«ٴبايينا» سۇرەسى

ٴاناس يبن ماليك (ر.ا.) ريۋاياتى: «اللا ەلشىسى (س.ع.س.)ۋباي يبن كابقا: «راسىندا، اللا تاعالا ساعان «ٴلام ياكۋنيل ٴلازينا كافارۋدى» وقىپ بەرۋىمە ٴامىر ەتتى، – دەدى.

– سىزگە مەنىڭ اتىمدى اتادى ما؟ – دەدى.

– ٴيا، – دەدى پايعامبار (س.ع.س). سوندا ۋباي كوزىنە جاس الدى»[1].

«ٴبايينا» سۇرەسى «ٴلام ياكۋن سۇرەسى» دەپ تە اتالادى. سۇرە ٴمادينا قالاسىندا تۇسكەن. سۇرەدە كەلەسى جايتتار بايان ەتىلەدى:

1.حازىرەت مۇحاممەد (س.ع.س.)پايعامبارلىعىنا قاتىستى كىتاپ يەلەرىنىڭ كوزقاراسى;

2.قۇلشىلىقتى اللاعا دەگەن ىقىلاسپەن جاساۋ;

3.اقىرەتتە باقىتتىلار مەن باقىتسىزداردىڭ قايتار ورنى.

قاسيەتتى سۇرە باسىندا ياھۋدي مەن ناسارالاردىڭ اللا ەلشىسى (س.ع.س.) ناسيحاتىنا قاتىستى ۇستانىمدارى جايلى اڭگىمەلەنۋدە. كىتاپ يەلەرى پايعامبارلىق كەلگەندە، اقىرزامان پايعامبارىنىڭ (س.ع.س.) سيپاتتارىن بىلەتىن. ٴتىپتى، سوڭعى پايعامباردىڭ كەلۋىن كۇتۋدە ەدى. الايدا، ەلشىلەردىڭ سۇلتانى كەلگەن كەزدە، ونىڭ پايعامبارلىعىن جالعان دەپ، قارسىلىق پەن قىرسىقتىق تانىتتى.

كەيىن سۇرە يماننىڭ ماڭىزدى قۇرامداس بولىگى – قۇلشىلىقتاعى ىقىلاس جايلى بايان ەتەدى. پەندە سوزىندە، ىس-ارەكەتىندە جانە عيباداتىندا تەك اللا تاعالا رازىلىعىن نيەت ەتۋى – ىقىلاس.

سونداي-اق، كىتاپ يەلەرى مەن مۇشرىكتەردەن قۇرالعان كاپىرلەردىڭ قايتار جەرى جايلى، ولاردىڭ ماڭگىلىككە قالاتىنى ايتىلادى. سونىمەن بىرگە، مۇسىلماندار جاعدايى، ولاردىڭ ەڭ بيىك مارتەبەلەرى جانە جانناتتى ماڭگى مەكەن ەتەتىنى اڭگىمەلەنەدى. ولار جانناتتا پايعامبارلار، شىنشىلدار، شەيىتتەر جانە ىزگىلەرمەن بىرگە. بۇل ولاردىڭ الەمدەر راببىسىنا قۇلشىلىق ەتۋى جانە رازىلىعىن ىزدەۋىنىڭ سىيى.

بسم الله الرحمن الرحيم

لمْ يَكُنِ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ وَالْمُشْرِكِينَ
مُنْفَكِّينَ حَتَّى تَأْتِيَهُمُ الْبَيِّنَةُ

1.كىتاپ يەلەرىنەن جانە مۇشرىكتەردەن (اللاعا سەرىك قوسۋشىلاردان) قارسى شىققاندار (كۇپىرلىك ەتكەندەر) وزدەرىنە ٴبىر اشىق دالەل كەلگەنگە دەيىن اجىراماعان ەدى.   

كىتاپ يەلەرى – ياھۋدي مەن ناسارالار. ال، مۇشرىكتەر – پۇتقا تابىنۋشىلار. اشىق دالەل – قۇران نەمەسە اللا ەلشىسى (س.ع.س.).

رَسُولٌ مِنَ اللَّهِ يَتْلُو صُحُفًا مُطَهَّرَةً

2.(ول دالەل) كىرشىكسىز تازا جازبالاردى وقيتىن اللا تاراپىنان جىبەرىلگەن – پايعامبار (ەدى).

بۇل دالەل – اللا قۇزىرىنان جىبەرىلگەن ەلشى مۇحاممەد (س.ع.س.). اللا ەلشىسى (س.ع.س.)ولارعا قۇراندى جاتقا ەشبىر بۇرمالاماي جانە جالعان ٴسوز قوسپاي وقىپ بەرۋدە. ٴاسىلى، پايعامبار (س.ع.س.)وقۋ-جازۋدى بىلمەيتىن كىسى بولدى.

فِيهَا كُتُبٌ قَيِّمَةٌ

3.ول (جازبالاردا) ەڭ تۋرا ۇكىمدەر بار. 

نۇسقالاردا جازىلعان اياتتار ەش بۇرمالاۋى جوق ۇكىمدەر. بۇل نۇسقالاردا ىزگىلىك پەن تۋرا جول بار. ويتكەنى، قۇران – اللا تاعالا تۇسىرگەن كىتاپتاردىڭ جەمىسى.

وَمَا تَفَرَّقَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ إِلَّا مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَتْهُمُ الْبَيِّنَةُ

4.دەگەنمەن، وزدەرىنە كىتاپ بەرىلگەندەر ولارعا اشىق دالەل كەلگەننەن كەيىن-اق ٴبولىندى.

كىتاپ يەلەرى مۇحاممەد (س.ع.س.) پايعامبارعا قاتىستى انىق دالەل كەلگەن كەزدە ٴىشىنارا جاقتاۋشى مەن قارسى كەلۋشىلەرگە ٴبولىنىپ كەتتى. كەيبىرى يمان ەتسە، كەيبىرى قارسى شىعىپ كاپىر بولدى.

وَمَا أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ
حُنَفَاءَ وَيُقِيمُوا الصَّلَاةَ وَيُؤْتُوا الزَّكَاةَ وَذَلِكَ دِينُ الْقَيِّمَةِ

5.ولار عيباداتتى ناعىز اللاعا، شىنايى ىنتامەن ناماز وقۋلارى، زەكەت بەرۋلەرى ٴۇشىن ٴامىر ەتىلگەن. مىنە، وسى – دۇرىس ٴدىن.

كىتاپ يەلەرى وزدەرىنە تۇسكەن ٴتاۋرات پەن ىنجىلدە اللا تاعالاعا سەرىك قوسپاي قۇلشىلىق ەتۋگە، قۇلشىلىقتارىن تەك اللاعا ارناۋعا (ىقىلاس ەتۋگە)، سەرىك قوسۋدان اۋلاق بولۋعا، جالعاننان قاشىپ اقيقاتقا جاقىن بولۋعا، پارىز نامازدارىن ٴوز ۋاقىتىندا تولىق وقۋعا جانە زەكەتتى مۇقتاجدارعا بەرۋگە ٴامىر ەتىلگەن ەدى. مىنە، بۇل – تۋرا ٴدىن. الايدا، ولار كىتاپتارىن بۇلمالاپ، وزگەرتىپ عالىمدارى مەن ٴدىندارلارىنا قۇلشىلىق ەتە باستادى. قۇراندا: «ولار (ياھۋدي، ناسارالار) عالىمدارى مەن ماشايىحتارىن جانە ٴماريام ۇلى يسانى اللادان وزگە ٴتاڭىر ەتىپ الدى...[2]»، – دەلىنگەن.

حاشيات اس-ساۋيدە: «بۇل اياتتا قۇلشىلىقتار اراسىنان ناماز بەن زەكەتتى ايرىقشا ەتىپ ايتۋى، ناماز بەن زەكەت قالعان قۇلشىلىقتاردان دارەجەسى جوعارى بولعاندىقتان»، – دەيدى.

إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ وَالْمُشْرِكِينَ فِي نَارِ
 جَهَنَّمَ خَالِدِينَ فِيهَا أُولَئِكَ هُمْ شَرُّ الْبَرِيَّةِ

6.انىعىندا، كىتاپ يەلەرىنەن كۇپىرلىك ەتكەندەرى (قۇران مەن ەلشىنى مويىنداماعاندارى) جانە مۇشرىكتەر ماڭگىگە توزاق وتىندا قالادى. مىنە، سولار – جاراتىلعانداردىڭ ەڭ جامانى.

كىتاپ يەلەرى ياھۋدي مەن ناسارالاردان شىققان كاپىرلەر مەن پۇتقا تابىنۋشىلاردىڭ قيامەت كۇنى قايتار جەرى توزاق وتى. ولار جاھاننامدا ماڭگىلىككە قالادى. مىنە، ولار جاراتىلىس ىشىندەگى جاعدايى ەڭ جاماندارى. بۇل ولاردىڭ كورەالماۋشىلىق پەن اداسۋشىلىققا سالىنىپ اقيقاتتان باس تارتقانى ٴۇشىن بەرىلگەن جازا.

 إِنَّ الَّذِينَ آَمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُولَئِكَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّةِ

7.اقيقاتىندا، يمان ەتكەن جانە ىزگى ٴىس جاساۋشىلار مىنە، ولار – جاراتىلعانداردىڭ ەڭ جاقسىسى.

اللاعا جانە ەلشىسىنە سەنگەندەر، سونىمەن قاتار اللا تاعالا ٴامىر ەتكەن ىزگى امالداردى ىستەگەندەردىڭ قايتار ورنى مەن جاعدايى ەڭ تاماشاسى.

جَزَاؤُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ جَنَّاتُ عَدْنٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ ذَلِكَ لِمَنْ خَشِيَ رَبَّهُ

8.راببىلارىنىڭ قۇزىرىنداعى ولاردىڭ سىيلىقتارى – استىنان وزەندەر اعاتىن عادىن جانناتتارى. ولار وندا ماڭگى مەكەن ەتەدى. اللا ولاردان رازى، ولار دا اللادان رازى. مىنە، بۇل – راببىسىنان قورىققان كىسى ٴۇشىن.

يمان جانە ىزگى امالدار ٴۇشىن قيامەت كۇنى بەرىلەتىن ساۋاپ اللا تاعالانىڭ جانناتى. عادىن – جاننات اتاۋلارىنىڭ ٴبىرى. جاننات باۋلارى مەن بولمەلەرىنىڭ استىنان وزەندەر اعادى. ولار جانناتتا ماڭگىگە قالادى. امىرىنە بويۇسىنعاندارى ٴۇشىن اللا رازى بولادى. ولار دا بەرىلگەن ساۋاپقا قۋانىپ ريزا بولدى. مىنە، بۇل ٴاربىر امالىندا راببىسىنا تاقۋالىق ەتكەنگە ۇسىنىلاتىن سىيلىق.

ىقىلاس جايلى

ىقىلاس – قۇلشىلىقتىڭ وزەگى. قۇدسي حاديستە: «(اللا تاعالا) ماعان ورتاق ەتىپ قوسىلعانداردان مەن بيىكپىن. كىمدە-كىم ماعان بىرەۋدى ورتاق ەتىپ امال ەتسە، ول ادامدى سەرىگىمەن بىرگە قالدىرامىن»، – دەپ ايتىلعان.

عۇلامالار امالدى ۇشكە: امىرلەر، تىيىمدار جانە ٴمۇباحتار (ەرىكتى) دەپ بولگەن. ٴامىر امالداردى ورىنداۋداعى ىقىلاس – اللا تاعالا رازىلىعىن كوزدەۋ. ٴامىر امالدا اللا تاعالادان باسقانى نيەت ەتۋ كوزبوياۋشىلىق بولىپ، امال قابىل ەتىلمەيدى. تىيىم امالداردان ەشبىر نيەتسىز باس تارتۋ جاي ىستەمەۋ بولىپ، ەشبىر ساۋاپ جازىلمايدى. ال، تىيىمدى اللا رازىلىعىن قالاپ باس تارتسا، تىيىمدى تارك ەتكەنى ٴۇشىن ساۋاپ الادى. ال، ٴمۇباح: تاماقتانۋ، ۇيىقتاۋ، ايەلىمەن بىرگە بولۋ سەكىلدى ارەكەتتەردى ەشبىر نيەتسىز ىستەسە، وعان ساۋاپ جوق. اللا تاعالا رازىلىعىن نيەت ەتسە، ساۋاپ جازىلادى. ٴاربىر ٴمۇباح قاراپايىم ارەكەت اللا رازىلىعىن نيەت ەتۋمەن جاراتۋشىعا جاقىنداتاتىن امالعا اينالادى. ماسەلەن، تاماقتانۋدا قۇلشىلىق ٴۇشىن الدەنۋ، ايەلىمەن بولۋدا كۇنادان پاك بولۋدى نيەت ەتۋ سياقتى.



[1]   احمەد، بۇحاري، ٴمۇسليم، تيرميزي، ٴناساي 
[2]   تاۋبە سۇرەسى، 31-ايات

 

سەرىكباي قاجى وراز
date26.04.2016readCount3587printباسىپ شىعارۋ