«الاق» سۇرەسى

سۇرەنىڭ اۋەلگى بەس اياتى ەڭ العاش تۇسكەن ۋاحي اياتتار. ال، قالعان اياتتارى قۇرايىش اراسىندا ٴدىن ناسيحاتتالا باستاپ، مۇشرىكتەر مۇسىلماندارعا قىسىم كورسەتكەندە ٴتۇستى.

«الاق» سۇرەسى «يقرا» سۇرەسى دەپ تە اتالادى. بۇل مەككەلىك سۇرە، وندا كەلەسى جايتتار باياندالادى:

ٴبىرىنشى: پايعامبارلار سوڭعىسى مۇحاممەدكە (س.ع.س.)ۋاحي ٴتۇسۋىنىڭ باستالۋى;

ەكىنشى: ادام بالاسى مال-دۇنيەسى سەبەپتى شەكتەن شىعۋى جانە اللا تاعالا امىرىنە قارسى كەلۋى;

ٴۇشىنشى: سورماڭداي ٴابۋ ٴجاھيلدىڭ قيسساسى. جانە ونىڭ پايعامباردى (س.ع.س.)نامازدان تىيماق بولعان ارەكەتى.

سۇرە اللا تاعالانىڭ ٴقادىرلى ەلشىسىنە (س.ع.س.)ماڭگىلىك مۇعزيجا قۇران تۇسىرۋمەن قۇرمەت كورسەتكەنى جايلى اڭگىمەمەن باستالادى. مۇحاممەد (س.ع.س.) پايعامبار حيرا ۇڭگىرىندە قۇلشىلىق ەتىپ وتىرعاندا، وسى باقىتتى ٴسات ورىن الدى. مىنە، وسى ۇڭگىردە قۇراننىڭ ەڭ العاشقى اياتتارى ٴتۇستى.

سوسىن ادام بالاسىنىڭ كۇش-قۋات پەن بايلىق سەبەپتى استامشىلىققا باراتىندىعى جانە بايلىعى سەبەپتى اللا تاعالا امىرلەرىن مويىنداماي كەتۋى ايتىلادى. الايدا، ادامنىڭ مىندەتى بەرىلگەن بۇل جاقسىلىقتى مويىنداماي كەتۋ ەمەس. كەرىسىنشە، شۇكىرشىلىك ەتۋگە ٴتيىس ەدى. سونداي-اق، ٴار ٴىسىنىڭ ەسەبىن بەرۋ ٴۇشىن راببىسىنىڭ جانىنا قايتاتىنىن ەسىنە سالۋدا.

كەلەسى اياتتاردا بۇل ۇمبەتتىڭ پەرعاۋىنى ٴابۋ ٴجاھيلدىڭ وقيعاسى ايتىلادى. ول پايعامباردى قورقىتپاق بولىپ، نامازىنا بوگەت جاساعىسى كەلدى. مۇنىڭ بارلىعىن ٴوزى قۇلشىلىق ەتەتىن پۇتتار مەن تاستاردى قولداۋ ٴۇشىن جاسادى.

سۇرە سوڭىندا سول باقىتسىز كاپىرگە ٴوزىنىڭ اداسۋشىلىعى مەن استامشىلىعىنان تىيىلماسا، اۋىر ازاپ كۇتىپ تۇرعانى ەسكەرتىلەدى. جانە ٴوز ەلشىسىن (س.ع.س.)كۇناھار بەيباقتىڭ ٴسوزىن تىڭداماۋعا شاقىرادى.

بسم الله الرحمن الرحيم

اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ

1. وقى، جاراتقان راببىڭنىڭ اتىمەن. 

مۇحاممەد! قۇراندى راببىڭ اتىمەن باستاپ وقى! ول بارلىق نارسەنى جاراتۋشى. ادام بالاسىنا بەرىلگەن ەڭ ٴبىرىنشى نىعمەت ونىڭ جاراتىلۋى. ادام ۇيىعان قاننان جاراتىلعان.

بۇل پايعامبارعا (س.ع.س.)باعىتتالعان ەڭ العاشقى ٴيلاھي ٴۇن ەدى. ۋاحيدە وقۋ مەن جازۋعا جانە بىلىمگە شاقىرۋ بار. ويتكەنى، ٴبىلىم ىزدەۋ – يسلامنىڭ تالابى. ۋا، مۇحاممەد! ۇلىق راببىڭنىڭ اتىمەن باستاپ ٴھام جاردەم سۇراپ وقى. ول كۇللى جاراتىلىستىڭ يەسى، بارلىق الەمدى جوقتان جاراتۋشى.

خَلَقَ الْإِنْسَانَ مِنْ عَلَقٍ

2. (ول) ادامدى ۇيىعان قاننان جاراتقان.

ول ادامدى كوركەم بەينەدە جاراتقان اللا. اللا تاعالا بارلىق تىرشىلىك اتاۋلىنىڭ تورەسى ادام بالاسىن ۇيىعان قاننان جاراتتى.

اقْرَأْ وَرَبُّكَ الْأَكْرَمُ

3. وقى! سەنىڭ راببىڭ اسا جومارت.

ەي، مۇحاممەد، وقى! سەنىڭ راببىڭ ەشكىم تەڭ كەلمەيتىن جومارت. راببىڭ ەڭ جومارت ەكەنىنە سەنىپ وقى! سەن حات تانىماساڭ دا وقۋدى ۇيرەتۋى ونىڭ جومارتتىعىنىڭ ٴبىر كورىنىسى عانا.

الَّذِي عَلَّمَ بِالْقَلَمِ

4. (ول) قالام ارقىلى ۇيرەتتى.

ول ادام بالاسىنا قالاممەن جازۋدى ۇيرەتتى. بۇل اللا تاعالانىڭ ۇلىق نىعمەتى. قالام – ٴبىلىم مەن عىلىمنىڭ قۇرالى. قالامدى ايتا وتىرىپ، ادامزاتقا بىلمەگەن دۇنيەسىن ۇيرەتكەنىن جەتكىزۋدە.

عَلَّمَ الْإِنْسَانَ مَا لَمْ يَعْلَمْ

5. ادامعا بىلمەگەن نارسەسىن ۇيرەتتى.

قۇرتۋبي: «اللا تاعالا جازۋ ٴىلىمىنىڭ ارتىقشىلىعىن ەسكەرتۋدە. ونىڭ ادام بىلمەيتىن پايدالارى كوپ. ٴبىزدىڭ كۇنىمىزگە ىلىمدەر مەن دانالىقتار، تاريح پەن دەرەكتەر جانە ٴيلاھي كىتاپتار حاتقا ٴتۇسىرۋ ارقىلى جەتكەنى ٴمالىم. جازۋسىز دۇنيە مەن ٴدىن ىستەرى تولىق ەمەس، ٴتىپتى شولاق بولار ەدى»،-دەيدى.

بۇل ەڭ العاش تۇسكەن بەس ايات. ساحيح حاديستە: «پايعامبار (س.ع.س.)حيرا ۇڭگىرىندە قۇلشىلىق ەتىپ وتىرعاندا پەرىشتە تۇسەدى. پەرىشتە: «وقى»، – دەدى. پايعامبار (س.ع.س.): «مەن وقۋ بىلمەيمىن»، – دەيدى...

يبن كاسير: «قۇراننان ەڭ العاش تۇسكەن وسى قۇتتى اياتتار. بۇل اللا تاعالانىڭ پەندەلەرىنە جىبەرگەن ەڭ العاشقى مەيىرىمدىلىگى جانە نىعمەتى ەدى. بۇل اياتتاردا ادامنىڭ جاراتىلۋى ۇيىعان قاننان ەكەندىگى، اللا تاعالانىڭ كەڭشىلىگى ادام بالاسىنا ٴىلىم ۇيرەتۋى، ٴىلىم ادامدى پەرىشتەدەن دە بيىك ەتەتىن قاسيەت»، – دەيدى.

كَلَّا إِنَّ الْإِنْسَانَ لَيَطْغَى

6. جوق، ولاي ەمەس. كۇمانسىز ادام بالاسى شەكتەن شىعادى.

جوق، راسىندا كوبىنەسە ادام بالاسى كۇنا جاساپ شەكتەن اسادى. بۇل ايات ٴابۋ جاھيلگە قاتىستى تۇسكەن. ول: «مۇحاممەدتىڭ ناماز وقىپ جاتقانىن كورسەم، موينىن اياعىممەن جانشىپ، بەتىن توپىراققا كومەمىن»، – دەيدى. سوندا وسى جانە كەيىنگى اياتتار تۇسكەن.

أَنْ رَآَهُ اسْتَغْنَى

7. ٴوزىن مۇقتاجسىز ساناعاندىقتان.

ادام باي-داۋلەتتى بولسا شەكتەن شىعىپ، ٴوزىن ەشكىمگە تاۋەلدى ەمەستەي سەزىنە باستايدى.

إِنَّ إِلَى رَبِّكَ الرُّجْعَى

8. اقيقاتىندا، سەنىڭ قايتار جەرىڭ – راببىڭ قۇزىرى.

ەي، ادام! قايتار ورنىڭ اللا قۇزىرى. بۇل اياتتا شەكتەن شىعۋدىڭ سالدارى جايلى ادامعا قاتاڭ ەسكەرتۋ بار.

أَرَأَيْتَ الَّذِي يَنْهَى

9. كەدەرگى جاساعاندى كوردىڭ بە؟

ول – ٴابۋ ٴجاھىل ەدى. يبن ابباس (ر.ا.): «اللا ەلشىسى (س.ع.س.) ناماز وقىپ تۇرعاندا ٴابۋ ٴجاھىل كەلىپ تىيماق بولدى[1]»، – دەيدى.

عَبْدًا إِذَا صَلَّى

10. ناماز وقىپ تۇرعان قۇلعا (كەدەرگى ەتتى)

قۇل – مۇحاممەد (س.ع.س.)پايعامبار ەدى. ٴابۋ ٴجاھىل وسىلاي ەتۋىنە اقىسى بار ما؟ ول بۇدان كەيىن جازادان قالايشا جانىن امان الىپ قالماق؟

أَرَأَيْتَ إِنْ كَانَ عَلَى الْهُدَى

11. ەگەر ول تۋرا جولدا بولعان بولسا شە؟

ەي، قۇلاق ٴتۇرىپ وتىرعان جان! الىگى ادامنىڭ جاعدايى جايلى حابار بەر، ول تۋرا جانە اقيقات جولدا ما؟

أَوْ أَمَرَ بِالتَّقْوَى

12. ياكي بولماسا، تاقۋالىقتى بۇيىرىپ تۇرسا شە؟

ول اللا تاعالاعا قۇلشىلىق ەتۋدەن تىيعان ساتتە تاقۋالىققا جانە اللادان قورقۋعا بۇيىرۋدا ما؟

جوق، ول تۋرا جولدا ەمەس جانە تاقۋالىققا شاقىرىپ تا تۇرعان جوق.

أَرَأَيْتَ إِنْ كَذَّبَ وَتَوَلَّى

13. ونىڭ جالعان دەپ ٴارى قيسىق كەتكەنىن كوردىڭ بە؟

ۋا، پايعامبار! سەنىڭ ەلشى ەكەندىگىڭدى جالعان دەپ، يماننان تەرىس اينالعان سول ادامنىڭ كۇيىن ايت. ول ٴبىزدىڭ جازادان قۇتىلىپ كەتەمىن دەي مە؟ جوق، ولاي بولمايدى.

أَلَمْ يَعْلَمْ بِأَنَّ اللَّهَ يَرَى

14. سوندا ول اللانىڭ (بارلىعىن) كورىپ تۇرعانىنان حابارسىز با؟

جالعانشى ٴارى تەرىس اينالۋشىنىڭ اللا تاعالا ٴاربىر ىسىنەن حاباردار ەكەنىن بىلمەي مە؟ ونىڭ ٴاربىر ٴىسىن اللا تاعالا كورىپ تۇرۋشى ەكەنىن بىلگەنى ٴجون.

كَلَّا لَئِنْ لَمْ يَنْتَهِ لَنَسْفَعَنْ بِالنَّاصِيَةِ

15. جوق، ولاي ەمەس! ەگەر وسىلاي ەتۋىن دوعارماسا، ٴسوز جوق ٴبىز ونىڭ كەكىلىنەن ۇستايمىز.   

نَاصِيَةٍ كَاذِبَةٍ خَاطِئَةٍ

16. وتىرىكشى، ادەيى قاتەلەسۋشى (ادامنىڭ) كەكىلىنەن.

اللاعا سەرت، ٴبىزدىڭ ەلشىمىز مۇحاممەدكە كەسىر تيگىزۋىن قويماسا، كەكىلىنەن ۇستاپ توزاققا تاستايمىز.

فَلْيَدْعُ نَادِيَهُ

17. ال، ٴوز جاقتاستارىن شاقىرىپ كورسىن.           

مىنە، سول كەزدە ٴابۋ ٴجاھىل ٴوزىنىڭ اۋلەتى مەن رۋلاستارىن كومەككە شاقىرۋىنا بولادى. يبن ابباس (ر.ا.): «پايعامبار (س.ع.س.) ناماز وقىپ تۇرعاندا ٴابۋ ٴجاھىل كەلىپ: «مەن وعان بۇل ارەكەتىڭدى دوعار دەمەدىم بە؟» – دەدى. پايعامبار (س.ع.س.) وعان كەيىدى. سوندا ٴابۋ ٴجاھىل: «مەنەن وداقتاسى كوپ ەشكىم جوق ەكەنىن سەن بىلەسىڭ عوي»، – دەپ تاكاپپارلانادى.

سَنَدْعُ الزَّبَانِيَةَ

18.  ٴبىز دە قاتال پەرىشتەلەردى شاقىرامىز.

يبن ابباس (ر.ا.): «ەگەر ٴابۋ ٴجاھىل وداقتاستارىن شاقىرسا، سول ساتتە ونى ازاپ پەرىشتەلەرى الىپ كەتەر ەدى[2]»، – دەگەن.

كَلَّا لَا تُطِعْهُ وَاسْجُدْ وَاقْتَرِبْ

19.  جوق، ولاي ەمەس. سەن وعان قۇلاق سالما! ساجدە ەت ٴارى جاقىنداي ٴتۇس.

اللا رازىلىعى ٴۇشىن ناماز وقىپ، وعان جاقىنداي ٴتۇس.



[1]   يبن جارير

 

[2]   قۇرتۋبي ٴتاپسىرى

 

سەرىكباي قاجى وراز
date07.03.2016readCount4926printباسىپ شىعارۋ