«تين» سۇرەسى

«تين» سۇرەسى –  مەككەلىك. بۇل سۇرەدە ەكى ماڭىزدى تاقىرىپ قوزعالعان.
ٴبىرىنشىسى – اللا تاعالانىڭ ادامزاتتى قۇرمەتتى ەتۋى.
ەكىنشىسى – ەسەپ-قيساپقا يمان كەلتىرۋ.

سۇرە قاسيەتتى جەرلەرگە سەرت ەتۋمەن باستالعان. ول جەرلەردى اللا تاعالا ٴوز پايعامبارلارىنا ۋاحي ٴتۇسىرۋ ٴۇشىن تاڭداعان. ولار: بايتۋل ماقديس، تۋر تاۋى جانە قاسيەتتى مەككە. سەرت ەتۋى – ادام بالاسىن ٴقادىرلى ەتكەنىن جانە ەڭ كوركەم بەينەدە جانە ەرەكشە كەرەمەت كەيىپتە جاراتقانىن ايتۋ ٴۇشىن. ال، ەندى پەندە راببىسىنا شۇكىرشىلىك ەتپەسە، توزاقتىڭ ەڭ تومەن جاعىنا تۇسەتىندىگى ەسكەرتىلۋدە.

جانە ادام ەڭ جاقسى بەينەدە جاراتىلعانى ٴيلاھي قۇدىرەتتىڭ ەڭ ايقىن دالەلى ەكەنىن ايتىلسا، قابىردەن شىعىپ، قايتا ٴتىرىلۋدى مويىنداماعانى ٴۇشىن كاپىردى جازعىرۋدا.

سۇرە اللا تاعالانىڭ مۇسىلمانعا سىي بەرىپ، ال كاپىردى جازالاۋى ادىلدىك ەكەنىن جەتكىزۋمەن اياقتالعان.

بسم الله الرحمن الرحيم

وَالتِّينِ وَالزَّيْتُونِ

1.ٴىنجىر مەن زايتۇنگە سەرت.

بۇل – بەرەكەتتى قوس اعاش. ٴبىرىنشىسىن ادام جەيدى، ال ەكىنشىسىن ٴارى جەيدى، ٴارى مايىن پايدالانادى.

ٴىنجىر مەن ٴزايتۇننىڭ بەرەكەتى مەن پايداسى مول بولعانى ٴۇشىن سەرت ەتۋدە. يبن ابباس (ر.ا.): «بۇل وزدەرىڭ جەپ جۇرگەن ٴىنجىر جانە مايىن سىعىپ الاتىن ٴزايتۇن»، – دەسە يكريما: «اللا تاعالا ٴىنجىر مەن ٴزايتۇن وسكەن جەرلەرمەن سەرت ەتۋدە. ٴىنجىر كوپ وسەتىپ جەر داماسك، ال ٴزايتۇن كوپ وسەتىن ورىن بايت ماقديس»، – دەگەن. بۇل ٴسوزدى كەلەسى اياتتار قۋاتتاي تۇسكەن. اللا تاعالا اسپان ەلشىلىگى جانە ۋاحيمەن قۇتتى ەتكەن قاسيەتتى جەرلەردى ايتقان.

وَطُورِ سِينِينَ

2.جانە سينين تاۋىنا سەرت.

سينين – اللا تاعالا مۇسامەن  تىلدەسكەن قۇتتى تاۋ. سينين جانە ٴساينا وسى تاۋ ورنالاسقان جەر اتاۋى. بۇل – تۋر ساينا اتتى اعاشى كوپ جانە وتە ادەمى تاۋ.

وَهَذَا الْبَلَدِ الْأَمِينِ

3.جانە وسى ٴقاۋىپسىز قالاعا سەرت.

قاعبامەن قاسيەتتى ەتىپ، ادامدارعا اماندىق پەن تىنىشتىق مەكەنى ەتكەن مەككەگە سەرت. تىنىشتىق قالاسىمەن سەرت. بۇل – قاسيەتتى مەككە قالاسى. مەككەگە كىرگەن ادام وزىنە جانە مال-دۇنيەسىنە قاۋىپسىزدىك تابادى. يبن كاسير: «كەيبىر عالىمدار، بۇل ٴۇش جەر. ونىڭ ٴارقايسىسىنا اللا تاعالا ەلشى جىبەرگەن. ول ەلشىلەردىڭ بارلىعى ۋلۋل ازىم جانە ۇلكەن شاريعات يەلەرى. ٴبىرىنشى: ٴىنجىر مەن ٴزايتۇن ورنى، ول بايت قۇدىس، ول جەردەن يسا  شىققان. ەكىنشىسى: تۋر ساينا تاۋى، ول تاۋدا اللا تاعالا يمران ۇلى مۇسامەن تىلدەسكەن. ٴۇشىنشىسى: ٴقاۋىپسىز قالا، وعان كىرگەن ٴاربىر ادام قاۋىپسىزدىكتە. بۇل قالادان اللا ەلشىسى مۇحاممەد (ñ.ع.ñ.)شىققان»، – دەيدى. ٴتاۋراتتىڭ سوڭىندا وسى ٴۇش قاسيەتتى ورىن:«اللا تۋر ساينادان كەلدى، بۇل مۇسامەن  تىلدەسكەن تاۋ. كەيىن ساعير تاۋىنان كورىندى، ياعني يسا  ەلشى بولىپ كەلگەن بايت ماقديس تاۋى. سوسىن فاران تاۋىنان جاريا ەتىلدى، بۇل مەككە تاۋلارى، ول جەردەن مۇحاممەد (س.ع.س.)شىققان»، – دەپ باياندالعان. تاۋراتتا رەتىمەن، ال قۇراندا مارتەبەسىمەن كورسەتىلگەن.

لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسَانَ فِي أَحْسَنِ تَقْوِيمٍ

4.اقيقاتىندا، ادامزاتتى كوركەم بەينەدە جاراتتىق.

ادامزاتتى بەينەسى مەن ٴتۇر-سيپاتىن ەڭ كوركەم جاراتىلىس ەتتىك. سوسىن ادام بالاسىنىڭ كەيبىرىن، ىشىندەگى كاپىرىن توزاققا قايتاردىق. يبن ابباس (ر.ا.): «بۇل قور ومىرگە قايتارىلعان ٴبىر توپ كىسىلەرگە قاتىستى ٴتۇسىرىلدى[1]»، – دەپ ايتقان.

سەرتتەن كەيىن ونىڭ جاۋابى كەلەدى. جاۋابى: ٴبىز ادامزات بەينەسىن ەڭ كوركەم ەتىپ جاراتتىق.

ثُمَّ رَدَدْنَاهُ أَسْفَلَ سَافِلِينَ

5.ىلە، ادامدى تومەندەردىڭ تومەنىنە قايتاردىق.

سوسىن ٴبىز جاراتۋىمىزدىڭ سەبەبى بولعان مىندەتىن ورىنداماعانى ٴۇشىن ادامدى ەڭ تومەن دارەجەگە تۇسىردىك. ويتكەنى، ادام كوركەم جاراتىلىسىنا شۇكىرشىلىك ەتپەدى، كەرەمەت بولمىسىن قۇلشىلىققا پايدالانبادى. سوندىقتان، ەڭ تومەن دارەجە بولعان توزاققا تۇسىرەمىز. مۇجاھيد پەن حاسان: «توزاق ساتىلارىنىڭ ەڭ تومەنى»، – دەسە، داححاك: «ول ادامدى ەڭ قور ٴومىر كەزەڭى، ياعني جاستىقتان سوڭ قارتتىققا، كۇش-قايراتتان سوڭ السىزدىككە»، – دەپ تاپسىرلەگەن.

إِلَّا الَّذِينَ آَمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ فَلَهُمْ أَجْرٌ غَيْرُ مَمْنُونٍ

6.تەك قانا، يمان ەتكەن جانە ىزگى امال جاساعانداردى (قايتارمايمىز). ولارعا تۇگەسىلمەيتىن جاقسىلىق بار.

الايدا، اللا تاعالاعا جانە ەلشىلەرىنە يمان ەتىپ، اللانىڭ امىرلەرىن ورىندايتىندارعا ەشبىر ۇزىلمەيتىن اقىرەتتىك ساۋاپ بار. ول تاقۋالار مەكەنى جانناتتا بولۋ.

فَمَا يُكَذِّبُكَ بَعْدُ بِالدِّينِ

7.وسىدان كەيىن ەسەپ-قيساپ كۇنىن مويىنداماۋعا سەنى نە يتەرمەلەۋدە؟

ٴاي، ادام بالاسى! اللا تاعالانىڭ جاراتىلىستى قايتا تىرىلتۋىنە قۇدىرەتتى ەكەنىن بىلدىرەتىن ايقىن دالەلدەردى كورە تۇرا قيامەت كۇنىن قالايشا جالعان دەيسىڭ!؟

بۇل ادامنىڭ نازارىن اۋدارۋ ٴۇشىن ٴۇن قاتۋ ٴتاسىلى. بارلىعىن ايقىن دالەلدەرمەن ايتقان سوڭ نەگە مۇنى جالعان دەيسىڭ؟ ادام ٴبىر تامشىدان جاراتىلدى، سوعان قاراماي ونىڭ بولمىسى ەڭ كوركەم دە، كەمەل بەينە. بۇل اللا تاعالانىڭ جاراتىلىستى قايتا ٴتىرىلتۋى مەن ەسەپ-قيساپ ەتۋىنىڭ ەڭ ايقىن دالەلى. وسىنىڭ بارلىعىن كورىپ تۇرساڭ دا، اقىرەت ەسەپ كۇنىن نەگە مويىنداماسىڭ؟

أَلَيْسَ اللَّهُ بِأَحْكَمِ الْحَاكِمِينَ

8.    اللا ۇكىم (ادىلدىك) ەتۋشىلەردىڭ ەڭ ٴادىلى ەمەس پە؟

اللا تاعالا تورەلىكتە، ادىلدىكتە جانە ٴىستى رەتتەۋدە ەڭ ٴادىل ۇكىم شىعارۋشى ەمەس پە؟ تيرميزي ٴابۋ حۇرايرادان (ر.ا.): «ەگەر بىرەۋلەرىڭ ٴتيندى سوڭىنا دەيىن وقىسا: «ٴيا، مەن وعان كۋا ەتۋشىلەردەنمىن»، – دەپ ايتسىن[2]»

جوقتان بار ەتىپ جاراتقان اللا تاعالا ۇكىم شىعارۋدا جانە پەندەلەر اراسىندا تورەلىك ەتۋدە ەڭ ٴادىل ەمەس پە؟ حاديستە: پايعامبارىمىز (س.ع.س.)وسى اياتتى وقىعان سوڭ: «ٴيا، مەن بۇعان كۋالىك ەتۋشىلەردەنمىن»، – دەيدى ەكەن.

حيكايا:

يمام قۇرتۋبي: يسا ھاشيمي ايەلىن قاتتى جاقسى كورەتىن. ٴبىر كۇنى ازىلدەپ: «سەن ايدان سۇلۋ بولماساڭ، ٴۇش تالاقسىڭ»، – دەيدى. ايەلى لەزدە باسىنا ورامالىن سالىپ، «سەن مەنى تالاق ەتىپ قويدىڭ»، – دەيدى. يسا ھاشيمي ٴوز ىسىنە قاتتى وكىنىپ، حاليفا مانسۋرعا بارىپ ٴمان-جايدى ايتادى. حاليفا فاقيھ عالىمداردى شاقىرتىپ، ٴپاتۋا سۇرايدى. كەلگەن عالىمداردىڭ بارلىعى ٴبىراۋىزدان: «تالاق ٴتۇستى»، – دەيدى. تەك، ٴابۋ حانيفانىڭ ٴبىر شاكىرتى ٴۇنسىز تۇرا بەردى. سوندا حاليفا مانسۋر وعان: «ساعان نە بولدى، نەگە سويلەمەيسىڭ؟» – دەيدى. سوندا الگى كىسى: «ۋا، مۇسىلماندار ٴامىرشىسى! اللا تاعالا «راسىندا ادام بالاسىن ەڭ كوركەم ەتىپ جاراتتىق[3]»، – دەگەن. دەمەك، ادامنان كوركەم نارسە جوق»، – دەپ تورەلىگىن ايتادى. حاليفا وعان: «راس ايتاسىڭ»، – دەپ، يسا ھاشيميگە ايەلىن قايتارتقان ەكەن.



[1]   يبن جارير
[2]   تيرميزي
[3]   تين سۇرەسى، 4-ايات

 

سەرىكباي قاجى وراز
date19.02.2016readCount4584printباسىپ شىعارۋ