«ينشيراح» سۇرەسى

«ينشيراح» سۇرەسى مەككەلىك. سۇرەدە اللا ەلشىسىنىڭ (س.ع.س.) ۇلىق دارەجەسى ايتىلعان. ونىڭ اللا قۇزىرىنداعى ورنى بيىك. سونىمەن بىرگە، اللانىڭ ق ۇلى ٴارى ەلشىسى مۇحاممەدكە (س.ع.س.)بەرىلگەن بىرنەشە نىعمەتتەرى دە اڭگىمەلەنگەن. سول نىعمەتتەرىنىڭ ٴبىرى  – كەۋدەسىن يمانعا اشۋى، جۇرەگىن دانالىق جانە ىلىممەن نۇرلاندىرۋى ٴارى كۇنا-قاتەلىكتەردەن تازارتۋى. مۇنىڭ بارلىعى اللا ەلشىسىنىڭ (س.ع.س.) كاپىرلەر تاراپىنان كورگەن ٴجابىرى سەبەپتى جۇباتۋ ٴۇشىن ەدى. جانە اللا تاعالانىڭ بەرگەن نۇرىمەن ويىن تازارتۋ ٴۇشىن.

سۇرەدە تاعى، اللا ەلشىسىنىڭ (س.ع.س.) دۇنيە مەن اقىرەتتەگى دارەجەسىن كوتەرۋى جانە ونىڭ ەسىمى اللا تاعالا ەسىمىمەن بىرگە ايتىلۋى ٴسوز ەتىلگەن.

اللا ەلشىسىنىڭ (س.ع.س.) مەككەدە ٴدىن ناسيحاتتاعان شاقتا مۇسىلماندارمەن بىرگە ول دا كاپىرلەر تاراپىنان قىسپاق پەن زورلىق كوردى. سونداي-اق، دۇشپانداردىڭ ۇستىنەن تاياۋ كۇندەرگە جەڭىس تاباتىنى ايتىلعان.

سوڭىندا، ەلشىلىگىن جەتكىزگەننەن كەيىن، اللا تاعالا بەرگەن نىعمەتتەرگە شۇكىرشىلىك ەتىپ، مۇستافا (س.ع.س.)پايعامبارعا بارلىعىن دوعارىپ قۇلشىلىق ەتۋدى ەسىنە سالۋدا.

بسم الله الرحمن الرحيم

أَلَمْ نَشْرَحْ لَكَ صَدْرَكَ

1.(ەي، مۇحاممەد) ٴبىز سەنىڭ كوكىرەگىڭدى اشپادىق پا؟

ۋا، مۇحاممەد! سەنىڭ جۇرەگىڭدى پايعامبارلىق، تۋرا جول مەن يماندى قابىلدايتىنداي كەڭ ەتىپ اشپادىق پا؟ جانە كەۋدەڭدى ٴبىلىم مەن دانالىققا تولتىرمادىق پا؟ بۇل قۋانىشتى بىلدىرەتىن سويلەمدەر.

يبن كاسير: «جۇرەگىن نۇرعا بولەپ، كەڭ ەتەمىز. اللا تاعالا ونىڭ جۇرەگىن كەڭىتكەنى سياقتى شاريعاتىن دا كەڭ، جەڭىل دە جۇمساق، ەشبىر قيىندىقسىز جانە اۋىرتپاشىلىعى جوق ەتكەن»، – دەيدى. ٴابۋ حاييان: «كەۋدەنى اشۋ – ونى دانالىقپەن نۇرلاندىرۋ جانە ٴۋاحيدى قابىلداۋ ٴۇشىن كەڭەيتۋى. بۇل – جۇمحۋر عۇلامالار ٴسوزى»، – دەگەن. يبن ابباستان (ر.ا.) ريۋايات ەتىلگەندەي، تاعى ٴبىر ماعىناسى پايعامبارعا بالا كۇنىندە جابىرەيىل كەلىپ، ونىڭ كەۋدەسىن جارۋ وقيعاسىن بىلدىرەدى.

ٴاناستان (ر.ا.) ريۋايات: «اللا ەلشىسى (س.ع.س.) كىشكەنتايىندا بالالارمەن ويناپ جۇرگەنىندە جابىرەيىل كەلىپ، بالانى جەرگە جاتقىزىپ، جۇرەك تۇسىن جارادى. جۇرەگىن شىعارىپ، ونداعى ۇيىعان قاندى الىپ: «بۇل – سەندەگى شايتاننىڭ ۇلەسى»، – دەپ، التىن ىدىستاعى زامزاممەن جۋىپ، ورنىنا سالادى. وسى كەزدە بالالار اناسىنا (ٴسۇت اناسىنا) جۇگىرىپ كەلىپ، «مۇحاممەد ٴولدى»، – دەيدى. بارلىعى كەلىپ جەتكەندە، بالا (مۇحاممەد) ٴتۇسى بوزارىپ تۇرعان ەدى[1]»، – دەي كەلە: «مەن ونىڭ (پايعامباردىڭ) كەۋدەسىندەگى تىگىسىن كورۋشى ەدىم»، – دەپ جەتكىزگەن.

وَوَضَعْنَا عَنْكَ وِزْرَكَ الَّذِي أَنْقَضَ ظَهْرَكَ

2. جانە سەنەن جۇگىڭدى (اۋىرتپالىقتى) الىپ تاستامادىق پا؟

3. ارقاڭا سالماق (اۋىرتپالىق) تۇسىرگەن؟

سەنەن يىعىڭا سالماق بوپ جۇرگەن ەلىڭدى تۋرا جولعا سالۋ جايلى اۋىر ۋايىمىڭ مەن ولاردىڭ ٴجابىر-جاپاسىنان قورعانۋ ويىن الىپ تاستادىق. ول جۇك بەلىڭە اۋىر كەلگەن ەدى. ٴتاپسىرشى عالىمدار: «اۋىرلىق – پايعامبار جاساعان ٴىسى، ال ونى الىپ تاستاۋ – ونى كەشىرۋ. ال، ەندى اۋىرلىق دەگەنى كۇنالار ەمەس، ويتكەنى پايعامبارلار كۇنا جاساۋدان ساقتالعان جاندار. الايدا، پايعامباردىڭ (س.ع.س.) ٴوزى شەشىم قابىلداپ، سوڭىنان ەسكەرتۋ العان جايتتارى بار. ماسەلەن، سىلتاۋ ايتىپ سۇرانعان مۇنافيقتارعا جورىققا شىقپاۋىنا رۇقسات بەرۋى، ٴبادىر شايقاسىنداعى تۇتقىندار ٴۇشىن قۇن الۋى، كوزى زاعىپ ادامنىڭ جۇزىنە قاباق شىتىپ قاراۋى»، – دەپ تۇسىندىرەدى. ٴتاسھيل كىتابىندا: «پايعامبارلار قاتەلىكتەرى، كىشكەنتاي ٴارى كەشىرىلەتىن بولسا دا، اۋىرتپالىق دەپ بەينەلەنگەن. ويتكەنى، ولار اللا تاعالادان قاتتى قورىققاندىقتان بولماشى جايتتىڭ ٴوزى ولارعا اۋىر تيەدى. حاديستە:«مۇسىلمان ٴبىر كۇناسىن ٴوزىنىڭ ۇستىنە قۇلاپ كەلە جاتقان تاۋداي كورەدى. ال، پاسىق كوپ كۇنالارىن مۇرنىنىڭ ۇستىندە ۇشىپ جۇرگەن شىبىنداي كورەدى[2]»، – دەگەن.

وَرَفَعْنَا لَكَ ذِكْرَكَ

4. جانە سەنىڭ ەسىمىڭدى جوعارىلاتپادىق پا؟

سەنىڭ ەسىمىڭدى بۇل دۇنيە مەن اقىرەتتە پايعامبارلىقپەن بيىك ەتتىك. سونىمەن بىرگە، تاشاھھۋد (يمان كەلتىرۋ) سوزىندە، ازان جانە قامات ايتۋدا اللا تاعالا ەسىمىمەن بىرگە قوسا پايعامبار ەسىمىنىڭ ايتىلۋى.

مارتەبەڭدى كوتەردىك. دۇنيە مەن اقىرەتتە دارەجەڭدى بيىك ەتتىك. اتىڭدى ٴوز ەسىمىمەن بىرگە ايتىلاتىن ەتتىك. مۇجاھيد: «مەنىڭ ەسىمىم اتالسا، سەنىكى بىرگە ايتىلادى»، دەسە قاتادا: «اللا تاعالا ونىڭ ەسىمىن دۇنيە مەن اقىرەتتە اسقاق ەتتى. ەشبىر ٴسوز باستاۋشى، كۋالىك كاليماسىن ايتۋشى، ازانشى: «مەن اللادان باسقا ٴتاڭىر جوق، مۇحاممەد اللا ەلشىسى»، – دەمەي ٴسوز باستامايدى، – دەگەن.

حاديستە: «ماعان جابىرەيىل  كەلىپ: «ۋا، مۇحاممەد! سەنىڭ راببىڭ: «ەسىمىڭدى قالاي كوتەرگەنىمدى بىلەسىڭ بە؟»، – دەپ سۇراپ جاتىر. مەن: «اللا تاعالا ٴبىلۋشى»، – دەدىم. سوندا: «مەنىڭ ەسىمىم ايتىلعاندا سەنىڭ اتىڭ دا ايتىلادى»، – دەلىنگەن.

فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْرًا

5. شىندىعىندا، قيىنشىلىقپەن بىرگە جەڭىلدىك بولادى.

راسىندا، ٴاربىر قيىنشىلىقتان سوڭ تەز ارادا قۋانىش كەلەدى. مۇشرىكتەردىڭ پايعامبارىمىزعا (س.ع.س.)كورسەتكەن قىسپاعىنان كەيىن جەڭىلدىگى مەن جەڭىسى كەلۋى. بۇل مۇشرىكتەر مۇسىلمانداردى كەدەيلىكپەن مازاق ەتكەن سوڭ ٴتۇستى. وسى ايات تۇسكەندە پايعامبارىمىز (س.ع.س.): «ٴسۇيىنشى، سەندەرگە جەڭىلدىك كەلدى. ٴبىر قيىندىق ەكى جەڭىلدىكتى ەشۋاقىتتا جەڭە المايدى[3]»، – دەپ ايتقان. دەمەك، ٴاربىر قيىنشىلىقتان سوڭ ەكى جەڭىلدىك بەرىلەدى.

إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْرًا

6. انىعىندا، قيىنشىلىقپەن بىرگە جەڭىلدىك بار.

قيىنشىلىقتان كەيىن قۋانىش بار. تاپسىرشىلەر: «اللا ەلشىسى (س.ع.س.) ساحابالارىمەن بىرگە مەككەدە مۇشرىكتەردىڭ زيان بەرۋ سالدارىنان قيىنشىلىق پەن قىسپاقتا ەدى. اللا تاعالا ەلشىسىنە جەڭىلدىكتى ۋادە ەتتى. الايدا، بۇدان بۇرىن سۇرە باسىندا جۇباتۋ ٴۇشىن نىعمەتتەرىن ايتىپ ٴوتتى. بۇل پايعامبار جانىن تىنىشتاندىرىپ، ٴۇمىتىن كۇشەيتتى. بەينە ٴبىر اللا تاعالا ٴوز ەلشىسىنە: «ساعان وسى نىعمەتتەردى بەرگەن راببىڭ، سەنى ولارعا ۇستەم ەتەدى. ٴىسىڭدى پاش ەتەدى، تاياۋ ارادا قيىنشىلىعىڭدى جەڭىلدىككە اينالدىرادى»، – دەپ تۇرعانداي. سوندىقتان دا، بۇل ۋادەسىن ەكى قايتارا ايتۋدا. ال، حاديستە: «ەكى جەڭىلدىكتى ٴبىر اۋىرتپالىق ەش ۋاقىتتا جەڭبەيدى[4]»، – دەپ كەلەدى.

فَإِذَا فَرَغْتَ فَانْصَبْ

7. ال، ەندى قولىڭ بوساسا، تىرىسىپ تالپىن.

ۋا، اللا ەلشىسى! ەگەر ٴدىندى جەتكىزۋ جانە ەلشىلىك مىندەتىنەن قولىڭ بوساسا دۇعا جانە قۇلشىلىق جاساۋمەن جانە توقتاۋسىز عيبادات ەتۋمەن بول.

ادامداردى اقيقات دىنىنە شاقىرۋدى بىتىرسەڭ جاراتۋشىعا قۇلشىلىق ەتۋدە كۇشىڭدى اياما. دۇنيە ٴىسىن بىتىرسەڭ، اقىرەت امالىن جاساۋمەن ٴوزىڭدى شارشات.

وَإِلَى رَبِّكَ فَارْغَبْ

8. جانە راببىڭا ۇمتىل.

دۇعا مەن ٴمىناجاتىڭدا تەك راببىڭا بەت بۇر. قالاۋىڭدى راببىڭنان باسقادان تىلەمە، ول بارلىعىنا قۇدىرەتى جەتۋشى جانە تىلەككە جاۋاپ بەرۋشى.

ويىڭ مەن قالاۋىڭ اللا تاعالا قۇزىرىنداعى سىيلىق بولسىن. ويىڭدا بۇل ٴپاني دۇنيە بولماسىن. يبن كاسير: «دۇنيەنىڭ ٴىسى مەن جۇمىسىنان، وعان قاتىستى جايتتاردان قولىڭ بوساسا، قۇلشىلىققا دەن قوي. عيباداتقا ىنتالى، ويىڭ تازا، نيەتىڭ مەن قالاۋىڭدى اللا رازىلىعى ٴۇشىن دەپ تۇر»، – دەپ تاپسىرلەگەن.



[1]   ٴمۇسليم
[2]   تيرميزي، احمەد
[3]   يبن جارير، حاسان باسري
[4]   حاكيم، بايھاقي

 

سەرىكباي قاجى وراز
date20.01.2016readCount11744printباسىپ شىعارۋ