«دۇحا» سۇرەسى

«دۇحا» – مەككەدە تۇسكەن سۇرە. بۇل سۇرەدە پايعامبارىمىزدىڭ (س.ع.س.) ۇلى تۇلعاسى ايتىلادى. سونىمەن قاتار، ەسەپسىز نىعمەتتەرگە شۇكىرشىلىك ەتۋ ٴۇشىن اللا تاعالا وعان ەكى دۇنيەدە بەرگەن كەڭشىلىگى مەن جاقسىلىعى باياندالادى.

سۇرە سەرت ەتۋمەن باستالىپ، مۇشرىكتەر ويلاپ جۇرگەندەي اللا تاعالا ٴوز پايعامبارىن تاستاپ كەتپەگەنىن جانە وعان اشۋلى دا ەمەس ەكەنى ايتىلادى. كەرىسىنشە، اللا قۇزىرىندا پايعامبار ٴقادىرى بيىك ەكەندىگى قۇلاققاعىس ەتىلەدى.

سونداي-اق، اقىرەتتە پايعامبارعا (س.ع.س.) بەرىلەتىن ۇلكەن سىيىن سۇيىنشىلەيدى. اللا تاعالا پايعامبارىنا دايىنداپ قويعان سان الۋان تارتۋلارى، ونىڭ ىشىندە ەڭ ۇلكەنى ۇمبەتىنە شاپاعات ەتۋگە بەرىلگەن مۇمكىندىك.

سوسىن پايعامبار (س.ع.س.) بالا كۇنىندە باسىنان وتكەرگەن: جەتىمدىك، كەدەيلىك، جوقشىلىق جانە جوعالىپ كەتە جازداۋى ايتىلا كەلە، راببىسى وعان پانا بەرىپ، ەش نارسەگە مۇقتاج ەتپەۋى باياندالادى.

سۇرە سوڭىندا اللا قۇزىرىنان بەرىلگەن ٴۇش نىعمەت قايتارىمى رەتىندە ٴۇش وسيەت ايتىلادى. ولار: جەتىمگە جۇمساق بولۋ، مۇقتاجعا مەيىرىمدىلىكپەن قاراۋ، ٴۇمىتسىزدىڭ كوز جاسىن ٴسۇرتۋ.

سۇرەنىڭ ٴتۇسۋ سەبەبى

اللا ەلشىسى (س.ع.س.) مازاسىزدانىپ، ەكى-ۇش كۇن تۇرا الماي جاتىپ قالدى. ٴابۋ ٴلاھابتىڭ ايەلى ٴۇممۋ جاميل كەلىپ: «ەي، مۇحاممەد! سەنى شايتانىڭ تاستاپ كەتتى دەپ ٴۇمىت ەتەمىن. ول ساعان ەك-ۇش كۇننەن بەرى جۋىماي قويدى»، – دەيدى. سوندا وسى سۇرە تۇسكەن.

بسم الله الرحمن الرحيم

وَالضُّحَى

1.ساسكە ۋاقىتىنا سەرت.

 وَاللَّيْلِ إِذَا سَجَى

2.تىم-تىرىس تۇنگە سەرت.

 مَا وَدَّعَكَ رَبُّكَ وَمَا قَلَى

3.راببىڭ سەنى تاستامادى جانە جەك كورگەن دە جوق.

ۋا، مۇحاممەد! راببىڭ سەنى تاڭداعان كۇننەن بەرى تاستامادى، جاقسى كورگەن كۇننەن بەرى ساعان اشۋلانبادى. بۇل مۇشرىكتەردىڭ «ونى راببىسى تاستاپ كەتتى»، – دەگەن سوزدەرىنە جاۋاپ ەدى.

وَلَلْآَخِرَةُ خَيْرٌ لَكَ مِنَ الْأُولَى

4.ارينە، سەن ٴۇشىن سوڭعىسى (اقىرەت) العاشقىسىنان (وسى دۇنيەدەن) جاقسىراق.

ۋا، مۇحاممەد! ساعان مىنا دۇنيە ومىرىنەن اقىرەت جاقسى. سەبەبى، اقىرەت ماڭگى، ال دۇنيە وتكىنشى. سوندىقتان پايعامبارىمىز (س.ع.س.): «ۋا، راببىم! اقىرەت ومىرىنەن باسقا ٴومىر جوق»، – دەپ دۇعا جاسايتىن.

 وَلَسَوْفَ يُعْطِيكَ رَبُّكَ فَتَرْضَى

5.البەتتە، راببىڭ ساعان بەرەدى دە سەن رازى بولاسىڭ.

اقىرەتتە ساعان رازى بولاتىنداي ساۋاپ، كەرەمەت جانە شاپاعات بەرىلەدى. يبن ابباس (ر.ا.): «بۇل پايعامبار رازى بولۋ ٴۇشىن بەرىلگەن ۇمبەتىنە شاپاعاتى»، – دەگەن. ريۋاياتتا: «پايعامبارىمىز (س.ع.س.)ۇمبەتىن ەسىنە العان كەزدە: «ۋا، اللا! ۇمبەتىم، ۇمبەتىم» دەپ كوزىنە جاس كەلەدى. سوندا اللا تاعالا جابىرەيىلگە: «مۇحاممەدكە بار دا، ونىڭ نەگە جىلاعانىن سۇرا»، – دەيدى. راسىندا، اللا تاعالا بارلىعىنان حاباردار. جابىرەيىل سۇراعاندا پايعامبار سەبەبىن ايتادى. اللا تاعالا جابىرەيىلگە: «مۇحاممەدكە بارىپ ايت: ٴبىز ساعان ۇمبەتىڭە قاتىستى جاماندىق ەتپەيمىز، ريزا ەتەمىز[1]»، – دەيدى.

حاديستە: «ٴار پايعامباردىڭ قابىل بولعان دۇعاسى بار. بارلىق پايعامبار بۇل دۇعاسىن سۇراپ قويعان. مەن دۇعامدى ۇمبەتىمە قيامەت كۇنى شاپاعات ەتۋ ٴۇشىن ساقتاپ قويدىم[2]»، – دەلىنگەن.

حازيندە: «ەڭ دۇرىسى – اياتتىڭ سىرتقى ماعىناسى. بۇل دۇنيە مەن اقىرەت جاقسىلىعىن بويىنا العانى. اللا تاعالا پايعامبارىنا (س.ع.س.) دۇنيەدە قولداۋى جانە دۇشپاندارىنىڭ ۇستىنەن ۇستەمدىك، ىلەسۋشىلەرى جانە جەڭىسىنىڭ كوپتىگىن، ٴدىنىنىڭ بيىكتىگى جانە ۇمبەتىن باسقالاردان جاقسىراق ەتۋى. ال، اقىرەتتە جالپى شاپاعات جانە ماقتاۋلى مارتەبە سىيلاعان»، – دەپ ايتىلعان.

أَلَمْ يَجِدْكَ يَتِيمًا فَآَوَى

6.سەنى جەتىم كۇيدە تاۋىپ، پانا بەرمەدى مە؟

جاقسىلىقتى ۋادە ەتكەن سوڭ، راببىسىنا شۇكىرشىلىك ەتۋ ٴۇشىن بالا كۇنىندە بەرگەن نىعمەتتەرىن ەسىنە سالۋدا. ۋا، مۇحاممەد! سەن جەتىم ەدىڭ، اللا تاعالا نەمەرە اعاڭ ٴابۋ ٴتالىپتىڭ باۋىرىنا سالدى. يبن كاسير: «پايعامبار (س.ع.س.)انا قۇرساعىندا جاتقاندا اكەسى كوز جۇمدى. ال، التى جاسقا كەلگەندە اناسىنان ايىرىلدى. سوسىن اتاسى ابدۋلمۋتتاليبتىڭ قامقورلىعىندا بولدى. سەگىز جاسقا كەلگەندە اتاسى دا قايتىس بولدى. سوڭىندا نەمەرە اعاسى ٴابۋ ٴتالىپتىڭ قاراۋىنا ٴوتتى. پايعامبار قىرىق جاسقا تولىپ، ۋاحي كەلىپ، ەلگە ٴدىن تاراتا باستاعاندا دا نەمەرە اعاسى جانىندا بولدى. ٴابۋ ٴتالىپ ٴوزى پۇتقا تابىنسا دا ٴىنىسىن مۇشرىكتەردەن قورعاۋمەن ٴجۇردى. مۇنىڭ بارلىعى اللا تاعالانىڭ پايعامباردى قورعاپ تۇرعانىن بىلدىرەدى»، – دەيدى.

وَوَجَدَكَ ضَالًّا فَهَدَى

7.سەنى اداسقان كۇيدە تاۋىپ، تۋرا جولعا سالمادى ما؟

سەن شاريعات پەن دىننەن بەيحابار، جول تاپپاي ٴجۇردىڭ. ٴبىز سەنى تۋرا جولعا سالدىق.

ٴابۋ حايياان: «ھيدايات سوزىنە كەرەعار اداسۋشىلىق بولۋى مۇمكىن ەمەس. سەبەبى، پايعامبارلاردىڭ بارلىعى مۇندايدان قورعالعان. پايعامبار (س.ع.س.) بالا كۇنىندە مەككەنىڭ ماڭايىندا اداسىپ، اللا تاعالا ونى اتاسىنا قايتارعان»، – دەگەن دەرەك بار. جانە شام جولىندا نەمەرە اعاسىمەن اداسىپ كەتكەن دەگەن دە ريۋايات بار.

وَوَجَدَكَ عَائِلًا فَأَغْنَى

8.سەنى كەدەي كۇيدە تاۋىپ، بايىتپادى ما؟

سەن كەدەي ٴارى مۇقتاج ەدىڭ. جۇرتقا مۇقتاج بولماۋىڭ ٴۇشىن اللا تاعالا ساعان ساۋدا-ساتتىق جولىن وڭايلاتتى. وسى ٴۇش نىعمەتتى ايتىپ بولعان سوڭ، ٴۇش نارسەنى وسيەت ەتۋدە.

فَأَمَّا الْيَتِيمَ فَلَا تَقْهَرْ

9.ەندەشە، جەتىمدى قور ساناما.

جەتىمدى قورلاپ، ونىڭ دۇنيەسىن يەلەنىپ الما. مۇجاھيد: «جەتىمدى قورلاما». سۋفيان: «جەتىمنىڭ دۇنيەسىن تالان-تاراج ەتىپ وعان ٴزابىر جاساما»، – دەپ تاپسىرلەيدى. اياتتىڭ جالپى ماعىناسى: جەتىمگە مەيىرىمدى اكەدەي بول، ٴوزىڭ دە جەتىم بولدىڭ.

وَأَمَّا السَّائِلَ فَلَا تَنْهَرْ

10.سۇراۋشىعا زەكىمە

كەدەيلىكتەن جانە مۇقتاجدىقتان سۇراعان كىسىگە زەكىمە، اۋىر سوزدەر ايتپا. كەرىسىنشە، كومەك بەر، ايتپەسە كوركەم ەتىپ جاۋاپ قايتار. قاتادا: «مىسكىنگە جۇمساق جانە مەيىرىممەن جاۋاپ بەرۋ»، – دەپ تاپسىرلەگەن.

وَأَمَّا بِنِعْمَةِ رَبِّكَ فَحَدِّثْ

11.جانە دە، راببىڭنىڭ نىعمەتى مەن يگىلىگىن ايت.

اللا تاعالانىڭ ساعان بەرگەن نىعمەتتەرى تۋرالى ادامدارعا ايت. ويتكەنى، نىعمەتتەر جايلى ايتۋ شۇكىرشىلىك ٴتۇرى. الۋسي: «سەن جەتىم، اداسۋدا جانە مۇقتاج ەدىڭ. اللا تاعالا پانا، تۋرا جول مەن بايلىق بەردى. اللا تاعالانىڭ ساعان بەرگەن ٴۇش نىعمەتىن ۇمىتپا. جەتىمگە جۇمساق، مۇقتاجعا مەيىرىمدى بول. سەبەبى، سەن دە جەتىمدىك پەن مۇقتاجدىق تاۋقىمەتىن تاتتىڭ. اللا تاعالا سەنى تۋرا جولعا سالعانىنداي پەندەلەردى دە ھيداياتقا باستا»، – دەيدى.



[1]   ٴمۇسليم
[2]   بۇحاري، ٴمۇسليم

 

سەرىكباي قاجى وراز
date06.01.2016readCount4137printباسىپ شىعارۋ