«ٴلايل» سۇرەسى

«ٴلايل» – مەككەلىك سۇرە. سۇرە ادامنىڭ تالپىنىسى مەن ىس-ارەكەتى جايلى. ونىڭ ومىردەگى كۇرەسى مەن تاي-تالاسى. سوسىن ادامنىڭ اقىرى نىعمەتكە بولەۋشى ٴناعيم-جاننات نەمەسە لاۋلاعان وت ٴجاھيم-توزاق پا؟ وسى بايان ەتىلەدى.

سۇرە جەر بەتىن قاراڭعىلىقپەن قاپتايتىن تۇنگى ۋاقىت جانە اينالانى نۇرلاندىرىپ جارىق ەتەتىن كۇندىزگە سەرت ەتىپ باستالعان. جانە ەر مەن ايەلدى جوقتان بار ەتكەن ۇلى جاراتۋشىعا سەرت ەتەدى. سەرت ماقساتى، ادامداردىڭ قام-قارەكەتى جانە ولاردىڭ جولدارى ٴارتۇرلى ەكەنىن ايتۋ.

كەلەسى كەزەكتە باقىت جولى مەن باقىتسىزدىق سوقپاعىن تۇسىندىرۋدە. قۇتىلۋ جولىن سىزىپ بەرىپ، ىزگىلەر مەن بۇزىلعاندار، جاننات پەن توزاق يەلەرىنىڭ بولمىسىن سۋرەتتەيدى.

كەيبىر ادامدار تىرنەكتەپ جيناعان دۇنيەسىنە ارقا سۇيەيتىنى، ٴبىراق ول قيامەت كۇنى ەشبىر پايدا بەرمەيتىندىگى. اللا تاعالا پەندەلەرىنە تۋرا جانە اداسۋشىلىق جولىن كورسەتۋ حيكمەتى ەستەرىنە سالۋدا.

بۇدان كەيىن، اللا تاعالا اياتتارى مەن ەلشىسىن جالعان دەگەن مەككەلىكتەرگە جاراتۋشىنىڭ ازابى بار ەكەندىگى ەسكەرتىلگەن. ول ىستىقتىعىنان لاۋلاپ جاناتىن، وعان تەك بەيباق كاپىر جانە اللا كورسەتكەن تۋرا جولدان تەرىس اينالعان ادام عانا تۇسەتىن توزاق وتى.

سۇرە سوڭىندا، ىزگى مۇسىلمان ۇلگىسى كورسەتىلەدى. جاقسىلىق جولىندا دۇنيەسىن ايامايتىن. سونىمەن جانىن تازالاپ، اللا ازابىنان ٴوزىن ساقتايتىن ادام. بۇل اياتتار اللا جولىندا ٴبىلالدى قۇلدىقتان ساتىپ الىپ، ازات ەكەن ٴابۋ باكىر (اللا تاعالا ەكەۋىنەن دە رازى بولعاي) تۋرالى.

بسم الله الرحمن الرحيم

وَاللَّيْلِ إِذَا يَغْشَى

1.قاراڭعىلىق باسقان ساتتە تۇنگە سەرت.

وَالنَّهَارِ إِذَا تَجَلَّى

2.جارقىراعان ساتتە كۇندىزگە سەرت.

اللا تاعالا ٴار نارسەنى ٴوز قاراڭعىلىعىمەن بۇركەيتىن تۇنگە جانە ٴتۇن پەردەسىن ٴتۇرىپ اينالاعا جارىق پەن ساۋلە شاشاتىن كۇندىزگە سەرت ەتۋدە. تاپسىرشىلەر: «اللا تاعالا تۇنمەن سەرت ەتۋى بۇل مەزگىل جاپپاي تىرشىلىك تىنىعاتىن، ادامزات تا، جانۋارلار دا ٴوز باسپاناسىنا قايتاتىن ۋاقىت. ٴتۇن جاراتىلىستىڭ راقات الاتىن ۋاقىتى. كۇندىزبەن سەرت ەتۋى كۇللى جاراتىلىس قام-قارەكەتكە كىرىسىپ، ريزىق-نەسيبەسىن تاباتىن تاۋلىك بولىگى. ٴتۇن مەن كۇندىز ٴبىرىن-بىرى اۋىستىرىپ، تىرشىلىككە قيساپسىز جاقسىلىقتارىن الىپ كەلۋشى قۇبىلىس»، – دەيدى.

وَمَا خَلَقَ الذَّكَرَ وَالْأُنْثَى

3.جانە ەر مەن ايەلدى جاراتقانعا سەرت.

إِنَّ سَعْيَكُمْ لَشَتَّى

4.راسىندا، سەندەردىڭ تالپىنىستارىڭ ٴارتۇرلى.

ول ادامزات پەن جانۋار جانە وسىمدىكتەردى جۇپ ەتىپ جاراتقان بارلىق نارسەگە قۇدىرەتى جەتۋشى. ەي، ادامزات! سەندەردىڭ ارەكەتتەرىڭ مەن امالدارىڭ ٴارتۇرلى. ارەكەتتەرىڭنىڭ ىشىندە جانناتقا لايىق امال دا، توزاققا تۇسىرەتىن امال دا بار. بۇل – سەرتتىڭ جاۋابى.

فَأَمَّا مَنْ أَعْطَى وَاتَّقَى

5.ال، ەندى كىم بەرسە ٴارى تاقۋالىق ەتسە.

كىمدە-كىم دۇنيەسىن جاقسىلىققا جۇمساسا، زەكەتىن بەرسە، اللا امىرلەرىن ۇدايى ورىنداپ، تيىمداردان اۋلاق جۇرسە. اتالمىش ايات ٴابۋ باكىرگە (ر.ا.) قاتىستى تۇسكەن. ول يمان ەتكەن ايەلدەر مەن قارتتاردى قۇلدىقتان ساتىپ الىپ، باستارىنا بوستاندىق بەرەتىن. سوندا اكەسى «مەن سەنىڭ السىزدەردى عانا قۇلدىقتان ازات ەتكەنىڭدى بايقاپ ٴجۇرمىن»، – دەپ ساتىپ الىنعان قۇلدارىڭ تۇككە جارامايتىندىعىن ايتپاق بولادى. ٴابۋ باكىر (ر.ا.) اكەسىنە: «مەن تەك اللا قۇزىرىنداعىنى قالايمىن»، – دەيدى. سوندا وسى ايات ۋاحي ەتىلگەن ەكەن.

وَصَدَّقَ بِالْحُسْنَى

6.جاقسىلىقتى دۇرىس دەپ بىلسە.

اللا تاعالا جاقسىلارعا ازىرلەگەن جانناتىن راس دەپ بىلسە. ول ەڭ جاقسى ٴسوزدى راستايدى. جاقسى ٴسوز – تاۋحيد سەنىمى، اللا ەلشىلەرىن راستاۋ جانە اللا تاعالا قۇلشىلىققا ساۋاپ ۋادە ەتكەنىنە سەنۋ.

فَسَنُيَسِّرُهُ لِلْيُسْرَى

7.سوندا ونىڭ جولىن وڭايلاستىرامىز.           

ونى جەڭىل جولعا وڭايلاتىپ، ٴىسىن وڭىنان ەتەمىز. وعان اللا تاعالاعا قۇلشىلىق ەتۋ جانە جاقسىلىققا الىپ باراتىن سەبەپتەرگە جول سىلتەيمىز.

وَأَمَّا مَنْ بَخِلَ وَاسْتَغْنَى

8.ال، كىم ساراڭدىق ىستەسە، ەلەمەسە.

ال، جاقسىلىق جولىندا مال-دۇنيەسىن سارپ ەتۋگە ساراڭدىق ەتكەن. جانە اللا تاعالا ساۋابىنان دۇنيە قۇمارلىعىن ارتىق ساناپ، قۇلشىلىقتىق تارك ەتىپ... يبن ابباس: «بۇل ايات ٴۇمايا يبن حالاف جونىندە ٴتۇستى»، – دەگەن.

وَكَذَّبَ بِالْحُسْنَى

9.جاقسىلىقتى وتىرىككە شىعارسا.

اللا تاعالانىڭ اقىرەتتە مۇسىلماندارعا ۋادە ەتكەن ساۋابىن وتىرىككە شىعارسا.

فَسَنُيَسِّرُهُ لِلْعُسْرَى

10.سوندا ونىڭ اۋىرلىققا ۇشىراۋىن وڭايلاستىرامىز

وندا، ونى قيىن دا اۋىر جولعا سالامىز. ونىڭ ىستەگەن ٴىسى تەك جاماندىق، توزاققا الىپ باراتىن ارەكەتتەن تۇراتىن بولادى.

تاپسىرشىلەر: «جاقسىلىق جولىن جەڭىل دەپ اتاۋى ونىڭ سوڭى جاقسىلىق، نىعمەت مەكەنى جانناتقا كىرۋ بولعاندىقتان. ال، جاماندىق جولىن قيىنشىلىق دەپ اتاۋى، ونىڭ سوڭى قيىندىققا تولا، توزاققا كىرۋ سەبەپتى»، – دەگەن.

وَمَا يُغْنِي عَنْهُ مَالُهُ إِذَا تَرَدَّى

11.ول جىعىلعان كەزدە دۇنيەسى وعان پايدا بەرمەيدى.

ول قۇردىمعا كەتىپ، توزاققا تۇسسە مال-دۇنيەسىنەن پايدا بولمايدى. ٴتىپتى، دۇنيەسى ونى قۇتقارىپ قالمايدى.

إِنَّ عَلَيْنَا لَلْهُدَى

12.اقيقاتىندا، تۋرا جول كورسەتۋ – بىزگە ٴتان.

ادىلەت پەن دانالىق كورسەتۋ ٴۇشىن تۋرا جول مەن اداسۋ جولى باعىتىن ٴبىز تۇسىندىرەمىز.

وَإِنَّ لَنَا لَلْآَخِرَةَ وَالْأُولَى

13.ٴسوز جوق، اقىرەت تە، دۇنيە دە بىزدىكى.

ەكى دۇنيە جانە ونىڭ ىشىندەگى بارلىق نارسە اللا يەلىگىندە. ەكى دۇنيە دە اللا تاعالا قالاۋىنىڭ قۇزىرىندا. كىمدە-كىم قاجەتىن اللادان باسقا بىرەۋدەن سۇراسا، ٴسوز جوق ول قاتەلەسەدى.

 

فَأَنْذَرْتُكُمْ نَارًا تَلَظَّى

14.جانە مەن سەندەردى جالىنداعان وتتان ساقتاندىردىم.    

ەي، مەككە تۇرعىندارى، لاۋلاپ جانعان وتتان ساق بولىڭدار!،- دەپ ەسكەرتەمىن.

لَا يَصْلَاهَا إِلَّا الْأَشْقَى

15.وعان ەڭ سورماڭداي عانا كىرەدى. 

بۇل ماڭگى وتقا باقىتسىز كاپىر تاستالادى.

ەي، ادام بالاسى! مەنىڭ امىرىمە قارسى شىققاندى لاۋلاپ جانىپ تۇرعان توزاق وتىمەن قورقىتىپ، ەسكەرتەمىن. ول وتتا ماڭگى قالۋ جانە ورتەنۋ ٴابۋ ٴجاھىل جانە ٴۇماييا يبن حالاف سياقتى باقىتسىز كاپىرلەرگە جازىلعان. ال، پاسىق كۇناھار توزاققا تۇسسە دە، ول وتتا ماڭگى قالمايدى.

الَّذِي كَذَّبَ وَتَوَلَّى

16.ول وتىرىك دەپ جالتارعان.           

سونداي-اق، قۇراندى وتىرىك دەپ، راببىسىنا جانە ەلشىلەرگە يمان ەتۋدەن تەرىس اينالعان ٴارى قۇلشىلىقتان باس تارتقان ەڭ باقىتسىز ادام.

وَسَيُجَنَّبُهَا الْأَتْقَى

17.ال، اسا تاقۋالىق ەتكەندەر ودان (توزاقتان) الىستاتىلادى.       

توزاق وتىنان اللا تاعالادان قورقاتىن تاقۋا جانە كۇنا ىستەردەن اۋلاق ادامدى الشاق ەتەمىز. يبن ٴابۋ حاتيم ۋرۋادان ريۋايات ەتەدى: «ٴابۋ باكىر جەتى ادامدى ازات ەتتى. ولاردىڭ بارلىعى دا اللا جولىندا ازاپ شەگۋدە ەدى. وسى جانە كەيىنگى اياتتار سول جايلى ٴتۇستى»، – دەگەن.

الَّذِي يُؤْتِي مَالَهُ يَتَزَكَّى

18.(ول تاقۋا) مال-دۇنيەسىن سارپ ەتىپ تازارعان.

ول ەشبىر كوزبوياۋشىلىقسىز اللا جولىندا مالىن جۇمساپ بويىن ساراڭدىقتان تازارتادى.

وَمَا لِأَحَدٍ عِنْدَهُ مِنْ نِعْمَةٍ تُجْزَى

19.بىرەۋگە بەرۋگە مىندەتتى بولماسا دا

إِلَّا ابْتِغَاءَ وَجْهِ رَبِّهِ الْأَعْلَى

20.(ول) تەك ۇلى راببىسىنىڭ ريزالىعىن عانا ىزدەيدى.

ول بۇل جاقسىلىعى ٴۇشىن ەشكىمنەن قارىمىن سۇرامايدى.

وَلَسَوْفَ يَرْضَى

21.جانە ٴسوزسىز، تاياۋدا رازى بولادى.        

ول مۇنىڭ بارلىعىن اللا تاعالا ريزاشىلىعىن كوزدەپ، مول ساۋاپقا قول جەتكىزۋ ٴۇشىن جاسادى. ول جانناتتا وزىنە بەرىلەتىن جاقسىلىقپەن ريزاشىلىققا بولەنەدى.

سەرىكباي قاجى وراز
date17.12.2015readCount4123printباسىپ شىعارۋ