«ٴشامس» سۇرەسى

«ٴشامس» سۇرەسى مەككەدە تۇسكەن. بۇل سۇرە ەكى تاقىرىپتى قامتيدى.

1.ادام بالاسىنىڭ ٴناپسىسى جانە اللا تاعالا ناپسىگە جاراتقان جاقسىلىعى مەن جاماندىعى، تۋرا جولى مەن اداسۋى;

2.ادامنىڭ استامشىلىعى. سامۋد قاۋىمىن مىسال ەتە وتىرىپ، ادامنىڭ استامشىلىعىن باياندايدى.

سۇرە اللا تاعالا جاراتقان جەتى قۇبىلىسقا سەرت ەتىپ باستالادى. ولار كۇن، اي، كۇندىز، ٴتۇن، ەشبىر تىرەۋسىز تۇرعان اسپان، توسەلىپ جاتقان جەر جانە ادام ٴناپسىسى. وسى قۇبىلىستارمەن سەرت ەتە وتىرىپ، ادام بالاسى اللا تاعالاعا تاقۋالىق ەتسە، جاقسىلىققا جەتەتىنى ايتىلۋدا. ال، قارسىلىق ٴبىلدىرىپ، مويىنسۇنباسا، باقىتسىزدىققا تاپ بولاتىنى باياندالۋدا.

سوڭىرا، ساليح  قاۋىمى سامۋد جايى اڭگىمەلەنەدى. ولار پايعامبارىن جالعانشى دەپ، جەر بەتىندە بۇزىقشىلىق جاسايدى. سامۋد حالقى اللا تاعالا پايعامبارىنا مۇعجيزا رەتىندە جارتاستان جاراتقان تۇيەنى باۋىزداپ، ۇلكەن قىلمىس جاسايدى. شەكتەن شىققان قاۋىمنىڭ جەرمەن-جەكسەن بولۋى – كەيىنگى ادامدارعا عيبرات. بۇل قيسسا اللا ەلشىسىنە (س.ع.س.) سەنبەۋدىڭ سالدارى رەتىندە ناسيحات بولماق.

بسم الله الرحمن الرحيم

الشَّمْسِ وَضُحَاهَا

1.كۇن جانە ونىڭ جارىعىنا.

وَالْقَمَرِ إِذَا تَلَاهَا

2.جانە ونىڭ سوڭىنان ىلەسكەن كەزدەگى ايعا.

كۇنمەن سەرت ەتۋىنىڭ سىرى كۇن باتقان كەزدە اينالانى قاراڭعىلىق باسىپ، الەم بەينە ٴبىر ولىككە اينالادى. ال، كۇن شىققاندا الەمنىڭ تامىرىنا تىرشىلىك جۇگىرە باستايدى. بۇل ولگەندەر قايتا تىرىلگەندەي كورىنىستى بەينەلەيدى. وسى جاعداي قيامەت كۇنگە ۇقسايدى. ال، ساسكە ۋاقىتى مۇسىلمانداردىڭ جانناتقا كىرگەن ٴساتىن ەلەستەتەدى. كۇن مەن اي ادامزات يگىلىگى ٴۇشىن جاراتىلعان عاجايىپ جاراتىلىس.

وَالنَّهَارِ إِذَا جَلَّاهَا

3.(كۇندى) كورسەتكەن كەزدەگى كۇندىزگە

وَاللَّيْلِ إِذَا يَغْشَاهَا

4.جانە ونى جاپقان كەزدەگى تۇنگە

وَالسَّمَاءِ وَمَا بَنَاهَا

5.اسپانعا جانە ونى تۇرعىزعانعا

وَالْأَرْضِ وَمَا طَحَاهَا

6.جەرگە جانە ونى جايعانعا

كوك اسپاندى ەشبىر تىرەۋسىز جاراتقان قۇدىرەتكە سەرت. بۇل اقىل يەسى ٴۇشىن اللا تاعالانىڭ قۇدىرەتىن كورسەتەدى. جانە جەردى جاراتقان اللاعا سەرت. ول جەردىڭ ٴتورت بۇرىشىن دا جايىپ ادامزات پەن جانۋارلارعا تۇراق جانە مەكەن ەتتى. اياتتا جەردەن الىناتىن مول پايدا ايتىلۋدا.

وَنَفْسٍ وَمَا سَوَّاهَا

7.جانعا جانە ونى تەپە-تەڭ ەتىپ تولىقتاعانعا

ادام ٴناپسىسىن، ونى جوقتان بار قىلىپ جانە كەمەل ەتىپ جاراتقان اللامەن سەرت ەتۋدە. ادامنىڭ بولمىسى، ونىڭ سىرتقى جانە ىشكى قۇرىلىسى كەمەل جاراتىلىس. كەمەلدىكتىڭ ەڭ بيىك كورىنىسى ادامعا اق پەن قارانى اجىراتاتىن اقىلدىڭ بەرىلۋى.

فَأَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَتَقْوَاهَا

8.ٴسويتىپ وعان (جانعا) جاماندىق ٴارى تاقۋالىقتى بىلدىرۋشىمەن انت ەتەمىن.

ادام ٴناپسى مەن ونىڭ جاراتىلىسى جانە بولمىسىن شەبەر جاساۋشى اللاعا سەرت. اللا تاعالا ادام ناپسىسىنە ازعىندىق جولىن ۇيرەتىپ، ودان ساقتاندىردى. سونداي-اق، جاقسىلىق جولى مەن تاقۋالىقتى تانىتىپ، وعان ۇندەدى. يبن ابباس: «اللا تاعالا ناپسىگە جاقسىلىق پەن جاماندىقتى، مويىنسۇنۋ مەن قارسى شىعۋدى، نەنى ىستەۋ كەرەك، نەدەن قاشۋ كەرەك ەكەنىن ۇيرەتتى»، – دەيدى. تاپسىرشىلەر: «اللا تاعالا وسى جەتى قۇبىلىسپەن سەرت ەتە وتىرىپ، ٴوزىنىڭ جالعىز جاراتۋشى جانە شەكسىز قۇدىرەت يەسى ەكەنىن كورسەتۋدە»، – دەگەن.

قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَكَّاهَا

9.انىعىندا، ونى (ٴناپسىنى) تازارتقان مۇرات-ماقساتىنا جەتەدى.

اللا تاعالاعا بويۇسىنۋ جانە كۇنا جاساماۋ ارقىلى ٴناپسىسىن تازارتقان ادام جاقسىلىققا جەتەدى.

وَقَدْ خَابَ مَنْ دَسَّاهَا

10.ال، ونى (كۇناعا) باتىرعان قور بولادى

ٴناپسىسىن كۇنادان تازالاپ، ونى مويىنسۇنۋ جانە تاقۋالىقپەن اسەمدەگەن ادام جەڭىسكە جەتكەن. ال، ٴناپسىسىن تاربيەسىز قالدىرعان زيانعا ۇشىرايدى. بۇل ايات – سەرتتىڭ جاۋابى.

كَذَّبَتْ ثَمُودُ بِطَغْوَاهَا

11.سامۋد ازعىندىق كەسىرىنەن (ەلشىنى) جالعانشىعا شىعاردى

اياتتا ناپسىسىنە ەرىپ، يەسىنە قارسى شىققان قاۋىمدى عيبرات ەتىپ تۇر. ساليح  پايعامبارعا
سامۋد قاۋىمى باعىنباي، شەكتەن شىقتى.

إِذِ انْبَعَثَ أَشْقَاهَا

12.ونىڭ (سامۋد ەلىنىڭ) بەيباعى قارسى شىققاندا

سامۋد قاۋىمىنىڭ قارسى شىعۋىنىڭ بەلگىسى مۇعجيزا رەتىندە جاراتىلعان تۇيەنى ساليح ەسكەرتسە دە باۋىزداپ سالادى. سامۋدتى وسىنداي اۋىر قىلمىسقا يتەرمەلەگەن قاۋىمنىڭ ەڭ ابىرويلى ٴارى داۋلەتتىسى جانە ەڭ جاۋىزى قادار يبن ساليف اتتى كىسى ەدى. وسى قىلمىسى ٴۇشىن ونى اياتتا قاۋىمىنىڭ ەڭ باقىتسىزى دەپ اتاپ تۇر.

فَقَالَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ نَاقَةَ اللَّهِ وَسُقْيَاهَا

13.اللا ەلشىسى (ساليح ولارعا: «اللانىڭ تۇيەسىنە ٴارى ونىڭ سۋارىلۋىنا (كيلىكپەڭ-دەر)»، – دەدى.

الايدا، اللا ەلشىسى ساليح : «ساق بولىڭدار! بۇل – اللانىڭ تۇيەسى، وعان ارام نيەتپەن قول تيگىزبەڭدەر (ولتىرمەڭدەر) جانە تۇيەنىڭ سۋ ىشۋىنە كەدەرگى بولماڭدار»، – دەپ ەسكەرتتى.

فَكَذَّبُوهُ فَعَقَرُوهَا فَدَمْدَمَ عَلَيْهِمْ رَبُّهُمْ بِذَنْبِهِمْ فَسَوَّاهَا

14.ٴبىراق ولار ونى (ەلشىنى) وتىرىكشى دەپ، (تۇيەنىڭ) تىرسەگىن قيدى (ٴولتىرىپ تاستادى). مىنە، سوندا راببىلارى ولارعا قىلمىستارىنىڭ سالدارىنان (بارلىعىنا) اپات جىبەرىپ، جەرمەن-جەكسەن ەتتى.

ٴبىراق، ولار پايعامباردى جالعانشى دەپ، تۇيەنى ٴولتىردى. پايعامبار ەسكەرتۋىنە قۇلاق تا سالمادى. بۇل قىلمىستارىنا جازا رەتىندە اللا تاعالا ولاردى جەرمەن جەكسەن ەتتى. قاۋىم تۇگەل قىرىلدى.

وَلَا يَخَافُ عُقْبَاهَا

15.جانە دە ول (اللا) ونىڭ سالدارىنان قورىقپايدى.

اقيقاتىندا، مۇنداي كاپىر جانە قىلمىسكەرلەردى جازالاۋدا اللا تاعالا ەشكىمنەن قورىقپايدى. ويتكەنى، الەمدەر يەسى ٴوز ٴىسى ٴۇشىن ەشكىمنىڭ الدىندا جاۋاپ بەرمەيدى.

سەرىكباي قاجى وراز
date26.11.2015readCount3462printباسىپ شىعارۋ