«ٴبالاد» سۇرەسى

«ٴبالاد» – مەككەدە تۇسكەن سۇرە. مازمۇنى – مەككەلىك سۇرەلەردە ايتىلعان تاقىرىپتار. ونىڭ ىشىندە سەنىم مەن يماندى كۇشەيتۋ، ەسەپ-قيساپ پەن جازا كۇنىنە دەگەن يماندى جۇرەككە ورنىقتىرۋ. جانە ىزگىلەر مەن بۇزىقتار اراسىن اجىراتۋ.

سۇرە قاسيەتتى قالا اتىمەن سەرت جاساۋمەن باستالعان. بۇل –  پايعامبار (س.ع.س.) مەكەن ەتكەن شاھار. سەرت ەتۋ قالا مەن ونىڭ تۇرعىنى سانالاتىن پايعامباردىڭ اللا تاعالا قۇزىرىنداعى ەرەكشە قۇرمەتكە لايىق ەكەندىگىن كورسەتەدى. جانە كاپىرلەرگە اللا ەلشىسىنە (س.ع.س.) تىنىشتىق قالاسىندا قىسىم كورسەتۋ ەڭ ۇلكەن كۇنا ەكەنىن ويلانۋعا شاقىرۋدا.

سونىمەن قاتار، مەككەدەگى كۇش-قۋاتىنا سەنىپ، اقيقاتقا مويىن بۇرماي، اللا ەلشىسىن (س.ع.س.) وتىرىككە شىعارعان، سونداي-اق ماقتان ٴۇشىن دۇنيە سارپ ەتكەن كەيبىر كاپىرلەر جايى اڭگىمە ەتىلەدى. ول كاپىرلەر دۇنيەسىن ەلگە تاراتۋ اللا تاعالا ازابىنان قورعايدى دەگەن سەنىمدە. الايدا، ولارعا كەسىمدى دالەل-دايەك اياتتارمەن جاۋاپ بەرىلەدى.

كەلەسى كەزەكتە قيامەتتەگى قورقىنىشتى دا الاپاتتى جاعدايلار باياندالعان. اقىرەتتە ادام بالاسى تاپ بولاتىن قيىندىقتار مەن اسۋلار جايى اڭگىمە ەتىلەدى. بۇل قيىنشىلىقتاردى تەك جۇرەكتەگى يمان جانە ىزگى امال ارقىلى عانا باسىپ وتۋگە بولادى.

سۇرەدە سول اۋىر كۇنى مۇسىلمان مەن كاپىر اراسى اجىراتىلاتىندىعى جانە ەسەپ-قيساپ كۇنى باقىتتىلار مەن باقىتسىزدار باراتىن جەر تۋرالى ايتىلعان. 

سم الله الرحمن الرحيم

لَا أُقْسِمُ بِهَذَا الْبَلَدِ

1.جوق، وسى قالامەن انت ەتەمىن.  

اللا تاعالا قاسيەتتى مەككە قالاسىمەن سەرت ەتۋدە. مەككە – قاعبا تۇرعان قالا بولعاندىقتان قاسيەتتى. قاعبا – شىعىس پەن باتىستىڭ قۇبىلاسى. بۇل – اللا تاعالانىڭ ادامزاتقا راقىمەت ەتىپ جىبەرىلگەن ۋاحي تۇسكەن شاھار. سوندىقتان، تىنىشتىق پەن قاسيەت مەكەنى. قالا – اسپان مەن جەر جاراتىلعاننان بەرى قاسيەتتى مەكەن. قالانىڭ وسى ارتىقشىلىقتارى سەبەپتى اللا تاعالا مەككەمەن انت ەتۋدە.

وَأَنْتَ حِلٌّ بِهَذَا الْبَلَدِ

2.(ەي، مۇحاممەد) سەن وسى قالادا تۇراسىڭ.

ۋا، مۇحاممەد، سەن وسى قاسيەتتى قالا تۇرعىنىسىڭ. بايداۋي: «اللا تاعالا مەككەمەن سەرت ەتە تۇرا، پايعامبارىنىڭ وسى قالادا تۇراتىندىعىن تىلگە تيەك ەتۋى – قالانىڭ پايعامبارمەن ٴقادىرى ارتا تۇسەتىندىگىن ٴبىلدىرۋ. ويتكەنى، مەكەننىڭ ٴقادىرى تۇرعىندارىنىڭ ابىرويىمەن كوتەرىلەدى»، – دەيدى.

وَوَالِدٍ وَمَا وَلَدَ

3.اكە جانە ونىڭ ۇرپاعىمەن انت ەتەمىن.          

اللا تاعالا ادام  اتا جانە ونىڭ ۇرپاعىمەن انت ەتۋدە. ٴۇممۋ قۋرا (شاھارلار اناسى) مەككەمەن انت ەتكەن سوڭ، ونىڭ كونە تۇرعىنى ادامزات اتاسى – ادام  پايعامبارمەن جانە ونىڭ ۇرپاعىمەن سەرت ەتۋدە. حازين: «اللا تاعالا مەككەنىڭ ابىرويى مەن قاسيەتتىلىگى ٴۇشىن سەرت ەتكەن سوڭ، ادام  اتا جانە ونىڭ ۇرپاعىنان تاراعان پايعامبارلار جانە ىزگىلەرمەن انت ەتۋدە. كاپىرلەر ونىڭ ۇرپاعى بولسا دا، ولارمەن سەرت ەتەتىندەي ٴقادىرى جوق»، – دەيدى.

لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسَانَ فِي كَبَدٍ

4.انىعىندا، ٴبىز ادامزاتتى اۋىرتپالىقتارعا جاراتتىق. 

بۇل ايات – جوعارىداعى سەرت اياتتاردىڭ جاۋابى. ادام بالاسى قيىندىق پەن اۋىرپالىقتا جاراتىلعان. ادام بارلىق قيىنشىلىقتى باسىنان وتكەرەدى. ول كەۋدەسىنە جان كىرگەن ساتتەن جانى ٴتانىن تارك ەتكەنگە دەيىن قيىنشىلىق تارتادى. يبن ابباس (ر.ا.): «اياتتاعى قيىنشىلىق: بالا كوتەرۋ، بوسانۋ، ەمىزۋ مەن ەمشەكتەن شىعارۋ، كۇن كورىسى، ٴومىرى مەن ٴولىمى»، – دەگەن.

اللا تاعالا جاراتقان تىرشىلىك يەلەرىنىڭ ەڭ دارمەنسىزى ادام بالاسى، وسىعان قاراماي ول ەشبىر تىرشىلىك كورمەگەن قيىنشىلىقتى باسىنان وتكەرەدى، – دەپ ايتىلعان.

ٴابۋ ساعۋد: «بۇل ايات – مەككەلىك كاپىرلەر تاراپىنان قىسىم كورگەن پايعامبارعا دەمەۋ كورسەتۋ اياتى»، – دەيدى.

أَيَحْسَبُ أَنْ لَنْ يَقْدِرَ عَلَيْهِ أَحَدٌ

5.ول وزىنە ەشكىمنىڭ كۇشى جەتپەيدى دەپ ويلاي ما؟

اياتتا اللا تاعالانىڭ قۇدىرەتىن مويىندامايتىن، قايتا ٴتىرىلۋدى تەرىسكە شىعاراتىن ادامنىڭ تابيعاتى ايتىلۋدا. كۇناھار باقىتسىز، كۇشىنە عانا سەنۋشى اللا تاعالانىڭ وزىنە كۇشى جەتپەيدى دەگەن ويدا ما؟ تاپسىرشىلەر: «بۇل كۇش-قايراتىنا سەنگەن ٴابۋ اشاد يبن كيلداعا قاتىستى ٴتۇستى. ونىڭ كۇشتىلىگى سونشالىقتى ۇلكەن مال تەرىسىن جەرگە جايىپ ٴوزى ۇستىنە تۇرىپ الىپ: «مەنى ورنىمنان جىلجىتقان ادامعا پالەن بەرەمىن»، – دەيتىن. ون ادام بولىپ تارتىپ، تەرى جىرتىلىپ كەتسە دە، ٴابۋ اشاد ورنىنان قوزعالمايتىن»، – دەيدى.

يَقُولُ أَهْلَكْتُ مَالًا لُبَدًا

6.ول: «تولىپ جاتقان مالدى سارپ ەتتىم»، – دەيدى.

سول كاپىر: «مۇحاممەدكە دۇشپاندىق رەتىندە كوپ مال-دۇنيە جۇمسادىم»، – دەيدى. ٴالۋسي: «ول مۇسىلماندارعا ماقتانىپ، داڭدايسىپ: مەن كوپ دۇنيە سارپ ەتتىم دەپ كوزباياۋشىلىق پەن ماقتانۋ ٴۇشىن شاشقان مال-مۇلكىن ايتاتىن»، – دەيدى.

أَيَحْسَبُ أَنْ لَمْ يَرَهُ أَحَدٌ

7.سوندا ونى بىرەۋ كورمەدى دەپ ويلاي ما؟

اللا تاعالا ونىڭ ىس-ارەكەتىننەن بەيحابار دەگەن ويدا ما؟ جاعداي ول ويلاعاننان مۇلدە باسقا. اللا تاعالا بارلىق نارسەنى كورۋشى ٴارى باقىلاۋشى. قيامەت كۇنى بارلىق ٴىستىڭ سۇراۋىن الادى.

أَلَمْ نَجْعَلْ لَهُ عَيْنَيْنِ. وَلِسَانًا وَشَفَتَيْنِ

8-9. ٴبىز وعان ەكى كوزدى جاراتىپ بەرمەدىك پە؟ ٴارى ٴتىل مەن ەكى ەرىندى؟

اللا تاعالا پەندەگە بەرگەن ەڭ ۇلكەن نىعمەتىنىڭ ٴبىرىن ادام بالاسىنىڭ ەسىنە سالۋدا. اينالانى كورەتىن كوز، كوڭىلى مەن جۇرەگىندەگى ويىن جەتكىزە الاتىن ٴتىل جانە ەكى ەرىن بەرگەنىن بايان ەتىلۋدە. بۇل نىعمەتتەردىڭ ٴقادىرىن ادام بالاسى ەرەكشە ۇعىنۋى ٴتيىس.

وَهَدَيْنَاهُ النَّجْدَيْنِ

10.وعان ەكى جول كورسەتپەدىك پە؟

ادامعا جاقسىلىق پەن جاماندىق، تۋرا جانە اداسۋ جولدارىن بايان ەتتىك. قۇراندا: «راسىندا، وعان تۋرا جول كورسەتتىك. مەيلى شۇكىرشىلىك قىلسىن، مەيلى قارسى كەلسىن[1]»، – دەپ ايتىلعان.

فَلَا اقْتَحَمَ الْعَقَبَةَ

11.ال، ول اسۋدان وتۋگە تىرىسپادى.         

دۇنيەسىن مۇحاممەدكە (س.ع.س.)دۇشپاندىق ٴۇشىن جۇمساعانشا، تاۋدىڭ اسۋىنان وتۋگە بەرگەنى دۇرىس بولار ەدى. تاۋدىڭ اسۋى – ادامنىڭ ناپسىسىنە اۋىر كەلەتىن امال. بۇل ادامنىڭ ٴوز ٴناپسىسى، قۇمارى جانە شايتانمەن كۇرەسۋى.

وَمَا أَدْرَاكَ مَا الْعَقَبَةُ

12.اسۋدىڭ نە ەكەنىن سەن قايدان بىلەسىڭ؟

تاۋدىڭ اسۋ «اقابا» نە ەكەنىن بىلەسىڭ بە؟

فَكُّ رَقَبَةٍ

13.ول – قۇل ازات ەتۋ. 

اقابا – اللا تاعالا جولىندا قۇلدى ازات ەتۋ. ادام بالاسىن قۇلدىقتان بوساتۋ. ويتكەنى، ٴبىر قۇلدىڭ باسىنا بوستاندىق الىپ بەرۋ، ەرتەڭگى كۇنى توزاقتان قۇتقارادى.

أَوْ إِطْعَامٌ فِي يَوْمٍ ذِي مَسْغَبَةٍ

14.نەمەسە اشارشىلىق كۇندە تاماقتاندىرۋ.

اقابا – اشتىق زاماندا مۇقتاجدارعا تاماق بەرۋ. ساۋي: «اياتتا تاماق بەرۋدى اشتىق زامانمەن بايلانىستىرۋىنىڭ سەبەبى اشتىق زاماندا قاراجات شىعارۋ ادامنىڭ ناپسىسىنە اۋىر سوعادى»، – دەگەن.

يَتِيمًا ذَا مَقْرَبَةٍ

15.جاقىندىعى بولعان جەتىمدى.

اقابا – تۋىستىق بايلانىسى بار جەتىمگە تاماق بەرۋ. ونى اسىراپ باعۋ.

أَوْ مِسْكِينًا ذَا مَتْرَبَةٍ

16.نەمەسە شاڭ-توپىراقتاعى كەدەيدى.

اقابا – ٴسىڭىرى شىققان بايعۇس كەدەيگە تاماق بەرۋ.

ثُمَّ كَانَ مِنَ الَّذِينَ آَمَنُوا وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ وَتَوَاصَوْا بِالْمَرْحَمَةِ

17.كەيىن يمان كەلتىرىپ، بىر-بىرىنە سابىردى ۇگىتتەگەن جانە ٴوزارا مەيىرىمدىلىكتى ناسيحاتتاپ، كەڭەسىن بەرگەندەردەن بولۋ.

وسى ساۋاپتى امالداردىڭ بارلىعىن تەك اللا تاعالا رازىلىعى ٴۇشىن جاساپ، سونىمەن قاتار شىنايى يماندى بولۋى. تاپسىرشىلەر: «بۇل ايات اتالمىش ساۋاپتى امالدار مەن قۇلشىلىقتاردىڭ يمانسىز ەشبىر پايداسى جوقتىعىن كورسەتۋدە»، – دەيدى. سونىمەن بىرگە، ولار ٴبىر-بىرىن يمان مەن قۇلشىلىقتا سابىرعا شاقىرادى. جانە مۇقتاج بەن كەدەي-كەپشىككە مەيىرىمدىلىك تانىتۋعا ۇندەيدى.

أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْمَيْمَنَةِ

18.مىنە، وسىلار – وڭشىلدار.

وسى جاقسى سيپاتتار بويىنان تابىلعان جاندار – امال كىتاپتارىن وڭ جاعىنان الاتىن جاننات يەلەرى. ولار نىعمەتكە تولا جانناتقا كىرۋمەن شىنايى باقىتتى بولادى.

وَالَّذِينَ كَفَرُوا بِآَيَاتِنَا هُمْ أَصْحَابُ الْمَشْأَمَةِ

19.ال، اياتتارىمىزعا قارسى شىققاندار (سەنبەگەندەر)، ولار – سولشىلدار.        

اتالمىش اياتتا ىزگىلەر مەن جامانداردى سالىستىرۋدا. ٴجاننات يەلەرى مەن توزاقي ادامداردىڭ اراسىنداعى ۇلكەن ايىرماشىلىقتى كورسەتۋدە. ولار امال كىتاپتارىن سول جاقتان الادى.

عَلَيْهِمْ نَارٌ مُؤْصَدَةٌ

20.ولاردىڭ ۇستىنەن قاماپ الۋشى توزاق بار.

ولار توزاققا تۇسكەن سوڭ، ٴجاھاننام قاقپالارى ماڭگىلىككە جابىلادى. توزاقتىڭ ىشىنە ەشبىر اۋا دا، قوش ٴيىس تە كىرمەيدى. جانە توزاقتان كاپىرلەر ەش ۋاقىتتا شىقپايدى. اللا تاعالا ٴبىزدىڭ جانىمىزدى اشۋ-قاھارمەن الماسىن، ازابىمەن قۇردىمعا جىبەرمەسىن جانە مۇنىڭ بارلىعىنان ساقتاسىن!



[1]    ينسان سۇرەسى، 3-ايات

 

سەرىكباي قاجى وراز
date04.11.2015readCount3277printباسىپ شىعارۋ