«ٴفاجر» سۇرەسى

«ٴفاجر» سۇرەسى مەككەلىك سۇرەلەر قاتارىنا جاتادى. بۇل سۇرەدە ٴۇش ماڭىزدى جايت قوزعالادى، ولار:

1. اللا تاعالا ەلشىلەرىن مويىنداماعان عاد، سامۋد جانە پەرعاۋىن قاۋىمى سياقتى حالىقتاردىڭ قيسسالارى بايان ەتىلەدى. شەكتەن شىعۋىنىڭ سالدارىنان ولاردىڭ باستارىنا كەلگەن پالەكەت پەن ازاپ ايتىلادى;

2.  بۇل ٴپاني جالعاندا ادامداردى جاقسىلىق پەن قيىندىق، بايلىق پەن كەدەيلىك ارقىلى سىناۋ – اللا تاعالانىڭ سۇننەتى، ٴيلاھي زاڭى. جانە ادام تابيعاتىنىڭ دۇنيەنى قاتتى جاقسى كورەتىندىگى;

3.  اقىرەت، ونىڭ ۇرەيى مەن قورقىنىشتارى. قيامەت كۇنى ادامداردىڭ باقىتتى جانە باقىتسىز بولىپ ٴبولىنۋى. سونىمەن قاتار، جامان ادام مەن جاقسى ادامنىڭ بارار جەرى ايتىلادى.

بسم الله الرحمن الرحيم

وَالْفَجْرِ

1.تاڭعى ارايعا سەرت

وَلَيَالٍ عَشْرٍ

2.جانە ون تۇنگە سەرت

قاراڭعىلىقتى ٴوز جارىعىمەن قۋاتىن تاڭعا سەرت جانە زۋل-حيدجا، قاجىلىق ايىنىڭ قۇتتى ون كەشىنە سەرت.

بۇل – قاجىلىق قۇلشىلىعىمەن شۇعىلداناتىن كۇندەر. تاپسىرشىلەر: «اللا تاعالا تاڭعى ۋاقىتقا سەرت ەتۋىنىڭ سەبەبى، بۇل ۋاقىتتا پەندەنىڭ جۇرەگى جاراتۋشىدان ەرەكشە قورقادى. تاڭعى ۋاقىت – وي تازا ٴسات. ال، قاجىلىقتىڭ العاشقى ون كۇنى – جىلدىڭ ەڭ مۇباراك كۇندەرى. حاديستە: «اللا تاعالاعا ىزگى امال جاساۋداعى ەڭ ۇنامدى كۇندەر وسى زۋل-حيدجانىڭ ون كۇنى. ادامدار: «اللا جولىنداعى جيھادتان دا ما؟» – دەدى. «ٴيا، اللا جولىنداعى جيھاد تا (بۇل كۇننەن ارتىق ەمەس). تەك ەگەر ٴبىر كىسى ٴوزى جانە مال-دۇنيەسىمەن شىعىپ، كەرى ورالماسا»،[1] – دەلىنگەن.

وَالشَّفْعِ وَالْوَتْرِ

3.ٴارى جۇپ پەن تاققا سەرت

ٴاربىر جاراتىلىستىڭ جۇبى جانە تاعىنا سەرت.

وَاللَّيْلِ إِذَا يَسْرِ

4.جانە ٴوتىپ بارا جاتقان تۇنگە سەرت.

عاجايىپ قوزعالىسپەن ٴوتىپ جاتقان تۇنگە سەرت. مۇنىڭ بارلىعى جاراتۋشىنىڭ شەكسىز قۇدىرەتىنىڭ ايعاعى.

هَلْ فِي ذَلِكَ قَسَمٌ لِذِي حِجْرٍ

5.مىنە، وسىلار اقىل يەلەرى ٴۇشىن (جەتكىلىكتى) سەرت ەمەس پە؟

وسى جاراتىلىس جانە قۇبىلىستار اقىل يەلەرى ٴۇشىن قاناعاتتانارلىق سەرت ەمەس پە؟ بۇل اقىل مەن پاراسات يەلەرى ٴۇشىن ماڭىزدى سەرت. اقىلدى دا، پاراساتتى جان زەر سالىپ قاراسا، اللا تاعالا سەرت ەتكەن قۇبىلىستاردىڭ عاجايىپ ەكەنىن كورەدى.

أَلَمْ تَرَ كَيْفَ فَعَلَ رَبُّكَ بِعَادٍ

6.(مۇحاممەد) عاد قاۋىمىنا راببىڭنىڭ نە ىستەگەنىن كورمەدىڭ بە؟

إِرَمَ ذَاتِ الْعِمَادِ

7.ۇزىن باعانالى يرامعا (قالاسىنا)؟

يرام قالاسىنىڭ تۇرعىندارى – عاد قاۋىمى. ولار ومان مەن حادراماۋت اراسىنداعى قۇمدى جوتالاردى مەكەندەدى.

الَّتِي لَمْ يُخْلَقْ مِثْلُهَا فِي الْبِلَادِ

8.ٴدال ونداي ٴىس باسقا ەلدەردە جاسالماعان ەدى.

اللا تاعالا بۇل قاۋىم سياقتى كۇش-قۋاتتى، مىقتى دا الىپ دەنەلى ادام جاراتپاعان ەدى. اياتتا اللا تاعالا عاد قاۋىمىنا نە ىستەگەنىن ايتا وتىرىپ مەككەلىكتەردى قورقىتپاقشى. عاد قاۋىمى ۇزاق ٴومىر سۇرگەن حالىق. كۇش-قۋاتتارى مەككەلىكتەردەن ەداۋىر مىقتى بولسا دا قۇردىمعا كەتتى. يبن كاسير: «بۇل العاشقى عاد قاۋىمى. بۇل قاۋىمعا اللا تاعالا ٴوز ەلشىسى ٴھۋدتى  جىبەرگەن بولاتىن. الايدا، ولار مويىنداماي پايعامبارعا قارسى شىقتى. عاد شەكتەن شىققان، تاكاپپار قاۋىم ەدى. مىنە سوندىقتان، ولاردىڭ وقيعاسىن كەيىنگى ۇرپاققا عيبرات ەتتى»، – دەگەن.

وَثَمُودَ الَّذِينَ جَابُوا الصَّخْرَ بِالْوَادِ

9.سونداي-اق، ويپاتتاردا جارتاستاردى قاشاعان ٴسامۇد ەلىنە (نە ىستەگەنىن)

سول سەكىلدى تاۋدىڭ جارتاستارىن كەسىپ ٴۇي سالعان ٴسامۇد ەلى. ولار حيجاز بەن تابۋك اراسىندا مەكەن ەتتى. تاپسىرشىلەر: «ەڭ العاش تاۋدى، جارتاس پەن ٴمارماردى كەسىپ قاشاعان ٴسامۇد قاۋىمى ەدى. ولاردىڭ كۇشتىلىگى سونشالىق تاۋلاردى قازىپ، جارتاستاردى شىعارىپ وزدەرىنە ٴۇي سالاتىن. ٴسامۇد ۋاديل-قۋرادا تۇتاستاي تاستان مىڭ جەتى ٴجۇز قالا تۇرعىزدى»، – دەيدى.

وَفِرْعَوْنَ ذِي الْأَوْتَادِ

10.  جانە قازىقتار قوجايىنى پەرعاۋىنعا (نە ىستەگەنىن)

سونىمەن بىرگە وكتەم دە شەكتەن اسقان پەرعاۋىن. پاتشالىعىن كۇشەيتىپ تۇرعان اسكەرى مەن قالىڭ قولى بار ەدى. ٴابۋ ساعۋد: «پەرعاۋىن «قازىقشى» دەپ سۋرەتتەلۋىنىڭ سەبەبى اسكەرى مەن اسكەري شاتىرىنىڭ كوپتىگىنەن. ويتكەنى، شاتىر قازىقپەن قاعىلادى. ٴھام قازىق ازاپ قۇرالى ەدى»، – دەيدى.

الَّذِينَ طَغَوْا فِي الْبِلَادِ

11.ولار ەلدەردە شەكتەن شىعىپ.  

مىنە وسىلار: عاد، ٴسامۇد جانە پەرعاۋىن قاۋىمى اللا تاعالاعا قارسى شىعىپ، امىرىنە بويۇسىنبادى. بۇلار استامشىلىققا بارىپ ز ۇلىمدىق ەتتى.

فَأَكْثَرُوا فِيهَا الْفَسَادَ

12.ٴارى ول جەردە بۇزاقىلىقتى كوبەيتكەن ەدى.

بۇل قۇرىپ كەتكەن ەلدەر جەر بەتىندە ازعىندىق، بۇزعىندىق، كىسى ٴولتىرۋ جانە باسقا كۇنالاردى كوبەيتكەن ەدى.

فَصَبَّ عَلَيْهِمْ رَبُّكَ سَوْطَ عَذَابٍ

13.سوندىقتان راببىڭ ولارعا ازاپ قامشىسىن جاۋدىردى.

وسى قىلمىستارى مەن كۇنالارىنا جاراسا اللا تاعالا ولارعا ازاپتىڭ ٴتۇر-تۇرىن جاۋدىردى. تاپسىرشىلەر: «جاۋدىرۋ» ٴسوزى قولدانىلۋى ازاپتىڭ جىلدام كەلگەندىگىن ۇقتىرادى. بۇل قاۋىمداردىڭ ٴارقايسىسىنا ەرەكشە اۋىر ازاپ جىبەرىلدى. عاد قاۋىمى جەل سەبەپتى، ٴسامۇد ەلى اششى داۋىستان، ال پەرعاۋىن قاۋىمى سۋعا باتىپ قۇرىدى»، – دەيدى.

إِنَّ رَبَّكَ لَبِالْمِرْصَادِ

14.  نەگىزىندە، راببىڭ، البەتتە، باقىلاۋشى.

ۋا، مۇحاممەد! سەنىڭ راببىڭ ادامداردىڭ بارلىق امالدارىن باقىلاۋشى. ولاردىڭ ٴاربىر ٴىسى تىركەۋلى. ەشبىر زالىم مەن وكتەم ەتۋشى جازاسىز قالمايدى. بۇل مەككە كاپىرلەرى ارەكەتىنىڭ ٴتۇبى جامان بولاتىندىعىن ايتىپ قورقىتۋ.

فَأَمَّا الْإِنْسَانُ إِذَا مَا ابْتَلَاهُ رَبُّهُ فَأَكْرَمَهُ وَنَعَّمَهُ فَيَقُولُ رَبِّي أَكْرَمَنِ

15.ال، ەندى ادامدى راببىسى سىناپ، ونى قۇرمەتتەسە جانە يگىلىككە بولەسە، ول: «راببىم مەنى سىيلادى»، – دەيدى.

اللا تاعالا قاھارىنا ۇشىراعان قاۋىمدار حابارىنان سوڭ، كۇپىرلىك ەتۋشى ادامنىڭ تابيعاتى، بولمىسى جايلى اڭگىمە ەتىلۋدە. مۇنداي ادام مولشىلىقتا تاكاپپارلانىپ، ال قيىنشىلىقتا ۇمىتسىزدىككە تۇسەدى.

اللا تاعالا وعان سىناق ٴۇشىن مولشىلىق بەرسە، باي-داۋلەتتى ەتىپ، دۇنيەدە كوپ بالا-شاعا، بيلىك جانە اتاق-ابىروي بەرسە ول: «اللا تاعالا مەن لايىق بولعان نىعمەتتى بەردى»، – دەيدى. ول مۇنىڭ بارلىعى ونىڭ شۇكىرشىلىك ەتەدى مە، الدە كۇپىرلىك ەتەدى مە؟ دەپ سىناۋ ەكەنىن تۇسىنبەيدى.

وَأَمَّا إِذَا مَا ابْتَلَاهُ فَقَدَرَ عَلَيْهِ رِزْقَهُ فَيَقُولُ رَبِّي أَهَانَنِ

16.ال، قاشان ونى سىناپ، نەسىبەسىن تارىلتسا، ول: «راببىم مەنى قورلادى»، – دەيدى.

ال، ەندى سىناپ كەدەيلىك بەرىپ، نەسىبەسىن تارىلتسا، مۇنىڭ بارلىعىنىڭ سىرىنان بەيقام كۇيدە: «نەسىبەمنەن قاعىپ اللا تاعالا مەنى قور ەتتى»، – دەيدى. قۇرتۋبي: «بۇل قايتا تىرىلۋگە سەنبەيتىن كاپىردىڭ بەينەسى. ويتكەنى، كاپىر ٴۇشىن دۇنيەدە قۇرمەت مال-دۇنيەنىڭ كوپتىگى نەمەسە ازدىعىمەن ەسەپتەلەدى. ال، مۇسىلمان ٴۇشىن قۇرمەت اللا تاعالاعا بويۇسىنۋ. ال، اللا تاعالاعا قۇلشىلىق ەتۋ اقىرەت ولجاسىنا جەتەلەيدى. ەگەر مۇسىلمانعا دۇنيەدەگى نەسىبەسى مول جانە بەرەكەتتى ەتىپ بەرىلسە، شۇكىرشىلىك پەن ماقتاۋ ايتادى»، – دەگەن.

كَلَّا بَل لَا تُكْرِمُونَ الْيَتِيمَ

17.جوق، ولاي ەمەس! سەندەر جەتىمگە قامقورلىق ەتپەيسىڭدەر.

سەندەر ويلاعانداي ٴقادىرلى ەتۋ باي-داۋلەتتى ەتۋمەن، ال قورلاۋ كەدەي ەتىپ قويۋمەن ەمەس. قادىرلەۋ مەن قورلاۋ اللا تاعالاعا قۇلشىلىق ەتۋ نەمەسە كۇنا ەتۋمەن بولادى. الايدا، سەندەر مۇنى بىلمەيسىڭدەر. مۇنان دا سوراقى نارسە بار ەكەنىن بىلەسىڭدەر مە؟ اللا تاعالا سەندەرگە مول مال-دۇنيە بەرسە دە، سەندەر جەتىمدى قادىرلەمەيسىڭدەر.

وَلَا تَحَاضُّونَ عَلَى طَعَامِ الْمِسْكِينِ

18.ٴارى كەدەي-كەپشىكتى تاماقتاندىرۋعا ٴبىر-بىرىڭدى ىنتالاندىرىپ، تۇرتكى بولمايسىڭدار.

جانە ٴبىرىڭدى-بىرىڭ كەدەي مەن مۇقتاج جاندارعا تاماق بەرۋگە ەشبىر قىزىقتىرمايسىڭدار جانە ۇندەمەيسىڭدەر.

وَتَأْكُلُونَ التُّرَاثَ أَكْلًا لَمًّا

19.جانە ميراستى بولمەي، تۇتاس وزدەرىڭ جەيسىڭدەر.

ال، مۇرا بوپ كەلگەن مال-دۇنيەنى جەيسىڭدەر، ونىڭ ادال نەمەسە ارام ەكەنىن ٴتىپتى سۇرامايسىڭدار. تاسھيلدە: «بۇل – مۇرادان ٴوز ۇلەسىمەن قوسا، باسقانىڭ ۇلەسىن الۋدى بىلدىرەدى. ويتكەنى، ارابتار ايەل مەن جاس بالاعا مۇرادان ۇلەس بەرمەيتىن. تەك ەركەك كىندىكتىلەر عانا مۇرا الاتىن»، – دەپ ايتىلعان.

وَتُحِبُّونَ الْمَالَ حُبًّا جَمًّا

20.سونداي-اق، دۇنيەنى قاتتى جاقسى كورەسىڭدەر.

سەندەر دۇنيەنى قاتتى جاقسى كورەسىڭدەر. بۇل ولاردىڭ دۇنيەگە يتشە تالاساتىندىعىن جانە ساراڭدىعىن كورسەتەدى.

كَلَّا إِذَا دُكَّتِ الْأَرْضُ دَكًّا دَكًّا

21.  جوق، ولاي ەمەس! جەر (سىلكىنىپ) تەپ-تەگىس بولعان كەزدە.

ەي، عاپىل ادام! سەنى الدا اۋىر كۇن كۇتىپ تۇر. ٴزىلزالا بولىپ جەردىڭ بەتىندەگى قىلتيىپ تۇرعان ٴاربىر نارسە جەرمەن جەكسەن بولادى.

وَجَاءَ رَبُّكَ وَالْمَلَكُ صَفًّا صَفًّا

22.ٴارى راببىڭ جانە ساپ-ساپ بولىپ پەرىشتەلەر كەلگەن كەزدە.

ۋا، مۇحاممەد! مىنە، سول كەزدە راببىڭنىڭ ٴامىرى مەن پەرىشتەلەر پەندەلەرگە تورەلىك ەتۋگە كەلەدى. تاسھيل: «مۋنزير يبن ساعيد: «راببىڭ كەلەدى» ٴسوزىنىڭ جانە وسى سياقتى اياتتارعا ەشبىر ۇقساتۋسىز جانە تەڭەۋسىز يمان ەتۋ مۇسىلمانعا مىندەت»، – دەگەن.

وَجِيءَ يَوْمَئِذٍ بِجَهَنَّمَ يَوْمَئِذٍ يَتَذَكَّرُ الْإِنْسَانُ وَأَنَّى لَهُ الذِّكْرَى

23.سول كۇنى توزاق كەلتىرىلگەن كەزدە مىنە، سول كۇنى ادامزات ەسكە تۇسىرەدى. ٴبىراق، ەسكە تۇسىرۋدەن وعان نە پايدا؟

كاپىرلەر كورۋ ٴۇشىن توزاق كوز الدىلارىنا كەلتىرىلەدى. ابدۋللا يبن ماسۋد (ر.ا.) ريۋايات ەتكەن حاديستە: «سول كۇنى توزاق كەلتىرىلەدى. توزاقتىڭ جەتپىس مىڭ تىزگىنى بولادى. ٴاربىر تىزگىندى جەتپىس مىڭ پەرىشتە سۇيرەپ كەلەدى»،[2] – دەلىنگەن.

مىنە، سول اۋىر دا قيىن كۇنى ادام ٴوزىنىڭ امالدارىن ەسىنە تۇسىرەدى. جاساعان كۇنالارىنا قاتتى وكىنىپ، تاۋبە ەتكىسى كەلەدى. ٴبىراق، كەش وكىنگەننەن نە پايدا؟

 

يَقُولُ يَا لَيْتَنِي قَدَّمْتُ لِحَيَاتِي

24.«ول: «اتتەڭ! ٴومىرىم ٴۇشىن (جاقسى ٴىس) جاساعان بولسام ەدى»، – دەيدى.

وكىنگەن كۇيدە: «اتتەگەن-اي، باقيلىق ومىرىمە پايداسىن تيگىزەتىن ىزگى امال جاساسام عوي»، – دەيدى.

فَيَوْمَئِذٍ لَا يُعَذِّبُ عَذَابَهُ أَحَدٌ

25.سول كۇنى ونىڭ ازابىنداي ەشكىم دە ازاپتاي المايدى.

بۇل كۇنى اللا تاعالاعا كۇنا جاساعان ادامنان اۋىر ازاپ تارتاتىن پەندە بولمايدى.

وَلَا يُوثِقُ وَثَاقَهُ أَحَدٌ

26.جانە دە، ونىڭ بايلاعانىنداي ەشكىم بايلاي المايدى.

جانە كاپىر كۇناھار ادامداي ەشكىمدى اللا تاعالا شىنجىرعا ماتامايدى.

يَا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ

27.ٴاي، جانى جاي تاپقان ٴناپسى!

ٴاي، تىنىشتىق تاپقان جان! اللا تاعالانىڭ بەرگەن ۋادەسىنەن جانى راقات تاۋىپ ەشبىر قورقىنىش پەن ٴقاۋىپ بولماعان جان!

ارْجِعِي إِلَى رَبِّكِ رَاضِيَةً مَرْضِيَّةً

28.راببىڭا ول سەنەن، سەن ودان رازى بولعان كۇيدە قايت!

اللا تاعالانىڭ وزىڭە بەرگەن نىعمەتىنە ٴدان ريزا بولىپ، جانە جاساعان ىزگى امالدارىڭمەن اللا تاعالانى رازى ەتكەن كۇيدە راببىڭنىڭ رازىلىعى مەن جانناتىنا قايت. تاپسىرشىلەر: «بۇل ٴسوز جانە ٴۇنقاتۋ ٴولىم ساتىندە ايتىلادى. مۇسىلمان ٴجانتاسىلىم ەتەر ساتتە وسى ٴسوز ايتىلادى»، – دەيدى.

فَادْخُلِي فِي عِبَادِي

29.ەندى قۇلدارىمنىڭ قاتارىنا كىر!

ٴاي، ٴناپسى! مەنىڭ ىزگى قۇلدارىمنىڭ قاتارىنا كىر.

وَادْخُلِي جَنَّتِي

30.جانە مەنىڭ ٴجانناتىما كىر!

سونىمەن بىرگە، ىزگىلەردىڭ مەكەنى ٴجانناتىما كىر.



[1]    بۇحاري

[2]    ٴمۇسليم

 

سەرىكباي قاجى وراز
date01.10.2015readCount5461printباسىپ شىعارۋ