«عاشيا» سۇرەسى

«عاشيا» – مەككەلىك سۇرە. سۇرەدە ماڭىزدى ەكى تاقىرىپ قامتىلعان.

1. قيامەت جاعدايى مەن قورقىنىشى. قيامەتتە كاپىردىڭ بەتپە-بەت كەلەتىن قيىنشىلىعى جانە مۇسىلمانعا بەرىلەتىن باقىت.

2. الەمدەر راببىسى اللا تاعالانىڭ بىرلىگى مەن قۇدىرەتىنىڭ ايقىن دالەلدەرى. بۇل دالەلدەر سۇرەدە تۇيەنىڭ عاجايىپ جاراتىلىسى، اسپاننىڭ كەرەمەتى، بيىك تاۋلار جانە كەڭ ەتىپ توسەلگەن جەردى ايتۋمەن باياندالادى. بۇل جاراتىلىس پەن قۇبىلىستاردىڭ بارلىعى دا – اللا تاعالانىڭ بىرلىگى مەن قۇدىرەتىنىڭ بەلگىسى. سۇرە سوڭىندا بارشا ادامزاتتىڭ ەسەپ-قيساپ ٴۇشىن اللا تاعالا قۇزىرىنا قايتاتىنى ەسكە سالىنىپ ٴتامامدالعان.

بسم الله الرحمن الرحيم

هَلْ أَتَاكَ حَدِيثُ الْغَاشِيَةِ

1. (مۇحاممەد) ساعان عاشيانىڭ حابارى كەلدى مە؟

ۋا، مۇحاممەد! ساعان «عاشيانىڭ» (ادامداردى تۇگەل ٴوزىنىڭ قورقىنىشى جانە الاپاتىمەن وراپ الاتىن كۇننىڭ) حابارى جەتتى مە؟ بۇل – قيامەت كۇنى.

وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ خَاشِعَةٌ

2. ول كۇنى كەيبىر جۇزدەر قورقۋدا.

عَامِلَةٌ نَاصِبَةٌ

3. قاتتى قينالعان شارشاعان بولادى.  

تاپسىرشىلەر: «بۇل كاپىرلەر جايىنداعى ايات. ولار شىنجىر مەن تۇساۋلارىن سۇيرەپ، قۇمعا باتقان تۇيەدەي وتقا باتىپ، توزاقتىڭ جوتاسىنا ٴبىر شىعىپ، سايىنا ٴبىر ٴتۇسىپ، ولەسە شارشايدى. بۇل ولاردىڭ دۇنيەدە قۇلشىلىق ەتۋگە تاكاپپارلانىپ، قۇمارلىققا بەلشەسىنەن باتقاندىعىنىڭ جازاسى»، – دەيدى.

تَصْلَى نَارًا حَامِيَةً

4. ىستىعى قاتتى وتقا تاستالادى.         

يبن ابباس (ر.ا.): «توزاق وتى قاتتى جانۋدا، ول اللانىڭ دۇشپاندارى ٴۇشىن جالىنداپ تۇرادى»، – دەيدى.

تُسْقَى مِنْ عَيْنٍ آَنِيَةٍ

5. قايناپ تۇرعان باستاۋدان ىشكىزىلەدى.   

ولارعا ىشۋگە قايناۋى ىستىقتىق دارەجەسىنىڭ ەڭ سوڭعى ساتىسىنا جەتكەن قايناردان بەرىلەدى.

لَيْسَ لَهُمْ طَعَامٌ إِلَّا مِنْ ضَرِيعٍ

6. ولارعا ۋلى تىكەننەن باسقا ەشبىر تاماق جوق.

توزاققا تۇسكەندەردىڭ تاعامى – تىكەندى جانە ٴيسى وتە ناشار وسىمدىك.

لَا يُسْمِنُ وَلَا يُغْنِي مِنْ جُوعٍ

7. ول سەمىرتپەيدى دە، اشتىقتى دا باسپايدى.

اتالمىش تاماق اشتىقتى باسىپ، بويعا كۇش-قۋات بەرمەيدى. ٴابۋ ساعۋد: «بۇل تاعام دۇنيەنىڭ تاماعى سياقتى تويدىرمايدى جانە كۇش-قۋات بەرمەيدى»، – دەيدى. ريۋاياتتا: «توزاقتىق ادامداردى اشتىق قيناعاندىقتان ساسىق «داريع» تىكەنىن جەۋگە ٴماجبۇر بولادى. ونى جەگەن سوڭ ولاردى ٴشول قىسادى دا «ٴحاميمدى» ىشۋگە ٴماجبۇر بولادى. حاميمنىڭ ىستىقتىعىنان جۇزدەرى كۇيىپ، ىشەكتەرى ٴبولىنىپ ۇزىلەدى»، – دەپ ايتىلعان.

وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ نَاعِمَةٌ

8. ول كۇنى كەيبىر جۇزدەر شاتتىقتا،

توزاقتاعى باقىتسىزدار جاعدايى ايتىلعان سوڭ، ارتىنشا جاننات يەلەرىنىڭ جايىن اڭگىمە ەتۋدە. قيامەت كۇنى يماندىلاردىڭ جۇزدەرى قۋانىشتى، كوركەم جانە نۇرلانىپ تۇرادى.

لِسَعْيِهَا رَاضِيَةٌ

9. امالدارىنا رازى،

دۇنيەدە جاساعان ىزگى امالدارى جانە اللا تاعالا ريزاشىلىعى ٴۇشىن ىستەگەن قۇلشىلىقتارى سەبەپتى قۋانىشتى. ٴھام جاندارى تىنىشتىق تاپقان. ويتكەنى، امالدارى سەبەپتى تاقۋالاردىڭ ماڭگىلىك مەكەنى فيرداۋسقا قولدارى جەتۋدە.

فِي جَنَّةٍ عَالِيَةٍ

10. بيىك باقتاردا بولادى.   

ولار تۇرعان جەرى دە، مارتەبەسى دە بيىك سانالاتىن جاننات باقشالارىندا بولادى.

لَا تَسْمَعُ فِيهَا لَاغِيَةً

11. ولار وندا (جانناتتا) بوس ٴسوز ەستىمەيدى.

جانناتتا بالاعات ٴسوز، ۇرىس-كەرىس ٴسوز جانە بۇزاقى ٴسوز مۇلدە ەستىمەيسىڭ. يبن ابباس (ر.ا.): «جانناتتا زيان تيگىزەتىن جانە جالعان ٴسوز ەستىمەيسىڭ»، – دەگەن.

فِيهَا عَيْنٌ جَارِيَةٌ

12.  ول جەردە اعىپ جاتقان بۇلاق بار.

جانناتتا ٴسالسابيل سۋى بۇلاقتاردان توقتاۋسىز اعىپ تۇرادى.

فِيهَا سُرُرٌ مَرْفُوعَةٌ

13.  وندا بيىك جايلى ورىندار بار.

جانناتتا بيىك توسەكتەر بار، ولار جاقۇت پەن زابارجاد تاستارىمەن اشەكەيلەنگەن. جانە وندا حور قىزدارى بار. اللا تاعالانىڭ سۇيگەن ق ۇلى سول توسەككە وتىرعىسى كەلسە، توسەكتىڭ ٴوزى تومەندەپ يىلە تۇسەدى.

وَأَكْوَابٌ مَوْضُوعَةٌ

14. جانە قويىلعان كەسەلەر.

بۇلاقتار جاعاسىنا قويىلعان كەسەلەر بار.

وَنَمَارِقُ مَصْفُوفَةٌ

15. ٴارى تىزىلگەن جاستىقتار. 

جاستىقتار مەن توسەنىشتەر سۇيەنىپ دەمالۋ ٴۇشىن ٴتىزىلىپ تۇرادى.

وَزَرَابِيُّ مَبْثُوثَةٌ

16. توسەلگەن كىلەمدەر.          

أَفَلَا يَنْظُرُونَ إِلَى الْإِبِلِ كَيْفَ خُلِقَتْ

17. ولار تۇيەگە قاراماي ما، قالاي جاراتىلعان؟

ۋا، ادامدار زەر سالىپ، تۇيەنىڭ جاراتىلىسىنا قارامايسىڭدار ما؟ اللا تاعالا ونى عاجايىپ ەتىپ جاراتقان. ايات جاراتۋشىنىڭ قۇدىرەتىن كورسەتەدى. تاسھيلدە: «بۇل اياتتار تۇيەنىڭ جاراتىلىسىنا پىكىر ەتۋگە ۇندەۋدە. تۇيەنىڭ بويىندا كەرەمەت كۇش بولا تۇرا ٴالسىز ادامنىڭ بالاسىنا بويۇسىنادى. شولگە شىدامدىلىعى، كولىك رەتىندە جانە جۇك تاسىمالداۋشى جانۋار رەتىندە پايداسى، ەتى اس، ٴسۇتى سۋسىن جانە ت.ب.»، – دەيدى.

وَإِلَى السَّمَاءِ كَيْفَ رُفِعَتْ

18. اسپانعا قاراماي ما، قالاي كوتەرىلگەن؟

عاجايىپ تىرەۋسىز تۇرعان اسپانعا زەر سالماي ما؟ اللا تاعالا اسپان قۇرىلىسىن قالايشا كوتەرىپ قويعان. سونشاما اسپان قاباتتارى ەشبىر تىرەۋسىز، دەمەۋسىز قالايشا تۇر؟

وَإِلَى الْجِبَالِ كَيْفَ نُصِبَتْ

19.  تاۋلارعا قاراماي ما؟ قالايشا قادالعان؟

ال، جەرگە مىقتاپ قازىق بولىپ قاعىلعان ەشبىر قيمىلدامايتىن، جەر سىلكىنسە دە قوزعالمايتىن اسپانمەن تالاسقان تاۋلارعا نەگە قارامايدى؟!

وَإِلَى الْأَرْضِ كَيْفَ سُطِحَتْ

20. جەرگە قاراماي ما، قايتىپ توسەلگەن؟

وزدەرىڭ ٴومىر سۇرەتىن جەرگە نەگە قارامايسىڭدار؟ جەر قالايشا جايىلىپ توسەلگەن. ونىڭ ۇستىنە ەگىن ەگىپ تىرشىلىك ەتەسىڭدەر. ٴالۋسي: «بۇل ايات جەردىڭ دومالاق ٴتارىزدى ەكەندىگىن جوققا شىعارمايدى»، – دەيدى. وسى اياتتاردا: تۇيە، اسپان، تاۋ جانە جەر سياقتى جاراتىلىستاردى ايتۋىنىڭ وزىندىك سىرى بار. قۇران ارابتارعا تۇسكەن. سوندىقتان ولاردىڭ تۇرمىس-سالتىنا ساي مىسالدار ايتىلۋدا. ارابتار شولدە، ەلدەن جىراقتا جاپادان-جالعىز ساپار شەگەتىن. ادام ولكەسىنەن الىستاسا ويعا بەرىلەتىنى ٴمالىم. ەڭ اۋەلى استىنداعى كولىگى تۇيەگە كوزى تۇسەدى. ال جوعارى قاراسا، اسپاننان باسقا ەش نارسە كورمەيدى. وڭ-سولىنا زەر سالسا تەك تاۋدى عانا كورەدى. ال، اياعىنىڭ استىندا توسەلىپ جەر جاتىر.

فَذَكِّرْ إِنَّمَا أَنْتَ مُذَكِّرٌ

21. (مۇحاممەد) ەندى ەسكە سال (ناسيحات ەت)، شىن مانىندە، سەن ەسكە سالۋشىسىڭ (ناسيحاتشىسىڭ)

ۋا، مۇحاممەد! ولارعا ناسيحات ايتىپ، قيامەتتى ەستەرىنە سال. ولاردىڭ جاراتىلىسقا كوز سالىپ، پىكىرلەمەيتىنىنە ەش ۋايىمداما، راسىندا سەن تەك تۋرا جولدى كورسەتۋشى جانە ناسيحاتشىسىڭ.

لَسْتَ عَلَيْهِمْ بِمُسَيْطِرٍ

22. سەن ولارعا (كۇشپەن) ۇستەمدىك جاساۋشى ەمەسسىڭ.

ولاردى يمانعا كۇشتەپ الىپ كەلە المايسىڭ.

إِلَّا مَنْ تَوَلَّى وَكَفَرَ

23. ال، ەندى كىم تەرىس بۇرىلسا جانە كۇپىرلىك ەتسە (قارسى كەلسە)

ال، كىمدە-كىم سەنىڭ ناسيحاتىڭ مەن ەسكە سالۋىڭنان تەرىس اينالىپ، اللا تاعالاعا قارسى شىقسا.

فَيُعَذِّبُهُ اللَّهُ الْعَذَابَ الْأَكْبَرَ

24. سوندا اللا ونى ەڭ زور ازاپپەن قينايدى.

ونى اللا تاعالا ماڭگى زور توزاق ازابىنا سالادى. ولار بۇدان بۇرىن دۇنيەدە اشتىق، قۇرعاقشىلىق، ٴولىم سياقتى ازاپتى كورگەندىكتەن توزاق ازابىن «ەڭ زور ازاپ» دەپ ايتۋدا.

إِنَّ إِلَيْنَا إِيَابَهُمْ

25. راسىندا ولاردىڭ قايتار جەرى – ٴبىزدىڭ قۇزىر.

ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا حِسَابَهُمْ

26. سوسىن ٴسوز جوق. ولاردىڭ ەسەبى – بىزدە.

الايدا، ولىمنەن كەيىن تەك ٴبىزدىڭ قۇزىرىمىزعا قايتاسىڭدار. جانە تەك بىزگە عانا دۇنيەدەگى امالدارىڭنىڭ ەسەپ-قيسابىن بەرەسىڭدەر.

سۇرەگە قاتىستى جايت:

حاليفا حاتتاب ۇلى ومار (ر.ا.) شام ەلىنە كەلگەندە، شىركەۋدىڭ ۇلكەن جاستاعى قارت قىزمەتكەرى كەلەدى. ونى كورگەندە ومار كوزىنە جاس العان ەكەن. جانىنداعىلار ودان: «ۋا، مۇسىلماندار ٴامىرشىسى! نەگە جىلادىڭىز، ول جاي عانا ناسارا دىنىندەگى بىرەۋ ەمەس پە؟» – دەيدى. حاليفا ومار (ر.ا.): «اللا تاعالانىڭ «قاتتى قينالىپ، شارشايدى. جانىپ تۇرعان وتقا تاستالادى»، – دەگەن اياتى ەسىمە ٴتۇسىپ الىگىگە جانىم اشىپ جىلاپ تۇرمىن[1]»، – دەگەن ەكەن.



[1]    قۇرتۋبي، 19/37

 

سەرىكباي قاجى وراز
date09.09.2015readCount3803printباسىپ شىعارۋ