Ğûsıl kezîndegî kümânnan qalay arılam?
Assalam aleykum. Men ğûsılğa qattı kümândanamın. Jâne haram nârselerge qarap nâpsîme erîk berîp jürmîn. Su densaulıqqa ziyan tigîzerlîktey bolsa, jalpı ğûsıl aluğa jağday bolmağanda tayammum jasauğa bola ma, dâret alğanda qalay eken. Aytuğan.   Ğûsıl alıp bolğannan keyîn bîr nârse bölîngendey boladı. Osınday jağdayda qayta ğûsıl qûyınuım kerek pe? Aydos.

Ua aleykum salam. Bûl sûraqtardı bîrneşe bölîkke bölîp qarastırsaq:

BÎRÎNŞÎSÎ – ğûsılğa kümândanu. Ğûsılğa qatıstı Alla Tağala Qûranda «Mâida» süresînde: «Eger jünîp bolsañdar, ğûsıl alıñdar (şomılıñdar)»,[1] – degen. Yağni, ğûsıl qûyınudı qajet etetîn jağdaylar bar. Olar:

  1. Özge dîn ökîlînîñ İslamdı qabıldauı;
  2. Mâyîtke ğûsıl qûiu;
  3. Âyelderdîñ nifası men hayızınıñ toqtauı;
  4. Jünîptîk.

Âuelgî ekî jağday belgîlî, bîzdîñ sûraqpen tîkeley qatısı joq. Sol sebeptî keyîngî ekeuîne ğana jauap berelîk:

A) Nifas – âyeldîñ bosanğannan keyîn keletîn qanı. Ol qan toqtağannan keyîn âyel adam ğûsıl qûyınıp, âdettegî qûlşılıqtarına oraladı. Nifas merzîmînîñ Hanafi mazhabı boyınşa eñ ûzağı qırıq künge sozıladı.

Â) Hayız –baliğatqa tolğan âyeldîñ âr ay sayın kelîp tûratın etekkîrî. Ol âyelderde üş pen on kün aralığında bayqaladı. Âyel zatı odan tolıq arılğannan keyîn qayta ğibadatına oraladı.

Kümân tudıruı mümkîn jayttar:
– eger etekkîr qanı âdetten tıs uaqıtta kelse;
– üş künnen az uaqıt kelgenî;
– on künnen asıp kelgenî;
– jüktîlîk kezînde bayqalğan qan;

Bûlardıñ eşbîrî etekkîrge sanalmaydı. Bûlar – üzîr qanı. Yağni, âr namazğa üzîr dâretpen namaz oqi beredî.

B) Jünîptîk. Jünîp bolu – şahuattıñ (mânidîñ) atılıp şığuımen, tüs körîp, oyanğannan keyîn şahuattıñ âserîn bayqaumen, erlî-zayıptılardıñ qosıluımen boladı.

Kümân tudıruı mümkîn jâyttar:

– Âyel adam şalqasınan jatıp, bîrtürlî tüs körîp, oyanğannan keyîn sûyıqtıqtıñ bölîngenîn tappasa da jünîp bolıp esepteledî. Sebebî, bölîngen sûyıqtıq qayta îşîne kîrîp ketu qauîpî bar.
– Eger er adam tüs körîp, oyanğannan keyîn eşnârse bayqamasa, jünîp bolmaydı. Sebebî, er adamnan bölîngen nârsenîñ âserî ayqın boladı.
–  Ûyqıdan oyanğan adam molınan bölîngen şahuattıñ âserîn tapsa, tüs körmese de jünîp boladı.
– Eger adam şahuatın oyatatın nârsege qarasa nemese jınıstıq qatınas turalı oyğa ketse, söytîp özdîgînen âlsîn ılğal (mâzi) bölînse, onda ol adamnıñ ğûsılı bûzılmaydı.

Osı aytılğandardı dûrıs tüsînseñîz, kümânğa orın qalmaydı.  

EKÎNŞÎSÎ – haram nârselerge qarauğa tıyım salınğan. Alla Tağala Qûranda «Zinağa jaqındamañdar»[2] degen, yağni oğan aparatın joldarğa âues bolmañdar degenî. Zinağa jeteleytîn nârsege qarau – zinanıñ alğaşqı qadamı bolıp tabıladı. Onıñ emîn Payğambarımızdıñ (s.ğ.s) mına hadisînen tabamız: «Ua, jastar! Aralarıñızdan üylenuge jağdayları barlarıñız üylensîn. Üylenu – közdî haramnan, boydı künâdan saqtaydı. Üylenuge jağdayı kelmegender oraza ûstasın. Sebebî, oraza – ol üşîn qalqan»[3].

Nâpsîñîzge erîk bermeñîz. Ol jaqsılıqqa aparmaydı. Şamañız kelse üylenîñîz, sebebî üylengennen keyîn jûbayıñızğa qosıludıñ özî sauapqa keneltedî. Al, şamañız kelmese, oraza ûstañız.

ÜŞÎNŞÎSÎ: Su densaulıqqa ziyan tigîzerlîktey bolsa, jalpı ğûsıl aluğa jağday bolmağanda, tayammum jasauğa boladı. Alla Tağala Qûranda: «Eger jünîp bolsañdar, ğûsıl alıñdar. Eger nauqas ne saparda bolsañdar nemese senderden bîreu tüzge otırıp kelse ne âyelge jaqındassañdar, sonda su taba almasañdar taza jerge tayammüm soğıñdar; onımen betî-qoldarıñdı sipañdar. Öytkenî, Alla, senderge auırşılıq qalamaydı. Bîraq, senderdî tazartudı, sonday-aq, şükîrlîk etulerîñ üşîn senderge nığmetterîn tamamdaudı qalaydı»,[4] – deydî. Ol tayammum alatın sudıñ jıluımen nemese ğûsıl aluğa jağday tuısımen bûzıladı. Sol sâtten bastap ğûsıl aluıñız kerek boladı. 

TÖRTÎNŞÎSÎ – jünîp bolğan adamnıñ dâret aluı turalı. Jünîp adamnıñ ğûsıl aluğa mümkîndîgî bolmasa, su tabılmasa nemese kîşkene ğana, dâret aluğa ğana jeterlîk su bolsa, onda ol adam dâret almaydı. Tek tayammum soğadı. Sebebî, bîzdîñ mazhabta «jetkîlîksîz bolğan nârse joqtıñ ükîmînde»[5] delîngen.

Al, Aydos bauırımızdıñ sûrağına jauap berer bolsaq, ğûsıl alıp bolğannan keyîn bîr nârsenîñ bölîngenîn sezînseñîz, onda soñğı şahuattıñ bölîngen uaqıtına qarau kerek. Eger şahuat bölîngenînen keyîn âjepteuîr uaqıt ötkennen keyîn nemese kîşî dâretke otırğannan keyîn, jınıstıq qatınastı qiyaldau saldarınan börîngen âlsîn ılğal (mâzi) bolsa, ol ğûsıldı bûzbaydı. Alayda, odan keyîn dâret alu kerek.

Dûrısın Alla bîledî!

Aybek Âbdîqadır
Muslim.kz saytınıñ dîni sarapşısı

[1] «Mâida» süresî, 6-ayat.
[2] «İsra» süresî, 32-ayat.
[3] Buhari, Muslim
[4] Maida 6.
[5] Âl-Bahrur-raiq.

date12.03.2018readCount2123categoryĞûsıl-dâretprintBasıp şığaru