Âyel kîsî «talaq» dese, onısı talaqqa sanala ma?
Assalamuğaleykum! Âyl kîsî «talaq» dep aytsa talaqqa sanaladı ma? Bauırjan.

 

Uağaleykumussâlâm uâ rahmatullaĥi uâ bârakâtuĥ!

1. Erî âyelîne talaq etuge ökîlettîlîk bergen bolsa, âyelî özîn talaq ete aladı. Mûnı «tâfuidi talaq»deymîz[1]. Talaqtıñ bûl türî aytılğan sözge qaray - «rijği talaq» nemese «bain talaq» ükîmîn aladı.

2. Âyel kîsî erîmen belgîlî aqığa kelîsîp, «talağın» satıp aluı mümkîn. Bûnı «hülğ» dep ataydı. Bûl - «kîşî bayn talaq» ükîmîn tudıradı[2].

3. Âyel kîsî keybîr zâru jağdaylar sebeptî qazığa (bügînde mûsılman sot) jügînîp,  sot arqılı ajırasuğa qûqı bar.

Bûlardan özge âyel kîsînîñ öz betînşe «talaq» dep aytqan sözî – talaq bolıp eseptelmeydî.

Dînîmîzde talaq etu qûqı - tîkeley otağasına tân[3]. Joğarıda sayıp ötîlgenderdî aytpağanda, âyel kîsîge tîkeley talaq etu mümkîndîgî berîlmegen. Bûl - âyel zatınıñ nâzîk tabiğatın, ârî asa sezîmtaldılığın eskergendîkten bolsa kerek.

Bûnımen qatar, Payğambarımız Mûhammed (s.ğ.s.) mına bûyrığın aytpay ketuge bolmaydı. Ol (s.ğ.s.) bılay deydî:

«Qaysıbîr âyel eşqanday zalal körmese de küyeuînen talaq sûraytın bolsa, ol âyelge jânnattıñ iîsî haram»[4].  

Sondıqtan da, qit etse «ketemge» basıp, ajırasudı közdeudîñ künâ ekendîgîn esten şığarmağan jön.



[1] Mısalı, erî âyelîne: «Özîñdî qalağan uaqıtta talaq et» dese, âyel kîsî sol mezette nemese basqa uaqıttarda talaq ete aladı.  Alayda, «qalağan kezde» dep emes, jay: «Özîñdî talaq et» degen jağdayda, âyeldîñ tek sol mezette, sol mâjîlîste ğana talaq etu qûqı bar. Eger, ornınan tûrıp, ketîp, basqa nârselermen şûğıldansa, eseptelmeydî.

[2] Rijği talaq - üş hayız uaqıtı îşînde qayta tatulasuğa mümkîndîk bar, neke jañartpaydı. Bayn talaq – «ülken bayn» jâne «kîşî bayn» talaq bolıp bölînedî. Ülken bayn talaqta qayta qosılu mümkîndîgî joyıladı. Kîşî bayn talaqtan keyîn - âyeldîñ rizalığımen qayta neke jañartuğa mümkîndîk bar.

[3] Aqıl-esî dûrıs, kâmîletke tolğan boluı şart.

[4] Âbu Dâuîd: Kitabut Talaq – bâbu fil Hul'i- №2226 hadis.

Abdusamat Qasım
date10.01.2018readCount1982categoryNekeprintBasıp şığaru