Payğambarımızğa salauat aytqan kezde «sâyidina» sözîn qosu şirk pe?

Negîzînen dînde tım tözîmsîz keletîn keybîr bauırlarımız asığıstıq jasap keybîr ğana ayattar men hadisterge süyene otırıp, asığıs ükîm şığarıp jatadı. Fiqĥ tereñ tüsînîktî talap etetîn îs bolğandıqtan asığıs ükîm şığarıp, mûsılmandardı adasuşılıqpen kînalamau kerek.

Endî sûraqtıñ jauabına kelsek. Bûnı ekî jağdayğa bölîp qarastıra alamız. Bîrînşîsî jalpı osı «sâyid» sözîn adamdarğa qatıstı qoldanu, ekînşîsî namazdağı salauat dûğların aytqanda osı sözdî qoldanu.

Payğambarızdıñ (s.ğ.s.) atın aytqanda «sâyidina» sözîn qosuğa bolmaydı dep jürgender mına hadiske süyenedî: Mutarrif ibn Abdulla âkesînen bılay dep jetkîzedî:

«Bânu Âmîr halqınıñ ökîlderîmen bîrge Alla elşîsînîñ qasına bardıq. Ol jerdegîlerdîñ bîrî: «Sen bîzdîñ «sâyydîmîzsîñ», – dedî. Sol kezde Payğambarımız: «Sâyid ol – Alla Tâbârâkâ uâ Tağala», – dedî. Sol kezde bîz: «Îzgîlîkte eñ joğarğımız, mârttîkte aldına jan salmaytınımızsız», – dedîk. Sol kezde ol: «Aytatındarıñız osınday nemese osığan jaqın sözder bolsın. Şaytan senderdî (asıra sîltep) söyletpesîn», – dedî[1]

Riuayatta keybîr adamdardıñ bîlmestîkpen tım asıra sîlteuşîlîkke jol bergendîkten, Payğambarımız (s.ğ.s.) bûğan tıyım salğandı bayqaladı. Negîzînde, arab tîlîndegî «Rabb (İe)» sözî sekîldî «sâyid» sözînîñ de «ie, mırza, basşı, qûrmettî» degen sekîldî bîrqatar mağınaları bar.

Qûran Kârîm men hadisterge jîtî mân berîp qarasaq, bûl sözdîñ adamdarğa qatıstı da qoldanılğandığına köz jetkîze alamız. Mâselen mına ayatta: «Sodan Jüsîp tûrğan üydegî âyel onımen aşına-jay boludı qaladı. Onı azğıruğa tırısıp, esîkterdîñ bârîn îşten îlîp aldı da: «Qane, kelşî mağan!», – dedî. Ol: «Alla saqtasın! Rasında, (sîzdîñ jûbayıñız) menîñ qojayınım mağan pana bolıp, köp qamqorlıq körsettî (oğan qalayşa opasızdıq jasamaqpın). Opasız zalımdar âste maqsat-mûrattarına jetpeydî ĥâm oñbaydı», – dedî»[2].

Jüsîp payğambar (ğ.s.) Zûleyhanıñ küyeuîne «Menîñ Rabbım», yağni qojayınım degen. Adamdarğa Allağa qalay senu kerek ekenîn üyretuşî Payğambardıñ bûl sözdî bîlmestîkpen qoldanuı mümkîn emes.

«Sodan bîr künî Zâkâriya mihrabta namaz oqıp tûrğanda, perîşteler oğan bılay dep ün qattı: «Alla tağala senî Yahiyamen süyînşîleude, ol Alladan keletîn bîr Sözdî (İsanı) rastaydı ĥâm îzgî jandardıñ mırzası, (nâpsîge âste boy aldırmaytın) asqan taqua ârî payğambar boladı»[3]  degen ayatta da Yahiya payğambarğa (ğ.s.) qatıstı «Sâyid» sözî qoldanılğan. Osı ekî ayatta «Rabb» jâne «Sâyid» sözî adamdarğa qatıstı qoldanılğan.

Sol sekîldî adamzattıñ ardaqtısı Payğambarımız da (s.ğ.s.) bûl sözderdî adamdarğa sipat retînde qoldanğan. Mına hadisterdî dâlel retînde keltîre keteyîk «Men qiyamet künînde adamdardıñ sâyidî/mırzası bolamın»[4] () degen.

Tağı bîr hadis mâtînî mınaday: «Men adam balasınıñ mırzasımın»[5].

Al, mına hadiste: «Mırzamız Âbu Bâkîr, mırzamız Bîlâldî azat ettî»[6] dep keledî.

Jânnattıñ qos rayhanı, ekî nemeresî jaylı da: «Hasan men Hüseyîn – jannat tûrğındarınıñ mırzaları»[7], – degen.

Sağıd ibn Muazğa qatıstı Payğambarımız sahabalarına: «Mırzalarıña tûrıp qûrmet körsetîñder»[8], – degen.

Mîne, osı hadisterde Payğambarımızdıñ (s.ğ.s.) tek özî üşîn ğana emes sahabalarına da qatıstı «sâyid» sözîn qoldanğandığın naqtı köremîz.

Demek, âuelgî aytılğan hadiste Payğambarımız (s.ğ.s.) âlî dîndî tolıq tüsînbegen adamdar qûrmet körsetude şekten şığıp ketpesîn degen nietpen aytqan. Al, joğarıda keltîrîlgen ayattar men hadister bûl sözderdî adamdar üşîn de qoldanuğa bolatının eşqanday kümânsîz körsetîp tûr.

Sondıqtan bîz de Qûranda «(Ua, mümînder!) Alla elşîsînîñ özderîñdî şaqırğanın ĥâm sender üşîn dûğa etkenîn, bîr-bîrîñdî şaqırğanmen ĥâm bîr-bîrîñ üşîn dûğa etkenmen teñ körmeñder. Onı bîr-bîrîñdî şaqırğanday şaqırmañdar, oğan bîr-bîrîñe ün qatqanday ün qatpañdar»[9] degen âdepten ozbay, Payğambarımızğa (s.ğ.s.) eñ körkem türde salauat ayta alamız. 

Ekînşî: Namazda ât-tahiyatta otırısında salauat aytu barısında Mûhammed (s.ğ.s.) sözînîñ aldında «sâiydina» sözîn aytuğa kelsek, Hanafi jâne Şafiği mazĥabında «sâiydina» sözîn aytu mândüp sanaladın. Mûnı aytu aytpaudan jaqsı. Al, «Menî namazda sâyyd dep aytpañdar» degen hadis oydan şığarılğan[10].

Alau ÂDÎLBAEV 
QMDB-nıñ naib müftiî,
Teologiya ğılımınıñ doktorı.

 


[1] Âbu Dâuîd, Âdâb, 10.
[2] «İusuf» süresî, 23-ayat.
[3] «Âli İmran» süresî, 39-ayat.
[4] Bûhari. Tâpsîr, 6.
[5] İbn Mâjâ. Zikru âş-şafaa, 5.
[6] Buhari, Manaqib Bilâl ibn Rabah, 5.
[7] Tirmizi. Mânâqib Hasan uâ Husâyn, 5.
[8] Bûhari. İstizan, 8.
[9] «Nûr» süresî, 63-ayat.
[10] U. Zuhâyli. âl-Fiqĥul-islâmi uâ âdillâtuĥu, t.2, 43-b.

date29.12.2017readCount3072categoryAqida-senîmprintBasıp şığaru