Aşura künî qanday amaldar jasaladı?
Aşura künî qanday kün? Ol künî qanday amaldar jasaladı? Ol kündî toylauğa bola ma?

Aşura» sözî arab tîlînde «'aşara» on sanınan şıqqan. Mûharram ayınıñ onınşı künîne say kelgendîkten «Aşura», yağni, "onınşı kün" degen atau berîlgen. Aşura künîn qasiet tûtu sonau jâĥili (nadandıq) dâuîrînen bastau aladı. 

Âzîretî Aliden kelgen bîr hadiste, bîr kîsî Payğambarımızdan (s.ğ.s.): «Ua Rasulallaĥ! Ramazan ayınan keyîn, qay ayda oraza ûstauıma keñes etesîz», - dep sûrağanda, Ol (s.a.u.): «Ramazan ayınan keyîn oraza tûtqıñ kelse, Mûharram ayında oraza ûsta. Şınında, bûl ay – Allanıñ ayı. Bûl ayda bîr kün bar. Ol künî Alla tağala key qauımnıñ tâubesîn qabıl etken. Qalğandardıñ da tâubesîn qabıl etedî», - dedî. 

Sahaba Akrama men Âzîret Alidîñ aytularına qarağanda Adam atamızdıñ da, İunus payğambardıñ da tâubesî qabıl etîlîp, Allanıñ keşîrîmîne qol jetkîzgen kün - Aşura künî.

Payğambarımız (s.ğ.s.) Mâdina qalasına hijret etkennen keyîn, qalanıñ bayırğı tûrğındarı Yahudi dînîndegîlerdîñ de atalmış künî auız bekîtkenîn köredî. Mûnıñ sebebîn sûrağanda olar:

"Bûl künî Mûsa payğambar jâne İsrail qauımı Perğauınnıñ qûldığınan qûtılıp, Perğauın jâne onıñ îzbasarları suğa tûnşıqtı. Osılayşa perğauınnıñ qûldığınan qûtqarğan Allağa şükîr etîp, Mûsa payğambar oraza ûstağan», - dep jauap beredî. Sonda Alla Elşîsî (s.ğ.s.): «Bîz Mûsa payğambarğa senderden de jaqınıraqpız», – dep sol künî oraza ûstaudı mûsılmandarğa keñes etedî. 

Degenmen, bûl künge Yaĥudiler «meyram» retînde qarağanmen Payğambarımız ol künî tek oraza ûstaudı bûyırdı. Sondıqtan mûsılmandar Aşura künîn meyram retînde sanamay, ol künî auız bekîtkendî jön köredî. "Sahih Buhari" men "Sahih Muslimde" keltîrîlgen hadiste sahaba Âbu Mûsa Aşğari (r.a.) bılay deydî:

«Aşuranı Yaĥudiler qasiet tûtıp, bûl kündî meyram sanaytın. Payğambarımız bolsa bîzge: «Sender auızdarıñdı bekîtîñder!» dedî».

Aşura künî eñ bastısı oraza ûstağan dûrıs boladı. Bûl künî oraza ûstaudıñ sauabı mol. İmam Muslimnen jetken sahih hadiste Payğambarımızdan (s.ğ.s.) Aşura küngî oraza jayında sûrağanda, Ol (s.ğ.s.): «Odan aldıñğı jılğı jasağan (kîşî) künâları keşîrîledî dep Alladan ümît etemîn», – dep jauap bergen. 

Sonday-aq, Sahaba Abdulla ibn Abbastan osı künî ûstalatın oraza jayında sûrağanda Ol (r.a): «Payğambarımızdıñ osı küngî nâpîl orazanıñ qadîrîn özge künderdegî nâpîl orazalardan artıq sanaytın...», – dep jauap berdî.
Aşura künî oraza ûstau – sünnet. Payğambarımız oraza ûstağan. Tîptî, Ramazan orazası parız bolmay tûrğanda Aşura künî oraza ûstau uâjîp bolğan desedî ğalımdarımız. Ramazan orazası parız etîlgennen keyîn Aşura küngî oraza sünnet bop qaladı, yağni, sauap üşîn îsteletîn amal retînde ârkîm auız bekîtuge ne bekîtpeuge erîktî.

Eskertu: Mümkîndîk bolıp jatsa Aşura künîmen qosıp bîr kün aldın jâne bîr kün keyîn oraza ûstau - mûstahab (ûnamdı). Dâlîrek aytqanda, Mûharram ayınıñ toğızı, onı jâne on bîrî künderî orazamen ötkîzu - sauaptı (bûl künder biıl, 2017 jılı qırküyek ayınıñ 29, 30, jâne qazannıñ 01 künîne say keledî). Öytkenî, İmam Ahmet riuayat etken bîr hadiste Payğambarımız: «Aşura künî oraza ûstañdar. Yahudilerge ûqsamau üşîn aldında bîr kün jâne keyîn tağı bîr kün tûtıñdar», – degen.

Orazalarıñız ben nietterîñîz qabıl bolsın!

date28.09.2017readCount2323categoryÂrtürlîprintBasıp şığaru