Ayt namazı qalay oqıladı?

Âbu Hanifa mâzĥabında oraza ayt namazı ârbîr mûsılmanğa – uâjîp. Uâjîp boluınıñ bastı sebebî – dünieden ötkenşe Mûhammed payğambarımızdıñ (sallallaĥu alâyĥi uâ sâllâm) eşqaşan ayt namazdarın tastamağan ârî jûrtqa bûl künî namazğa şığuların bûyırğan.

Ümmü Atiya bılay deydî:

«Oraza ayt künî bîz namazğa şığuğa bûyırılatınbız. Tîptî üyînde otırğan qız bala da üyînen şığıp keletîn. Tîptî etekkîrî kelgen âyelder de kelîp, jamağattıñ eñ artında tûrıp, tâkpîr aytıp, dûğa etîp, bûl künnîñ berekelî ârî (künâdan) tazaru bolatınına ümîttenetîn» (Sahih Bûhari, 956).

İbn Abbas: «Oraza ayt namazında Allaĥ elşîsîmen (s.ğ.s.), Âbu Bâkîr jâne Omarlarmen (r.a.) bîrge boldım. Barlığı oraza ayt namazın qûtbadan bûrın oqıdı», – degen (Bâyĥaqi, Sünânu-kubra, 3/297; Müslim, 3/18).

Ayt namazdarınıñ dûrıs orındalu şarttarı jûma namazınıñ şarttarımen bîrdey. Mısalı: uaqıttıñ kîruî, jamağatpen oqıluı (ayt pen jûma namazı jeke oqılmaydı) sekîldî şarttar. Tek qûtbanıñ ükîmî bûdan tıs. Yağni qûtba jûma namazı üşîn şart bolsa, ayt namazı üşîn sünnet qana jâne qûtpa ayt namazınan keyîn oqıladı.

Ayt namazınıñ uaqıtı kün nayza boyı köterîlgennen bastap, kün tas töbege köterîlgenge deyîn oqıladı. Yağni kün şıqqannan keyîn jobamen jartı sağat ötkennen bastap, besîn namazı uaqıtınıñ kîruîne az qalğanğa deyîn. Ayt namazın oqıp jatqanda kün tas töbege köterîlgen bolsa, namaz bûzıladı[1]. Ayt namazın kün şığıp jatqan uaqıtta oqısa, namaz jaramsız. Eger oraza ayt namazı, jûma künge say kelse, oraza ayt namazın öz uaqıtında, jûma namazın öz uaqıtında oqidı. Oraza ayt namazı, jûma namazınıñ ornına jürmeydî. Oraza ayt namazın alğaşqı uaqıtı kîre salısımen emes, bîraz uaqıt ötkîzîp oqu – mûstahap. Köpşîlîk pîtîr sadaqasın berîp ülgerulerî üşîn bûl tiîmdî.

Al endî oqıluına kelsek, Ayt namazı ekî râkattan tûradı. Azan men qamat aytılmaydı. Ayt namazınıñ özge namazdan erekşelîgî, ayt namazınıñ ârbîr râkatında üş tâkbîr aytıladı. Bûl tâkbîrlerdî orındau – uâjîp. Bûl tâkbîrler bîrînşî râkatta qırağattan bûrın, al ekînşî râkatta qırağattan keyîn aytıladı.

Bîrînşî râkat: İmam namazdı bastağanda, ayt namazına niet etîp «Allaĥu âkbar» dep tâkbîr alğannan keyîn, qolın kîndîk tûsına baylap, «subhanaka» dûğasın oqidı. Jamağat ta: «Ayt namazın oquğa niet ettîk, ûyıdıq imamğa», – dep niet etedî de tâkbîr alıp, qoldarın kîndîk tûsına baylaydı da «sübhanaka» dûğasın oqidı. Artınşa imammen bîrge üş ret tâkbîr tartadı. İmam ekî qolın qûlaq tûsına aparıp «Allaĥu âkbar» dep dauıstap bîrînşî tâkbîrdî aladı da, qolın kîndîk tûsına baylamay ekî jağına tüsîredî. Jamağat artınşa bâseñ dauıspen imamnıñ tâkbîrîn qaytalap, qoldı qûlaq tûsına aparıp tâkpîr alıp, imam sekîldî qoldı baylamay ekî janına tüsîredî. Osılayşa ekînşî jâne üşînşî tâkbîr aytıladı. İmam üşînşî tâkbîrdî aytqannan keyîn qoldı baylap, îştey «ağuzu» men «bismillaĥtı» oqidı. Sosın «Fatiha» süresî men qısqa süre nemese ayattardan dauıstap oqidı. Artınşa basqa namazdardağıday rukuğ pen sâjde jasaladı.

Ekînşî râkat: İmam men jamağat ekînşî râkatqa tûradı, qol kîndîk tûsına baylanadı. İmam «Fatiha» süresî men qosımşa bîr süre dauıstap oqidı (jamağat ünsîz tûradı). Artınşa bîrînşî râkattağı sekîldî üş mârte tâkbîr aladı, âr tâkbîrde (bîrînşî râkattağıday) qoldı kîndîk tûsına baylamay ekî jağına tüsîredî. Törtînşî mârte tâkbîr aytıp rukuğqa baradı. Bûl törtînşî tâkbîr, rukuğtıñ tâkbîrî bolıp sanaladı. Artınşa sâjde jasaladı, soñğı otırısta «ât-Tahiyat» pen salauat, dûğa oqılıp namaz tâmamdaladı.

Tâkbîr sandarınan jañılıspas üşîn "ekî ret tasta bîr bayla, üş ret tasta bîr iîl" dep jattaladı.

Oraza qûtpasın oqu – sünnet. Namazdan keyîn imam mînberge şığıp qûtpa oqidı. Qûtbada Allaĥqa şükîrşîlîk pen maqtaular, pîtîr sadaqası jaylı aytılğannan keyîn, «Allaĥu âkbar, Allaĥu âkbar, lâ ilaĥa illallaĥu uallaĥu âkbar, Allaĥu âkbar ua lillaĥil-hamd» dep tâkbîr aytadı. Jamağat bûl sözderdî imammen bîrge bâseñ dauıspen qaytalaydı. İmam oraza ayt qûtbasın jûma qûtbası sekîldî ekîge bölîp, arasında az kîdîrîspen aytadı.

Oraza aytta meşîtke bara jatıp îştey tâkbîr aytıladı. Meşîtke kelgende, namazğa tûratın uaqıtqa deyîn jamağatpen tâkbîr aytıladı.

[1] Qanday da bîr üzîr (ayttıñ bîrînşî künî bolğandığına kümândî kün, tabiği apattar t.s.s.) sebebîmen ayt namazın, ayttıñ bîrînşî künî oqılmasa, ekînşî künî oqidı. Alayda üzîrsîz ekînşî künge keşîktîrse, ekînşî künî oqılğan ayt namazı jaramsız (Tuhfatul fukaĥa 1/166, Abdulhamid Tahmaz, fi saubil jadid 1/324).\

Ayt namazı Astana qalasınıñ meşîtterînde 7:00-de oqıladı.

date24.06.2017readCount5309categoryOrazaprintBasıp şığaru