Pîtîr sadaqağa qatıstı mâlîmetter
Pîtîr sadaqağa qatıstı tolığıraq mâlîmet bere alasızdar ma? Rinat

Pî­tîr sa­da­qanı beru Hij­ret­tîñ ekîn­şî jı­lı, Ra­ma­zan ora­za­sı pa­rız etîl­gen jı­lı mîndetteldî. Zeketten bûrın pîtîr sadaqası uâjîp boldı.

Pîtîr sadaqasın beru ârbîr dâulettî mûsılman er men âyelge – uâjîp. Sahih Buharide keltîrîlgen bîr riuayatta Abdulla ibn Omar (r.a.) bılay deydî: 

«Alla elşîsî qûrmadan bîr sa' nemese arpadan bîr sa' pîtîr sadaqasın berudî âr bîr mûsılman qûl men azattığa, âyel men erkekke, ülken men kîşîge ölşep bekîttî. Jâne onı ayt namazına şıqpay tûrıp berudî bûyırdı». (Bîr «sa'» şamamen 2 kg 918 gramm).

Buhari - №1432

قال رسول الله صلى الله عليه وسلم صاع من بر أو قمح على كل اثنين...

Âbu Dâuîdte keltîrîlgen bîr riuayatta, Payğambarımız  bılay degen: "Bîr sa' biday - ekî adamğa (eseptelîp berîledî)" . (Bîr «sa'» şamamen 2 kg 918 gramm).

Âbu Dâuîd - №1619 hadis

 

Pîtîr sadaqanıñ mânî

Sahaba Abdulla ibn Abbas (r.a.) pîtîr sadaqanıñ mânîn bılay dep tüsîndîrgen:

 عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ فَرَضَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ زَكَاةَ الْفِطْرِ طُهْرَةً لِلصَّائِمِ مِنْ اللَّغْوِ وَالرَّفَثِ وَطُعْمَةً لِلْمَسَاكِينِ     

«Payğambarımız pîtîr sadaqanı oraza kezînde auızdan şıqqan ûnamsız sözder men jağımsız îsterden tazaru üşîn ârî kedeylerge îşer as bolsın dep mîndettedî...».

Âbu Dâuîd - №1371 hadis.

Sonday-aq, Qûran Kârîmnîñ "Ağla" süresînde bılay delînedî:

«قَدْ أَفْلَحَ مَن تَزَكَّىٰ ﴿١٤﴾ وَذَكَرَ اسْمَ رَبِّهِ فَصَلَّىٰ

«Özîn tazartumen qatar, Rabbısın eske alıp namaz oqığan kîsî sözsîz qûtıldı».

 

Osı ayattı Omar ibn Abdulaziz (r.a.) «pîtîr sadaqasın berîp, artınan ayt namazın oqığan kîsî sözsîz qûtıldı», -  dep tâpsîrlegen.

Hadisşî Uâki' ibn âl-Jârrah ta (r.a.) pîtîr sadaqasınıñ mañızdılığın bılayşa tîlge aladı: 

«Ramazan ayındağı pîtîr sadaqa – namazdağı sâĥu sâjdesî îspettî. Namazda jîbergen qatelîktî sâĥu sâjdesîn jasau arqılı joyatın bolsaq, orazadağı kem-ketîkterdî pîtîr sadaqasın beru arqılı tolıqtıramız».

Endeşe, pîtîr sadaqa beru arqılı bîr şetînen oraza kezînde jîberîp alğan anşa-mûnşa qatelîkterîmîzdî juıp-şayıp, kem-ketîgîn tolıqtıratın bolsaq, ekînşîden, Alla rizalığın üşîn mûqtaj adamğa jârdem etkenîmîz üşîn de düniemîzge bereke kîredî. Alla tağala Qûranda: «Sender jaqsı körgen nârselerîñnen sadaqa bermeseñder, jaqsılıqqa qol jetkîzbeysîñder»[4], - deydî.

Onıñ üstîne, pîtîr sadaqa qaltalı jandardı jomarttıqqa baulıp, osılayşa qoğamda bauırmaldılıq pen jârdem beruşîlîktî qalıptastıradı. 


Pîtîr sadaqası kîmderge uâjîp?

Pîtîr sadaqasın beru - ârbîr azattı ârî qaltalı mûsılmanğa uâjîp. Payğambarımız (s.ğ.s.): «(Pîtîr) Sadaqanı beru bay adamdarğa mîndetteledî», – degen[5]Tûrmısı naşar kîsîge pîtîr sadaqa beru mîndet emes. Âytse de, sauap üşîn pîtîr sadaqa berem dese, öz erkî.

Bûl jerde «qaltalı kîsî» dep, negîzgî qajettîlîgînen tıs 85 gramm altınğa teñ keletîn artıq dünie-mülkî bar mûsılman adamdı aytamız. Dâlîrek aytqanda, âldekîmnîñ tîrşîlîgîne qajettî dünielerînen tıs «85 gramm altınğa» teñ keletîn qanday da bîr artıq, qajetîne qoldanbaytın mülîkke ie bolsa, oğan pîtîr sadaqasın beru parız. Mısalı: Bîr kîsînîñ ekî avtokölîgî bar delîk. Bîrîn özî jâne otbası mînse, ekînşîsî qajetsînbey jay tûr delîk. Mûnday jağdayda, avtokölîk iesîne pîtîr sadaqasın beruî - uâjîp. Kündelîktî îşîm-jemînen, kiîm-keşegînen, otbasınıñ nâpaqasınan artılıp jinalğan aqşanıñ mölşerî 85 gramm altınğa jetken bolsa da ükîm sol[6].   


Pîtîr sadaqanı kîmder üşîn beredî?

1. Pîtîr sadaqanı otağası özî üşîn jâne baliğatqa tolmağan jas balaları üşîn jeke-jeke eseptep beredî.

2. Âyelî, ülkeygen ûl-qızdarı, ata-anası, ata-âjesî, tuğan-tuıstarı, bauırları, jatırdağı âlî düniege kelmegen balacı üşîn pîtîr beru mîndettelmeydî[7]. Bîraq, sauap üşîn âyelî men ülkeygen ûl-qızdarına da eseptep berem dese, öz erkî. Âzîretî Osman mîngen atı üşîn de pîtîr sadaqa bergendîgî derekterde aytılğan[8].

3. Sauap îzdegen janğa özînîñ qarauındağı ülkeygen balaları men âyelî üşîn de beruîne boladı[9][10].

4. Aqıl esî dûrıs emes kedey ata-anası men aqıl esî dûrıs emes ülken balalarınıñ ornına pîtîr beruge de mîndetteledî[11].

5. Baquattı âyel tek özî üşîn pîtîr sadaqasın beredî. Basqa jaqındarı üşîn, olardıñ atınan pîtîr sadaqa beruge mîndettelmeydî. Âyel kîsî özînîñ kîşkentay balaları üşîn beruge mîndettî emes. Degenmen, sauap üşîn berîp jatsa ol basqa.

6. Pîtîr sadaqasın beru mîndettelgen kîsî sadaqasın bermey tûrıp qaytıs bolsa, artında qalğan düniesînen eseptep beru şart emes. Degenmen, mûragerlerî sauabı tie bersîn dep, berîp jatsa, rûqsat[12]. Bûl - ayt künînen bûrın qaytıs bolğan adamğa qatıstı.

7. Pî­tîr sa­da­qa­nı ayt kü­nî tañ atı­sı­men be­ru uâ­jîp bol­ğan­dıq­tan, ayt künî qaytqan jannıñ tuıs­ta­rı artında qalğan ma­lı­nan öteydî. (Kedey kîsî üşîn şart emes).

8. Ana qûrsağındağı balağa pîtîr sadaqa berîlmeydî.

Pîtîr sadaqanıñ mölşerî

Pî­tîr sa­da­qa­sın tört nâr­se­nîñ kez-kel­gen bîreuî­nîñ özî­nen ne­me­se qû­nı­nan be­rî­le­dî.  

1. Bi­day ne­me­se bi­day ûnı­nıñ uâ­jîp bol­ğan möl­şe­rî: 1 kg 459 gramm ne­me­se osı möl­şer­dîñ qû­nı.

2. Ar­pa ne­me­se ar­pa ûnı­nıñ uâ­jîp bol­ğan möl­şe­rî: 2kg 918 gramm ne­me­se osı möl­şer­dîñ qû­nı.

3. Qûr­ğa­tıl­ğan jü­zîm­nîñ uâ­jîp bol­ğan möl­şe­rî: 2kg 918 gramm ne­me­se osı möl­şer­dîñ qû­nı.

4. Qûr­ğa­tıl­ğan qûr­ma­nıñ uâ­jîp bol­ğan möl­şe­rî: 2kg 918 gramm ne­me­se osı möl­şer­dîñ qû­nı[13].

Osı jerde mınanı eskergen jön: ke­dey­ler­dîñ kez-kel­gen qa­je­tî­ne ıñ­ğaylı bol­ğan­dıq­tan tîzîp ötken daqıldardıñ özîn emes, aqşalay qû­nın be­ru – abzal. Bûğan dâlel sahaba Muğaz ibn Jâbâl Yemen halqınan pîtîr sadaqa retînde, ârî olarğa jeñîl ârî Medinedegî muhajir sahabalarğa qayırlı boladı dep, arpanıñ ornına kiîm alğanı Sahih Buharide riuayat etîledî[14].

(ESKERTPE: Biılğı jılğı (2016) pîtîr sadaqanıñ mölşerî adam basına 200-den dep belgîlendî).

Pîtîr sadaqanıñ berîlu uaqıtı

Pî­tîr sa­da­qa­nıñ berîluî - Ora­za ayt kü­nî tañ atı­sı­men uâ­jîp bol­adı. (Odan erte berse de boladı). Türlî sebeptermen atal­mış mer­zîm­nen qan­şa ke­şîk­tî­rîl­se de, pî­tîr sa­da­qa mîn­det­tî tür­de be­rî­luî tiîs.

Ayt künî kelmey tûrıp ta, Ramazan ayı îşîndegî künderdîñ bîrînde beruge boladı. (Halıq arasında pîtîr sadaqasın Ramazan ayınıñ üşînşî on kündîgînde beru âdetke aynalğan).).

Pîtîr sadaqanı ayt namazı bastalmay tûrıp beru – mûstahab. Öytkenî, Payğambarımız pîtîr sadaqanı ayt namazına şıqpay tûrıp beretîn bolğan[15]. Pay­ğam­ba­rı­mız (s.a.u.): «Osın­day kün­de (ayt mey­ramı kü­nî) ke­dey­ler­dî qayır sa­da­qa tî­leuge mûq­taj et­peñ­der», – de­gen. Bükîl el qua­nıp, toy­lay­tın mey­ram kü­nîn­de berîlgen pî­tîr sa­da­qa­ğa qa­jet­tî nâr­se­le­rîn alu arqılı kedeylerdîñ de jûrt qatarlı jadırauın közdeydî dînîmîz[16]. 


Pîtîr sadaqasın kîmderge beredî?

Qûran Kârîmde aytılğan zeket berîletîn orındarğa pîtîr sadaqanı da berse boladı. Olar: 1. Pa­qır­lar; 2. mîs­kîn­der; 3. Zeket ji­nauğa ta­ğayın­dal­ğan ar­nayı adam­dar; 4. kö­ñîl­de­rî jî­bî­tî­luî maq­sat etîl­gen­der; 5. Qûl­dar­dı azat etu­ge; 6. Qa­rız­ğa bat­qan­dar; 7. Allaĥ jo­lın­dağılar; 8. Qar­jı­la­rı bî­tîp, jol­da qal­ğan­dar[17].

Pa­qır dep, ni­sap möl­şe­rî­ne je­te­tîn baylı­ğı joq adam­dar­ğa aytılsa, mîs­kîn dep – tü­gî joq adam­dar­ğa aytadı.

Qarızğa batqandar dep, qa­rı­zı­nan tıs ni­sap möl­şe­rîn­de­gî düniege ie bol­ma­ğan adamdı aytamız.     

Jolda qalğandar dep, ne­gîz­gî tû­rğılıqtı jer­le­rîn­de aq­şa­la­rı bar bola tûra, jolşıbay aqşasız qalıp, elîne jete almay qalğan kîsîlerdî aytamız.  

Bûlarmen qatar alıs-jaqın tuğan-tuıstarı, bauırları arasındağı tûrmısı-naşar kîsîge de pîtîr sadaqasın beruîne boladı. Tîptî olarğa beru - özgelerge bergennen ekî ese sauabı köp. Öytkenî Payğambarımız (s.a.u.) özînîñ bîr hadisînde: «Sadaqanı tuısına bergen adamğa ekî sauap bar: Bîrî - tuıstıq sauabı, ekînşîsî - sadaqa sauabı», - degen[18].

Alayda, pîtîr sadaqasın özînîñ tuğan ata-anasına, ata-âjesîne, âyelîne, özînîñ  ûl-qızdarına, olardan tuğan nemerelerîne bermeydî.


[1] Buhari - №1432
[2] Âbu Dâuîd - №1619 hadis.;  قال رسول الله صلى الله عليه وسلم صاع من بر أو قمح على كل اثنين...
[3] Âbu Dâuîd - №1371 hadis.
[4] Âli Ğimran süresî – 92 ayat.
[5] Fathul Bari, Kitabuz Zakat – 1432 hadis tüsîndîrmesî.
[6] Âl-Binaya şarhul Hidaya – 3/484 bet.
[7] İmam Mûhammed:âl-Asl – 2/215 bet.
[8] Âl-Ayni, âl-Binaya – 3/489 bet.
[9] Bâdâyğ – 2/539-540 bet.; Hidaya: Bâbu sadaqatil fitr.
[10] Âl-Fâtâuâ âl-Ĥindiya – 1\212 bet; âl-Muhit – 2/412 bet.
[11] Âs-Sâmârqandi: Tuhfatul fuqaha – 1/336 bet. Tatarhaniya – 2/425 bet.
[12] Âl-Fâtâuâ âl-Ĥindiya – 1\213 bet; Muhtasaru at-Tahaui – Zâkâtul fitr.
[13] M. İsaûlı, Q. Joldıbayûlı: İslam ğılımhalı – Pîtîr sadaqa.
[14] Sahih Buhari – bâbu âl'arz fiz Zâkât (ta'liqan)
[15] Âl-Marğinani, Hidaya – 1/297 bet.
[16] M. İsaûlı, Q. Joldıbayûlı: İslam ğılımhalı – Pîtîr sadaqa.
[17] Tâube, 60.
[18] Buhari, Zâkât.; İbn Mâjâ, Zâkât

date19.06.2017readCount3463categoryOrazaprintBasıp şığaru