Alğaş ret oraza ûstaytındarğa qanday keñes beresîz?
Sâlemetsîz be! Oraza ûstağım kelîp jür. Nietîm bar. Oraza ûstar aldında qanday keñes bere alasızdar? Malika

Uağaleykumâssâlâm uâ rahmatullaĥi uâ bârakâtuĥ!

Alla jazsa köpten kütken qasiettî Ramazan ayı da kelîp qaldı. Qûdayğa şükîr, Allanıñ bûyrığına bas iîp, oraza ûstauğa niet qılğandardıñ sanı jıldan-jılğa artuda. Sondıqtan da, sûrağıñızğa oray bîrşama keñesterîmîzdî bere ketelîk:

1. Mıqtı niet. Ramazan orazası keybîr qandastarımızdıñ aytatınıday, üş kün basında, üş kün ortasında jâne üş kün soñında emes. Oraza – otız kün (keyde aydıñ erte tuuına baylanıstı 29 kün boluı mümkîn). Sondıqtan da, eñ aldımen otız kün orazanı Alla rizalığı üşîn, üzbey ûstauğa îştey nietîñîzdî bekemdep, nıqtap alıñız. «Amaldar nietke baylanıstı» deydî Payğambarımız (s.ğ.s.).

2. Kerektî mâlîmet. Ekînşîden, orazanıñ negîzîgî şart-talaptarımen qosa, orazanı bûzatın jâne bûzbaytın jağdaylardı bîlîp alğanıñız dûrıs. Qazîrgî tañda Allağa şükîr, ana tîlîmîzde jarıq körgen mâlîmetter barşılıq. Odan qala berdî, sayttarğa tîkeley sûraq joldap, bîlmey tûrğan nârseñîzdîñ jauabın alu mümkîndîgî qarastırılğan. Kerektî mâlîmetterge ie kîsînîñ orazası uayımsız ârî jeñîl ötedî. Uayımsız deuîmnîñ sebebî, âldebîr jasağan âreket orazanı bûzdı ma, joq pa? – dep, naqtı bîlmegendîkten orınsız uayımğa berîlîp jatatındar bar. Al, jeñîl deuîmnîñ mânî: âdette orazanı bûzbaytın, orazağa ziyanı joq nârselerden şamadan tıs saqtanıp, ıñğaysız jağdaylarğa tap boluı mümkîn. Mısalı, auızdağı sîlekey men tükîrîk orazanı bûzadı dep jürgen adam, künî boyı tükîrumen boladı.

3. Sâresîge tûru. Laj bolsa, sâresînî jîbermeñîz. Payğambarımız (s.ğ.s.) sâresîde bereke bar degen[1]. Sâresîde tâbetîñîz tartpay tûrsa, tım bolmağanda su îşken jaqsı. Osılayşa, özîñîzdîñ deneñîzdî künî boyı kerek ettîretîn sûyıqtıqpen qamtamasız etken bolasız. Onıñ üstîne, sâresî adamğa ruhani demeu.  

4. As mâzîrî. As mâzîrîne köpşîlîgîmîz mân bermeytînîmîz ras. Künî boyı aş jürgen adamnıñ as mâzîrîne mân beruî de qiın şığar. Degenmen, bîle jürgenîmîz artıq etpeydî. Meditsina mamandarınıñ aytuınşa, maylı ârî mayğa quırılğan tağamdı jâne qûramında qantı köp dâmdî azaytu kerek. Sonday-aq, sâresîde artıq tamaq jeuden, şamadan tıs susın îşuden saqtanu kerek eken. Olay etpegen jağdayda, ağzadağı mineraldı tûzdar tez şığıp, denenîñ jıldam âlsîreuîne alıp keletînge ûqsaydı.  

5. Auız aşar sâtî kelgende bîrden asqa otırmağan jaqsı. Aldımen qol qusırıp tîlegîñîzdî tîlep, sumen nemese kompotpen yaki qûrmamen auız aşıp, odan soñ namazğa tûrıñız. Namaz oqıp bolam degenîñîzşe, asqazanıñızğa nâr barıp, ârî qaray tamaq qabıldauğa dayın boladı. Jâne auız aşqannan, ûyıqtağanğa şeyîngî aralıqta köbîrek su îşken jaqsı.  

6. Künâlî îsterden ûzaq jüru. Auız bekîtken kîsî türlî künâlî îsterden özîn tıiuı tiîs. Ğaybat, ösek-ayan, ûrıs-kerîs t.b. âbes âdetterden arılu şart.

7. Orazanı bûzatın jağdaylardan ne auzı berîk kezde mâkruĥ sanalğan âreketterden boydı aulaq ûstau lâzîm.

8. Soñğı aytar keñesîmîz, Ramazan ayın tıyımdı paydalanğan jön. Namaz oqımay jürgender bolsa, eñ bîrînşî namaz oqıp bastağandarı dûrıs. Odan qala berdî, bos uaqıttarımızda Qûran oqıp üyrenuge, jaña süre-ayattar jattauğa, dîni bîr âdebiet (mısalı, payğambarımızdıñ ömîr bayanı jayında) oqıp şığuğa tırısqanımız abzal. Mümkîn bolsa, er kîsîler meşîtte künde keşke oqılatın tarauih namazına qatısıp tûrğanı jön. Barmağan kezderî, üyînde oqısın...

Alla Tağala barşamızdıñ ûstağan orazalarımızdı kem-ketîgîmen qabıl etîp, o düniede «Rayan» esîgînen kîrudî jazsın. Payğambarımız (s.ğ.s.) bılay dep aytqan:

«Şınında peyîştîñ «Rayan» degen esîgî bar. Qiyamet künî odan oraza ûstauşılar ğana kîredî. Özgeler ol esîkten kîrmeydî. Sol künî (perîşteler): «Oraza ûstauşılar qayda?», - dep sûraydı. Oraza ûstauşılar tûrıp, esîkten kîrgennen keyîn esîk jabılıp, odan basqa eşkîm kîrmeydî»[2].


[1] Sahih Bûhari - №1923 hadis.
[2] Sahih Bûhari - №1763; Sahih Müslîm - №1947. 

date25.05.2017readCount6434categoryOrazaprintBasıp şığaru