Zülhidjâ ayınıñ alğaşqı on kündîk orazası
Assalaumağaleykum! Bîlgîm kelgenî zulhidja ayında oraza tûtu kerek pe? Keybîr adamdar mîndettî dep jatadı, sol qanşalıqtı ras?

Qûran Kârîmde: «Tañğı araymen ant etemîn. Ârî on tünmen[1]», – dep âmîr etîlgen. Tâpsîrşîler ayattağı «on tün» Zulhidja ayınıñ alğaşqı on künî dep tüsîndîredî. Bûl on künnîñ bîrqatar ükîmî, artıqşılığı men âdebî bar. Solardıñ eñ mañızdıları:

1. Zulhidjanıñ alğaşqı on kündîgînîñ artıqşılığı.

Bûl – künî jâne tünînîñ qasietî men artıqşılığı mol on kündîk. Osı künderî sauaptar eselene tüsedî. Soğan oray, köp qûlşılıq etu mûstahap sanaladı. Türlîşe jaqsı da îzgî amaldardı ayanbay îstegen abzal. Bûl künderî jasalğan îzgî amal jıldıñ basqa künderînde jasalğan jaqsılıqtan qayırlı keledî. İbn Abbas (r.a.) riuayatında bûl jayında bılay bayandaladı: «Alla elşîsî (s.ğ.s.): «Jıldıñ basqa künderînen qarağanda, osı künderî jasalğan qayırlı îster Alla Tağalağa ûnamdıraq», – dedî. Adamdar: «Ua, Alla elşîsî! Alla jolındağı jiĥadta ma?» – dep sûradı. Sonda Payğambar (s.ğ.s.) bılay dep jauap qaytardı: «Alla jolındağı jiĥad ta, tek eger kîsî özî men mal-düniesîn ala şığıp, qayta oralmasa ğana»[2].

2.Zulhidjanıñ alğaşqı 8 künînde oraza tûtudıñ ükîmî.

Bûl künderî oraza tûtu – jaqsı amal. Alayda, sünnet emes. Öytkenî, Payğambarımız (s.ğ.s.) bûl künderî oraza tûtudı bûyırmağan. Bîraq, oraza tûtu eñ sauaptı amaldardıñ bîrî retînde orındaluı mümkîn. Sebebî, joğarıda aytılğan hadiske say bûl aydıñ alğaşqı on künînde qayırlı da sauaptı amaldardı meylînşe mol orındauğa ündeude. Al, oraza tûtu – eñ sauaptı amaldardıñ bîrî.

3. Arafa künî auız bekîtudîñ ükîmî

Arafa künî auız bekîtu – sünnet. Payğambarımız (s.ğ.s.) osı künî oraza tûtqan. Âbu Qatada (r.a.): «Arafa künî orazasımen Alla Tağala aldıñğı jıldıñ jâne keler jıldıñ künâların keşîredî dep ümît etemîn[3]», – degen. Arafa künî oraza tûtu – qajılıqqa barmağan adamdarğa ğana sünnet. Arafa – Zulhidja ayınıñ 9-künî. Bûl oraza ekî jıldıñ: ötken jâne keler jıldardıñ qatelîkterîn juıp-şayadı.

4. Zulhidjanıñ 10-kün orazasınıñ ükîmî

Bûl künî oraza tûtu, ğûlamalar şeşîmî boyınşa, bîrauızdan – haram. Öytkenî, bûl – qûrbandıq künî. Sonımen bîrge, oraza ayt künî, qûrban ayt künî, qûrbandıq künînen keyîngî üş taşriq künderî de oraza tûtuğa tıyım salınadı. Âbu Sağid (r.a.): «Alla elşîsî (s.ğ.s.) ekî künî: oraza ayt jâne qûrban ayt künderî oraza tûtuğa tıyım saldı[4]», – dep riuayat etedî. Tağı bîr hadiste: «Taşriq künderî – tamaqtanu, susın îşu jâne Alla Tağalanı zîkîr etu künderî[5]», – dep bayandalğan.


[1] Fâjr süresî, 1-2 ayattar
[2] Bûhari
[3] Muslim
[4] Bûhari, Muslim
[5] Muslim

date24.09.2014readCount5705categoryQajılıqprintBasıp şığaru