Üşîr zeketînîñ nisabı bar ma?
Assalaumağaleykum! Üşîr zeketî jayında bîlgîm kelgen edî. Jer önîmînen alınatın üşîrde de nisap bar ma? Eger bolsa onıñ mölşerî qanşa tonna, neşe kilogrammnan bastaladı? Âlibek Jurqabaev.

Uağaleykumussalam, Âlibek!

Jer önîmderînen alınatın zeket türîn «üşîr» deymîz. Bûl jayında Qûrannıñ Baqara süresînde: «Ey, mümînder! Tabıstarıñnıñ jâne sender üşîn jerden şığarğan nârselerîmîzdîñ jaqsıların tiîstî orınğa jûmsañdar...»[1], – delîngen. Osı ayat jâne Payğambarımızdıñ: «Jerden şığatın barlıq nârsenîñ üşîrî bar», –  degen hadisîne süyene otırıp İmam Ağzam Âbu Hanifa (r.a.)[2]: «Jerden otın, qamıs jâne şöpten özge ne  öndîrgen bolsa, az bolsın, meylî köp bolsın, üşîr berîledî», – degen. Al, onıñ ekî şâkîrtî İmam Âbu İusuf pen İmam Mûhammad (r.a.): «Üşîr – biday, arpa, qûrma siyaqtı bîr jıl şîrîmey saqtala alatın[3] qasietke ie önîm türînen ğana berîledî. Ârî bûl önîmnîñ bes tüye jügîne (âl-uâsq) say keletîn mölşerge teñ (653 kg) keluî kerek. Odan az mölşerden üşîr berîlmeydî. Sonday-aq alma, örîk sındı jemîs-jidektîñ de üşîrî joq. Öytkenî, Payğambarımız bîr hadisînde: «Bes uâsqtan (653 kg) azına (üşîr) zeketî joq»[4],degen Ol, tağı bîr sözînde: «Jemîs-jidektîñ (üşîr) zeketî joq»[5], – dedî», – dep tûjırım jasağan[6].

Demek İmam Ağzam men onıñ ekî şâkîrtî arasındağı ayırmaşılıq mına ekî sûraqqa berîler jauap aynalasında bolıp tûr:

Bîrînşîsî, jer önîmderînîñ nisab mölşerî bar ma? İmam Ağzam «joq», Âbu İusuf pen Mûhammad «bar» deydî.

Ekînşîsî, üşîr tez bûzılatın jemîs-jidekten berîlmey me? İmam Ağzam «berîledî» dese, onıñ ekî şâkîrtî «berîlmeydî» dep otır.

Degenmen, Hanafi mâzĥabında qabıl etîlîp, ükîm retînde bekîtîlgen – İmam Ağzam Âbu Hanifanıñ pâtuâsî bolıp tabıladı[7].

Endeşe, bau-baqşa jâne jer önîmderînen alınatın zeket türî mına ekî joldıñ bîreuîmen alınadı. Eger egîs qûdıq, su tartatın apparat siyaqtı nârselermen suğarılıp, dârî-dârmek sebu sekîldî eñbek jûmsalıp, önîm alınatın bolsa, önîmnîñ 5% al, eger egîs jañbır suı, özen suı siyaqtı sularmen suğarılsa önîmnîñ onnan bîrî yağni, 10%-ı zeket retînde alınadı. Bûl ükîm Alla Elşîsînîñ mına hadisîne süyenedî: «Jauın nemese özen sularımen suğarılğan jer önîmderînîñ üşîrî 1/10, al qolmen sûğarılğannıñ üşîrî  1/20»[8].

Jer önîmderînen jılına bîrneşe ret önîm aluğa bolatındıqtan, bîr jıl tolu şartı men nisap mölşerî şartı qosılmaydı. Jer jalğa alınsa da, alğan önîmderînîñ zeketî berîledî[9].

[1] Baqara – 267 ayat.
[2] İhtiyar – 1/362 bet.
[3] Lübâb – 1/150 bet.
[4] Buhari,  Zâkâtul Uârq - №1447 hadis.
[5] Tirmizi, Zâkât - №638 hadis.
[6] Hidaya, Zâkâtu âz-Zuru' – 1/276 bet.
[7] Qasım ibn Qûtlubuğa, ât-Tashih, Zekatu âz-Zuru' – 200 bet.
[8] Buhari,  Zâkât - №1483 hadis.
[9] M.İsaûlı, Q.Joldıbayûlı,  İslam ğılımhalı – 374 bet. Almatı.
Abdusamat Qasım
date03.08.2013readCount6363categoryZeketprintBasıp şığaru