Âbu Hanifanıñ tabiğin bolğanı ras pa?
Assalaumağaleykum. İmam Abu Hanifa tabiğin bolğanı ras pa? Key adamdardıñ onıñ tabiğin bolğanına kümânmen qaraydı eken. Jalpı tabiğin boludıñ artıqşılığı ne? Aydın.

 


Ua aleykum âssalam!

Sîzdîñ sûrağıñızğa «jalpı tabiğin boludıñ artıqşılığı ne?» degen bölîgînen bastap jauap bergen jön bolar. Ol üşîn jalpı tabiğin degen kîm ekenîne anıqtama bere keteyîk:

«Tabiğin» sözînîñ tîldîk mağınası – eruşî, ergen degen mağınanı bîldîredî. Ol «tabi’a, yatba’u», yağni bîreudîñ artınan eru degen etîstîkten türlenedî.

Terminologiyada tabiğin dep sahabanı jolıqtırğan adamğa aytıladı[1]. Qûran Kârîmde Alla Tağala: «Muĥajir, ânsarlardan[2] alğaşqı iman keltîrgender men olarğa jaqsılıqta ergenderden Alla razı boldı»,[3] – deydî. Keyînnen ğalımdar osı ayatqa süyene otırıp, sahabalardıñ artınan kelgen buındı Qûranda aytılğanday, «tabiğinder», yağni ergender dep atap ketken.

AL, TABİĞİN BOLUDIÑ ARTIQŞILIĞI NEDE?

Tabiğinnîñ bîrînşî artıqşılığı – olardıñ buını Qûranda atalğan ĥâm sahabalardıñ artınşa-aq atalğan. Jâne de «olarğa jaqsılıqta ergender» dep jaqsılıqta sahabalardan keyîngî şeptegî imamdar bolatını aytılğan.

Al, Payğambarımızdıñ (s.ğ.s) hadis şârifînde: «Adamdardıñ eñ jaqsısı: Menîñ ğasırım, sosın odan keyîn  keletînder (ğasırı), sosın olardıñ soñınan keletînder (ğasırı)»,[4] – degen. Bûl hadis te tabiğinderdîñ ornın erekşelep körsetude. Ârî keyîngî kelgen buındar ol buınday bola almaydı.

Âbu Hanifağa (r.a) kelsek, ol kîsî – tabiğin. Oğan tarih pen tarihi tûlğalardı jetîk bîlgen îrî ğalımdardıñ bayandamalarınan bîle alamız. Mısalğa, İbn Hajar (r.a) bılay deydî: «Âbu Hanifa bîr top sahabalardı jolıqtırğan. Sebebî, ol hijranıñ 80-şî jılı Kufa qalasında düniege kelgen. Ol kezde ol qalada Abdulla ibn Abu Aufa (r.a) bar bolatın. Ol kîsî keyînnen qaytıs bolğanı ayan. Sonımen qatar, ol kezderî Basra qalasında Ânâs ibn Malik (r.a) ta bar edî. Ol (r.a) toqsanınşı jıldan keyîn qaytıs ğana bolğan. İbn Sağd bîr sözînde Abu Hanifanıñ Ânâstî (r.a) körgenîn jetkîzedî. Al, bûl öñîrlerde bûl ekî sahabadan özge tağı qanşama tîrî sahabalar bar edî».

Âl-Âzdidîñ «Mânâzilul-âimmatil-arbağa» attı kîtabında Âbu Hanifanıñ (r.a): «Âkemmen bîrge 96-şı jılı qajılıqqa bardım. Ol kezde 16-da bolğan edîm. Sonda aynalasına adamdar molınan toptalğan bîr aqsaqalmen jolıqtım. Âkemnen: «Bûl kîsî kîm?» – dep sûradım. Ol mağan: «Bûl kîsî Mûhammedtîñ (s.ğ.s) sahabası, onıñ atı Abdulla ibn Haris» – dedî», – degenîn jetkîzgen.

Osı sındı Hatib Bağdadi, İmam Zaĥabi, İmam İraqi t.b. îrî ğalımdar da Abu Hanifanıñ tabiğin ekenîne toqtağan.



[1] İbn Hajar, İbnKâsir, Hatib Bağdadi sındı kîsîlerdîñ ortaq anıqtaması
[2] Sahabalar osılay muĥajirler jâne ânsarlar dep ekîge bölîngen.
[3] Tâube 100.
[4] Buhari, Muslim.

date02.04.2018readCount1315categoryÂrtürlîprintBasıp şığaru