Дастархан әдептері
Qazaq halqında saqtalğan âdeptîlîk dârîsterînen nağız mûsılman ûstanımınıñ körînîsîn köremîz. Solardıñ bîrî dastarhanda otıru, tamaqtanu âdebî. Endî halıq sanasında saqtalğan sol âdepterdî hadis şâriftermen ûştastırıp körelîk. Dastarhanğa otırğanda Allanıñ atın auızğa alıp, tamaqtı tabaqtıñ jaqın jerînen oñ qolmen alıp jeu ata-babadan kele jatqan dâstürlî âdep. Bûl Payğambardıñ (s.a.s.) ösietterînen alınğan önegeler. عَنْ عُمَرَ بْنِ أَبِي سَلَمَةَ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ...
date12.05.2014readCount5007readmoreTolığıraq
Қонақжайлылық – қазақы қасиет
Qonaqjaylıq qazaqtardıñ ejelgî qasietî. Bûl jönînde XIX ğasırdıñ ayaq kezînde Resey zertteuşîsî Viktor fon Gern bılay dep jazğan bolatın: «Jalpı alğanda, qazaqtar osı uaqıtqa deyîn jılı jüzdîlîgîmen, qayırımdı aqköñîldîlîgîmen jâne qonaqjaylılıq qasietîmen tañğaldıradı. Mûnıñ özî olardıñ süyegîne ejelden sîñîp ketken keremet asıl qasiet». Üyge kelgen qonaq olarda ârqaşan üy iesînîñ qamqorlığı men qorğauında boladı. XIX ğasırda Qazaqstanda bolıp, onı...
date04.05.2014readCount8383readmoreTolığıraq
Дінді білмеген дымды білмейді
Dîni sauattılıq dala halqı üşîn kielî mîndetterdîñ bîrî sanaldı. Qanday jağdayda da dînnen dârîs tıñdap, balaların şınayı imanğa bauluğa ayrıqşa köñîl böldî. Töl senîmînde berîk tûrğandıqtan sırttan keletîn ruhani basqınşılıqqa tegeurîndî türde tötep bere aldı. Ûlttıq bolmısın qaymağın bûzbay keyîngî ûrpaqqa jetkîze bîldî. Qazaq halqında özînîñ qajır-qayratı men aqıl-parasatınıñ tereñdîgîne senîmdî nağız jîgîtterden bîrneşe önerden habardar bolu talap etîletîn. Qayratı men aqılı...
date21.04.2014readCount3944readmoreTolığıraq
Ихсан иелері
Qazaq halqı îzgîlîktî, qayırımdılıqtı qasterlî ûğım sanağan. Bîr-bîrîn jaqsılıqqa, adaldıqqa ündegen atalarımız îzgî îstî ülken, kîşî dep bölmey, qoğamda özara qayırımdılıq pen ıntımaq ortasınıñ ornauına erekşe nazar audarğan. «Jaqsı söz – jarım ırıs» dep tım bolmağanda, igî sözden qûr qalmauğa şaqırğan. Mûnıñ özî İslam qûndılıqtarımen, Qûran Kârîm men hadis şârifterdegî ösiettermen astasıp jatqan tağılımdar, nağız mûsılmandıq ûstanımdar. Jaratqan İenîñ Özî mûsılmandardı...
date10.04.2014readCount4477readmoreTolığıraq
Тағдырға сенім
Basqa mûsılman jûrttarı siyaqtı qazaq halqı da iman şarttarınıñ bîrî jaqsılı-jamandı tağdırdıñ bîr Tâñîrden bolatındığına şübâsîz senedî. Sondıqtan osınau nanımnıñ belgîsî tîlde körînîs tauıp, keyîngî ûrpaqqa ûlağat bolıp qalıptastı. Mısalı, qazaq mâtelînde «Qûdaysız quray sınbas» delînedî. Mûnıñ mânî tömendegî ayattıñ mağınasımen döp keledî. قَالَ اللهُ تَعَالَى: ﴿وَمَا تَسْقُطُ مِنْ وَرَقَةٍ إِلا يَعْلَمُهَا﴾ Alla Tağala bılay deydî: «...Qanday da bîr japıraq jerge...
date04.04.2014readCount4459readmoreTolığıraq
Қазақ халқының имани дәстүрлері
Ûlttıq sana Qazaq keşe köşpelî, bügînde otırıqşılanğan örkeniettî halıq. Yağni otırıqşılıq mâdenietke köşkenîne bîr ğasırdan astam uaqıt bolğan jaña qandı ûlt. Jalpı sayın dalada, tûmsa tabiğattıñ ortasında tîrşîlîk jasağan nomad halıqtardıñ ûlttıq sanası belgîlî bîr qorğannıñ qabırğasınıñ îşînde qım-quıt tîrşîlîk etken otırıqşı jûrttardan özgeşe bolğan. Ol turalı tarihşılar men âleumettanuşılar aytıp ketken. Köşpelîler adamizat bolıp jaratılğan âu bastağı jaratılıstıq saf...
date26.03.2014readCount4978readmoreTolığıraq
Дәстүрдің озығы бар, тозығы бар
Halıq arasında qalıptasqan, tamırı tereñde jatqan salt-dâstürlermen bîrge şariğat qûptamaytın ırımdar, qalıptasıp qalğan âdetter de bar. Mısalı, bolaşaqtı boljau, balgerlîkpen aynalısu, qûmalaq aşu, ölîlerge tabınıp, olardan qajetîn sûrau, âr nârsenî kielî tûtıp siınu, tabınu ürdîsterî mûsılmanşılıqqa jat qılıqtar. Keybîr etnograf ğalımdarımız, salt-dâstür zertteuşîlerî öz eñbekterînde İslam dînîne deyîngî nanımdar men senîmderdî zerttep, ondağı nadandıq dâstürlerdî, este joq erte...
date17.03.2014readCount4809readmoreTolığıraq
Дәстүр мен діннің айырмасы
Qazaq halqında qalıptasqan ûlttıq dâstürlerdîñ, dîldegî ûğımdardıñ basım köpşîlîgî İslam dînîmen bîrge örîlgen. Keybîrî haq dînnîñ negîzînde payda bolğan. Sondıqtan ûlttıq salt-dâstürler töl mâdeniettîñ ayasında qarastırıladı. Al ârbîr halıqtıñ mâdenietîn, tanımdıq tûğırın ayqındap beretîn tarazı – sol halıq ûstanğan ideologiyalıq ruhani jol, yağni dînî. Osı sebeptî dîn degenîmîz dîl men dâstürdîñ negîzî bolıp tabıladı. Al halıq dînîn ûmıta bastağanda sol dînnen qalğan...
date10.03.2014readCount5025readmoreTolığıraq
Ғұрыпты дәлел ретінде қарастыру
Âdet-ğûrıp mûsılman zañnamasında keybîr mâselelerdî şeşude ayğaq retînde qoldanıladı ârî şariğat ğalımdarı arasında maqûldanğan. Hanafi mazĥabınıñ keybîr ökîlderî şariğat erejesîne say kelgen ğûrıp naqtılı şarği dâlel retînde qarastırılatındığın aytqan. Bûl tûrğıda fiqĥ negîzderîn zertteuşî ğûlamalar Qûran Kârîmdegî «Ğafu jolın ûsta, ğûrıppen âmîr et jâne nadandardan terîs aynal» degen ayattı alğa tartqan. Sonday-aq, Abdulla ibn Masğûdtan (r.a.) jetken mına riuayattı dâlelge...
date06.03.2014readCount3374readmoreTolığıraq
Дәстүрдің діндегі орны
Dâstürîñdî baqqanıñ – ümîtîñdî jaqqanıñ. Salt-dâstürîne, ûlttıq erekşelîkterîne erekşe mân bergen eldîñ îrgesî berîk, keleşegî kemel. Özge elge barğanda öz elîñnen ayırmaşılığın bîrden bayqaysıñ. Öz jûrtıñnıñ artıqşılığın, kemşîlîgîn bağalay alasıñ. Mûnıñ özî Jaratuşınıñ ârbîr halıqtağı ilâĥi belgîlerî, hikmetî. Tarih betterîn aqtarıp otırıp basqınşı elderdîñ bodan jûrttıñ ûlttıq ayırım belgîlerîn, dâstürlerîn ûmıttıruğa tırısqandığın köremîz. Sosın olarğa özderînîñ tîlî men...
date26.02.2014readCount3755readmoreTolığıraq