Payğambar (s.ğ.s) parasatı

Adamzattıñ ardaqtısı, köñîlî jaqsılıqqa peyîldî âr pendenîñ jüregînnîñ törînen orın alğan Payğambarımızdıñ (s.ğ.s) tuılğan ayına da kelîp jettîk. Onıñ atı atalğanda jüregî selt etpeytîn mûsılman joq şığar sîrâ? Sebebî bîz qanday da bîr jaqsılıqtı üyrengen bolsaq, nendey îzgîlîkke qol jetkîzgen bolsaq ta onıñ artında Alla elşîsî (s.ğ.s) tûradı. Bîz oğan şeksîz qarızdarmız. Onıñ düniege keluî men jer betîn nûrğa böleuîn adamzattıñ düniege qayta kelgenî dersîz. Sebebî bîz Rabbımızdı onıñ qûttı dağuası arqılı tanıdıq. Bîzge Jaratuşı tarapınan berîlgen ârbîr nığmettî sezînuîmîzdî de ol üyrettî. Jaratuşı men jaratılğandardıñ arasındağı baylanıstıñ qalay örbuî kerektîgîn de bîz Alla rasulınıñ bolmısınan ülgî alua arqılı tüsîndîk. Tek adam balası ğana emes, basqa da jandı-jansız jaratılıstardıñ Ûlı Jaratuşını ârdayım zîkîr etetînîn ûğındıq. Onıñ dünie esîgîn aşuımen qayğını şattıq almastırdı. Ol jetkîzgen asıl dîn arqılı «ölîm», «mâñgîlîkke joğalu» qorqınışı köñîlîmîzdî alañdatpaytın boldı. Sebebî negîzgî mekenîmîzdîñ jânnat ekendîgîn bîzge Mûhammed Mûstafa (s.ğ.s) ûqtırdı.

Alla elşîsî (s.ğ.s) şariğat ûsınğan müldem jaña târbie men sol küngî qoğamnıñ bûrın-soñdı eş habarı bolmağan kemel mâdeniettîñ îzgî dânîn mûsılmandardıñ boyına egu üşîn barın saldı. Asılında qoğamnıñ bağıt-bağdarın tübegeylî basqa arnağa bûru oñay şarua emes. Payğambarımız bûl îstî bar bolğanı jiırma üş jılda atqarıp şıqtı. Jalpı, adam târbieleu îsî öte bîr maşaqatqa tolı şarua. «Bes sausaq bîrdey bolmaydı» demekşî adamdar bolmısına, mînez-qûlığına jâne oy-sanasınıñ deñgeyîne qaray ârqilı bolıp keledî. Bîr nârsenî âr adamğa âr türlî jolmen tüsîndîru qajet boladı. Payğambarımız (sallallaĥu alayĥi uâ sâllâm) keyde nasihat arqılı, keyde îs-âreketîmen körkem mînezdî arqılı mûsılman tûlğanıñ qalıptasuına jâne olardıñ negîzgî adamdıq bolmısına qayta oraluına qolınan kelgenîn jasadı. Allanıñ süyîktî elşîsî (s.ğ.s) adamdardı târbieleude teñdessîz ûstaz boldı. Onıñ (s.ğ.s) arqalağan jügî öte auır boldı. Öytkenî Haq tağala oğan öte tağı jâne tım bâdâui ĥâm şekten tıs küpîrlîkke batqan qoğamdı tura jolğa salu uzipasın bergen edî.

Mâulît ayında Alla elşîsîne köptep salauat aytumen qatar onıñ ömîr bayanın da âdettegîden köbîrek oqıp, zerttep, özara talqılau ârî sonı özgelerge jetkîzu asa mañızdı dep oylaymın. Sebebî bîz payğambarımızdı (s.ğ.s) tanığan sayın dîndî öz deñgeyînde tüsîne bastaymız. Alla rasulınıñ (s.ğ.s) sanqırlı bolmısın bîr maqalğa nemese bîr kîtapqa sıyğızu âste mümkîn emes. Sol sebeptî onıñ bîr qırına toqtalıp, sol jaylı âñgîme örbîtsek deymîz. Alla elşîsînîñ barlıq îsî danalıqqa tolı bolatın. Kez-kelgen îstî belgîlî bîr hikmetpen atqaratın. Maqsatsız jürmeytîn. Onıñ ömîrîndegî danalıqpen, asqan parasattılıqpen atqarılğan keybîr îs-âreketterîne toqtalar bolsaq:

Alla elşîsî (s.ğ.s) âr nârsenîñ bolımdı jağın aytatın edî

Payğambarımız (s.ğ.s) bîr hadisînde «أدَّبَنِي رَبِّي فَأَحْسَنَ تَأْدِيبِي» «Menî eñ körkem ülgîde târbielegen Rabbımınıñ Özî» - deu arqılı târbienîñ qaynar bûlağı, bastauı Ûlı Jaratuşıda jatqandığın bîldîrgen. Mâselen, Ûlı Jaratuşı Qûranda: «(Ey, müminder) sender Alladan basqağa sıyınatındardıñ (pûttarına) tîl tigîzîp, sökpeñder! Âytpese olar şekten şığıp, bîlîmsîzdîkten Alla Tağalağa tîl tigîzîp qoyadı». (Ânğam süresî 108-şî ayatı). Eger bîz serîk qosuşılardıñ  sıyınğan nârselerîne tîl tigîzer bolsaq, olar özderînîñ bîlîmsîzdîgînen Alla Tağalağa tîl tigîzîp qoiuı mümkîn. Yağni, olardıñ osı îsîne bîz sebep bolıp qalamız. Bûdan şığatın mağına bîz «îsteuge bolmaydı» degenge qarağanda dînîmîzdegî rûqsat etîlgen nârselerden bastap «îsteuge boladı» sözîn köbîrek qoldanuımız qajet. Qûrannıñ tağı bîr ayatında Alla Tağala mûsılmandarğa saudanıñ halal, ösîmnîñ haram ekenîn bayandaydı. Rabbımız îsteuge bolatın nârsenî bîrînşî aytıp otır. Âuelî mâselenîñ bolımdı jağın aytuında ülken hikmet bar.

«Onıñ mînez-qûlqı Qûran edî» - dep Ayşa (r.anĥa.) anamız aytqanday rasında da payğambarımızdıñ mînez-qûlqı tûtas Qûran bolğan edî. Joğarıda keltîrgen ayatpen mağınılas Payğambarımızdıñ hadisî bar. Bîrde Alla elşîsî (s.ğ.s)sahabalarına bılay deydî: «Öz âke-şeşelerîñe tîl tigîzbeñder». Sonda sahabalar: Ya, Rasulallaĥ adam qalay öz âke-şeşesîne tîl tigîzuî mümkîn? - deydî. Payğambarımız: «Adam bîreudîñ âke-şeşesîne tîl tigîzedî, sosın ol mûnıñ âke-şeşesîne tîl tigîzedî. Yağni, soğan sebep boladı», - degen eken. 

Qûldıq qoğamdı joiuı

İslam dînî qûldıq qoğamdı öte körkem türde joya bîldî. Mısalı, Payğambarımızdıñ (s.ğ.ssahabaların jaqsı îsterge qızıqtırğanda «sauabı qûl azat etkenmen teñ» degen sekîldî mağınadağı köptegen hadisterî bar. Mâselen, ramazan ayında orazasın sebepsîz bûzğan adamğa kâffârat retînde alpıs kün oraza ûstauı kerek nemese alpıs adamğa auız aştıruı mîndet, bolmasa qûl azat etuî kerek. Mîne, osılayşa bîr mâselenî şeşu barısında ekînşî bîr mâselenî qatar şeşîp otırğan.

Alla Rasulı (s.ğ.s) kîsînîñ qatelîgîn eşqaşan betîne baspaytın edî.

Bîrde, bîr sahaba Payğambarımızğa (s.ğ.s) kelîp şağımdanadı. «Pâlenşe tañ namazında imamdıqqa şığıp, namazdı öte ûzaq oqidı. Sonıñ sebebînen namazğa kelgîm kelmeytîn kezderîm bolıp qaladı», - deydî. Sonda Haq elşîsî (s.ğ.s) ol adamnıñ ayıbın tîkeley özîne aytpadı. Mînberge şığıp, söyler sözîn köpşîlîkke bağıttap bılay deydî: «Senderdîñ keybîrîñ imamdıqqa şıqqanda namazdı öte ûzaq oqidı ekensîñder. Jamağattıñ îşînde bîreu kârî, bîreu auru boladı. Parızdı auır kelmeytîndey qısqa oqıñdar. Al, nâpîlderdî qalağandarıñşa ûzaq oqi berîñder», - dep jalpılama jamağatqa aytqan bolıp, âlgî adamğa ayıbın jetkîzîp, qatelîgîn tüsîndîredî.

Rasulallaĥ (s.ğ.s) âr adamğa erekşe köñîl böletîn.

Payğambarımızdıñ (s.ğ.s) üyîne Âbu Bâkîr, Omar, Osmannıñ bîrînen soñ bîrînîñ keluî jâne jaybaraqat otırğan Alla elşîsînîñ Âbu Bâkîr, Omarlardıñ kelgenînde olardı otırğan qalpında qarsı aluı, al, Osman kelgende üstî-basın tüzep, dûrıstalıp, sıpayı küyge enîp onı qarsı aluın qarañızşı. Onıñ sebebî Osman öte ûyalşaq adam edî. Payğambarımız: «Osman öte ûyalşaq adam, eger onı jöndelîp otırıp qarsı almasam ol menen ûyalğanınan qanday mâselemen kelgenîn ûmıtıp qalar edî. Perîşteler ûyalğan adamnan men qalayşa ûyalmaymın», - deydî. Alla elşîsînîñ ârbîr adamnıñ mînezîn-qûlqındağı erekşelîkterîn eskerîp, öte körkem qarım-qatınas jasauında ülken danalıq bar.

Payğambarımızdıñ (s.ğ.s) Mekkenî alatın kezînde qalağa kîrîp kele jatıp, «Kîmde-kîm Qağbanıñ îşîne kîrse, malın, janın saqtap qaladı. Kîmde-kîm Âbu Sufiyannıñ üyîne kîrse, malın, janın saqtap qaladı» dep aytuında da ülken hikmet jatır. Bükîl halıqtıñ közînşe dârejesîn kötermelep söyleu Âbu Sufiyannıñ îşîn jılıtarı sözsîz.

Sahabalardıñ ârqaysısı «men payğambardıñ eñ süyîktî adamımın» degen oyğa qaluı da Alla elşîsînîñ ârbîr adamnıñ köñîl pernesîn döp basıp, jeke jağdayın jete tüsîne bîlgendîgînde.

Âz elşînîñ (s.ğ.s) adamdarmen söyleskende olardıñ sol sâttegî psihologiyalıq jağdayın eskeruî.

Mûnafiqtar tarapınan Ayşa (r.anĥa.) anamızğa jala jabılğanda Payğambarımız (s.ğ.s) onı bîrden aqtamay, îstîñ nâtijesîn Allağa  qaldıradı. Ayşa anamız Alla elşîsînîñ osı âreketîne renjîgen-dî. Keyîn Alla Tağala ol turalı ayat tüsîrîp, onı mûnafıqtardıñ jalasınan aqtağan sâtte Payğambarımızğa (s.ğ.s) azdap tîl tigîzîp qoyadı. Sonda âkesî Âbu Bâkîr oğan keyîp «tîlîñ kesîlsîn» dep sögedî. Al, Payğambarımız (s.ğ.s) bolsa, «time oğan, ey, Âbu Bâkîr», - dep basu aytadı. Alla elşîsînîñ (s.ğ.s bûl jerdegî ülken danalığı Ayşa (r.anĥa.)anamızdıñ eldîñ ösek sözînen belgîlî bîr uaqıt qinalıp, ruhani qısım körgenîn, psihologiyalıq jağdayın jaqsı tüsînîp tûr.

Tağı bîr mısal, Nuayman keyde îşîmdîk îşetîn de, payğambarımızdıñ aldına kelîp, onıñ özîn jazalauın sûraytın. Allaĥ elşîsî (s.ğ.s) oğan tiîstî jazasın beretîn. Onıñ osı âreketîn bîrneşe mârte qaytalağanına kuâ bolğan sahabalardıñ bîrî Nuaymandı jekîp, jazğıra söylegende, Payğambarımız (s.ğ.s) qabağın tüyîp:«Bauırlarıña zekîp, şaytanğa bolıspañdar. Alla tağalağa ant eteyîn, ol Allanı jâne onıñ payğambarın jaqsı köredî», - dedî. Yağni, onı Haq elşîsînîñ (s.ğ.s)  aldına qayta-qayta alıp kelîp tûrğan keudesîndegî Allağa degen, Onıñ elşîsîne degen imanı bolatın. Sol imanınan tuındağan süyîspenşîlîgî arqılı öz ayıbın sezînîp özîne tiîstî jazasın alıp süyîktî Payğambarımızdıñ aldında aludı jön dep bîletîn-dî. Alla Rasulı onıñ osı halîn ayna qatesîz sezînîp bîlîp tûr.

İâ, süyîktî payğambarımızdıñ âkelgen târbie negîzderî küllî adamzattıñ dertî men jan-jaralarına şipa bolğandıqtan, şartarapqa jayıldı. Ârbîr ûstazdıñ ûlılığın - onıñ târbie negîzderînîñ ömîrşeñdîgî tanıtadı. Al, mân berîp qarar bolsaq, şınında da ol belgîlegen târbie negîzderîmen qazîrgî uaqıtta da dâl sonday ûrpaqtı ösîrîp jetîldîruge boladı.

Söz soñında aytarımız qaşanda dîn danalıqpen damığan. Qoğamda «İslam dînî soğıs arqılı tarağan» degen jañsaq pîkîr orın alğan. Alayda, süyîktî payğambarımızdıñ  (s.ğ.s) ğûmırınıñ 23 jıldıq payğambarlıq kezeñînde tek ekî ay ğana şayqaspen ötken (yağni, bolğan soğıstardıñ merzîmderînîñ bas-ayağın qosqanda). Yağni, dînîmîzdî taratu îsînde körkem mînez-qûlıqtıñ, danalıqtıñ alatın ornı orasan. Sondıqtan da Alla elşîsî (s.ğ.s bîr dûğasında bılay deydî: «İâ, Alla Tağalam! Mağan hikmet (danalıq) nâsîp ete gör. Rasında, kîmge ol nâsîp bolsa, ol köp jaqsılıqqa qol jetkîzdî». Ûlı Jaratuşımız barşamızğa danalıq nâsîp etsîn! Alla elşîsîne sansız salauattar men sâlemder joldaymız.

 


Asılhan qajı Ömîrzaqûlı
date19.01.2015readCount5932printBasıp şığaru