Ekpe jasatu kerek pe, joq pa?
Екпе жасату керек пе, жоқ па?

- Ekpe jasau qanşalıqtı paydalı degen sûraq, qazîrgî tañda eñ köp talqılanıp jatqan mâsele desek te boladı. Ekpe jasau dûrıs emes deytînderdîñ bîraz bölîgî, bûl qarsılığı şariğatpen tîkeley qatısı barın aytadı. Sonday qarsı taraptıñ köp qoldanatın ûrandarınıñ bîrî: - «İslam ekpe jasatuğa tiım saladı», «Ekpe jasatu - tağdırğa qarsı şığu», «Vaktsinatsiya şaytannıñ zârî» jâne t.b. Al, meditsina salasınıñ mamandarı ğılımi tâjîribelerge süyenîp, ekpe jasatu dûrıs ârî qajettî şarua deydî. 

Ekî tarap ta türlî argument, dâlel keltîrîp jatır. Meditsinalıq terminderdî tüsîne bermeytîn, dînnîñ talaptarın endî orınday bastağan adam üşîn, ekî jaqtıñ talası tüsînîksîz talas. Sondıqtan da men, meditsinanıñ soñğı jañalıqtarı men şariğattıñ negîzderîne süyene otırıp «ekpe jasau kerek pe, joq pa» degen saualğa jauap berîp köreyîn...

Bîzdîñ ağzamız jûqpalı aurularğa ekî jolmen qarsı tûra aladı. 

Onıñ bîrînşîsî – belgîlî bîr auru türîmen auırıp, jazılıp ketu. Bûl kezde bîzdîñ ağzamız âlgî aurudı esînde saqtap qaladı da, endîgîde sol dertpen qayta ûşırasıp qalsa, organizm qarsı jasuşalardı bölîp, adam ol aurumen auırmaydı. Alayda, bûl auırlau jol. Eger, ağza der kezînde âlgî antitela-lardı bölmese, adam mügedek bolıp qaluı nemese dertî ölîmmen ayaqtaluı mümkîn. Mâselen, sîrespe auruın tudıratın bakteriyalar boladı. Ol adam ağzasına engen boyda, öte ulı toksinderdî şığara bastaydı. Bûl u  adamnıñ jüyke jüyesîne âser etîp, nauqastıñ ayaq-qolı sîresîp, tınıs ala almay qaladı. Sîrespe auruımen auırğan ârbîr 4-şî adam öledî. 

Ekînşî jol bar – ol ekpe jasau. Adamnıñ azğasına âbden âlsîregen nemese jartılay öltîrîlgen aurudıñ bakteriyaları egîledî. Mâselen, tüberkulezge qarsı egîlse adam auırmaydı. Bîraq ağzası ökpe qûrtına qarsı jasuşalardı öndîrîp şığara bastaydı. Adam bolaşaqta tüberkulezben auıratın kîsîmen ûşırasıp qalsa da, auırmaydı. Mûnıñ sırı nede deysîz be? 

Âlgî jartılay öltîrîlgen bakteriyalar, adam ağzasına egîlgende, dene olardı tîrî auru dep qabıldaydı da, köp kölemde sol aurumen küresetîn bölşekterdî jîberedî. Âlgî bölşekter, jartılay ölgen bakteriyalardı âp-sâtte jâukemdep tastaydı. Âlsîz aurudı jeñîp, bîraz tâjîribe alğan, küşeyîp alğan jasuşalar, adamnıñ denesînde mâñgîlîkke qaladı. Bûl bölşekter bar kezde, adamğa auru qauîp töndîruden qaladı. 

Qasiettî Qûranda ĥâm payğambarımızdıñ sünnetînde vaktsinatsiyağa anıq tıyım salınbağan. Kerîsînşe, aurumen küresudîñ bûl tâsîlîn qoldağan köptegen dâlelderdî tabuğa boladı. 

Osıdan 16 ğasır bûrın ömîr sürgender, bügîngînîñ adamdarı auırıp jatqan derttî bîlmeytîn. Sebebî qazîrgî aurulardıñ köbîsînîñ payda boluına naşar ekologiya, qoğamdıq kölîk, qoğamdıq tûtınu orındarı sebep bolıp jatır. 

Qûran men payğambar sünnetînde – aurudıñ aldın aluğa qattı köñîl bölgen. Tiîsînşe, vaktsinatsiyağa qarsı taraptıñ şariğattan aldıq dep, keltîrîp jürgen dâlelînîñ barlığı bos söz. 

" Egerde Rabbıñ qalamasa olar onday âreketterge barmas edî. " (Qûran 6:112). Osılayşa âr payğambarğa adamdardıñ jâne jınnıñ şaytandarınan dûşpan qıldıq. Olar aldap bîr-bîrîne jaltırağan sözderdî sıbırlaydı. Rabbıñ qalasa edî, olar onı jasamas edî. Olardı jasandı sözderîmen qoyıp qoy. (112)

Aurudıñ aldın alu Jaratuşınıñ belgîlep qoyğan tağdırına qarsı şığu dep jürgenderdîkî dûrıs emes. Sebebî bûlay aytatındar, Qûrannıñ anıq ayattarına qarsı kelude. Sebebî jer betîndegî eşnârse Alla Tağalanıñ qalauınsız bolmaydı. 

Meditsina ğılımındağı soñğı jetîstîkter talay jılğı tâjîribenîñ arqası ğana emes, bûl Allanıñ öz qûldarına jasağan qamqorlığı:

«Eger men auırsam, (Alla) menî aurudan ayıqtıradı...» (Qûran 26:80)

«Alla barlıq auruğa şipanı qosıp jaratqan» (Âbu Ĥurayradan jetken hadis) Al imam âl Buhari mınaday hadistîñ barın aytadı: «Meditsina aurudan ayığuğa kömekteser qûral». Tağı bîr hadis bar: «Aurudı jaratqan, sol auruğa emdî de qosa jaratqan edî», bûl hadistî de Âbu Ĥurayra jetkîzîptî bîzge. Mûnan da bölek, sahih hadisterdîñ barlığında, «auru bar bolsa, sol aurudıñ emî de bar» degen sözder aytılğan. Sondıqtan da, adamnıñ ömîrîne meditsinağa aralaspauı (vaktsinatsiyanı qosa aytıp otırmız) kerek degen söz, barıp tûrğan antûrğandıq, adasu. 

İmam Muslimnen jetken hadiste Payğambarımız (s.ğ.s.) bılay dep ayttı: «Barlıq auruğa dârî bar. Dârî auruğa sâykes kelse, jaratuşınıñ âmîrîmen ol kîsî ayığadı». Osını alğa tarta otırıp Muslim «Payğambarımız (s.ğ.s.) aurudan emdeluge dârînî qoldanuğa rûqsat bergen( deydî. 

«Alapespen auıratın adamnan arıstannan qaşqanday qaş» (Âbu Hurayra jetkîzdî). Eger, osı hadistî jaqsılap oqısañız, aurudıñ aldın aluğa, jûqpalı dertke şaldıqpaudıñ bar qamın jasauğa şaqırıp tûr. Hadiste: «Belgîlengen tağdırıñ ornauı üşîn, alapes adammen otır» delînbegen. Dâl osınday tağı bîr hadis Usama ibn Zayd jetkîzedî; «Qanday da bîr jerde jûqpalı auru taradı degendî estîseñder, ol jaqqa barmañdar. Eger oba auruı sender tûrğan jerde taray bastasa, ol jerden ketpeñder». Bûl hadiste «aurudan abayla jâne auru basqa jaqqa taralıp ketpesîn!» degen eskertuler jatır.  

«Kîm adjua deytîn qûrmanı tañğı asqa jeteuîn jese, onı sol künî u almaydı ârî siqırlıq oğan ötpeydî.» Bûl hadis – «dârî» arqılı aurudıñ aldın aluğa şaqırıp tûr.

Ekpege qarsılar, özderînîñ qarsılığında köbîne statistikanı keltîredî. Pâlenbay adamğa ekpe jasalıptı, onıñ tügenşesî auırıp qalğan degen siyaqtı derekterdî aytadı. Bîraq sol, statistikasında adamnıñ sanı 200-300 den aspaydı. Kîşkene ğana top pen bükîl qauımdı salıstıruğa bolmaydı emes pe? Sondıqtan da, milliondarğa egîlgen ekpenîñ âserîn, onşaqtı adam arqılı anıqtau dûrıs emes dünie. 

Dünie jüzîlîk Densaulıq saqtau Ûyımınıñ mâlîmetterîne qarasaq, osı ekpe jasaudıñ arqasında, auırıp qalatındar sanı bîrneşe millionğa şegerîlgen. 

- 2000 jılmen 2003 jıldıñ aralığında qızılşa auruına qarsı egîludîñ arqasında, 2000-2012 jıldarı aralığında qızılşadan öletînderdîñ sanı 78%-ğa azayğan.

-Ekpe jasatqan adamdardıñ tek 5%-ı ğana difteriyamen auıradı eken. (vaktsinatsiya aurudıñ öte jeñîl türde ötuîne kömek beredî);

-İmmunizatsiya jasaudıñ arqasında jıl sayın qızılşadan, kökjötelden, difteriyadan, sîrespe auruı saldarınan öletîn adamdardıñ 2-3 millionğa azaydı.  

- Obağa qarsı egîludîñ arqasında, adamzat «qara ölîmnen» mâñgîlîkke qûtıldı. 

 Meditsina ğılımdarınıñ kandidatı, V.S.Ganin «Nauka i jizn» (№7, 2006 god) attı gazette mınaday qızıqtı derekter keltîredî.

Mâselen, Moñğol halıqtıq respublikasında, obanıñ tarauın toqtatu üşîn, 115 mıñ 33 adam egîlîptî. Sol egîlgenderdîñ îşînde tek ekeuî ğana jaman aurumen auırğan.

Qazîr, internet keñîstîgînde, ekpenîñ ziyanın eseptegen statistika örîp jür. Aqparattardıñ jalğan ekenîn bîrden bîluge boladı. Sol ğılımi zertteusımaqtar, meditsinalıq jurnaldarda emes, bîreulerdîñ blogında îlulî tûradı. Blog degen, kîm ne jazğısı kelse, sonı jazatın jer emes pe? 

Köptegen memleketterdîñ tâjîribesînen körîp otırmız. Halıqqa ekpe jasauğa bîrneşe jıl kedergî jasalsa, jûqpalı aurular ülken bîr aumaqtarğa taralıp ketedî. Jappay immunizatsiya jasau, kedey, tûrğılıqtı jerî onşa jaqsı emes aumaqtar üşîn de jaqsı nâtije körsetîp jatır. Ekpenîñ paydası bîr sözben aytqanda ûşan teñîz.

Ekpe – ğalımdar men meditsina qızmetkerlerînîñ bîrneşe ğasır boyı îzdep, tapqan dârîsî. Men küllî mûsılmandardı arandatuğa ermeudî, vaktsinatsiya jasauğa qarsı bolmauğa şaqıramın. Jaqın künderî, Qazaqstan mûsılmandarınıñ dîni basqarması, vaktsinatsiya turalı arnayı pâtua şığaradı.

Erşat Oñğarov
date20.06.2014readCount6600printBasıp şığaru