Âzîrge bûl – sektor, tübî – îrgelî elge aynalatınına senemîz
Әзірге бұл – сектор, түбі – іргелі елге айналатынына сенеміз

Arab âlemî bîrîne ürey âkeletîn, endî bîrîne ümît sıylaytın köktemge ûqsaydı. Bûl eyforiyada küllî âlem palestindîk anklav dep atalatın ûltaraqtay jerdî ûmıt qaldırğan târîzdî. Jetî jılğa sozılğan blokadadan âbden titıqtağan osınau ölke kelîp bolmaytın köktemnîñ azattıqtıñ  iîsî añqığan auasımen bîrge tınıstaydı. Reseylîk dârîgerlerdîñ alğaşqı tobı blokadada qalğan Gaza sektorına taban tîredî. Tatarstan men Mâskeuden kelgen bes dârîger halıqqa kömek qolın sozbaq.

Bîr qolımen skipetr ûstasa, al ekînşî qolımen – derjava. Külîmsîregen Mısırlıq politsey bîr qolımen qasiettî Qûrandı ûstap tûrıp, ekînşî qolımen bîzdîñ qûjattarımızdı tekserdî. Bîz Gazağa aşılatın jalğız tereze – Rafah beketîn kesîp öttîk. Bılayğı jûrt şekaradan öterde köp uaqıtın  joğaltadı. Resey konsulınıñ gramotasımen «qarulanğan» bîzge qayda barsaq ta jol  aşıq.

Otanı tûtqında qalğan jalğız âlemdegî el. Palestinalıqtardı bûl bekette ekî tâulîk ûstaydı. Bîr jaqqa şıqsa, olardan bûl saparınıñ mânîsî men sebebîn qazbalap sûraydı

Olardı erkîn jürîp-tûru, meditsinalıq jârdemdî paydalanu, bîlîm alu qûqığınan, qıl ayağı, jaqın adamdarımen jüzdesu mümkîndîgînen ayırıp, qorlıq pen zorlıqqa könudî talap etedî.

Olardan mümkîn emes nârsenî – azat ömîrden qol üzîp, Euroodaqtıñ qalğan-qûtqanın talğajau etuge tura keletîn torda ömîr sürudî talap etedî.

Bîz jer tayanğan palestikalıq qarttar, añırağan âyelder men bala-şağa  jayğasqan, jay-küyî qaşqan kütu zalın artqa tastap, Rafahtıñ qarañğı, keñ dâlîzîmen arı jıljıdıq. Palestinalıqtar mûnday nâsîldîk kemsîtuşîldîktî bayqasa da añğarmağan boladı.

Juıqta ğana palestinalıq premer İsmail Haniya mısırlıq prezident Muhammad Mursimen kezdesken bolatın. Bûl kezdesudîñ tarihi mañızı zoor bolsa da nâtijesî... tükke tûrğısız! Kelîsîm boyınşa bûdan bılay Rafah beketîn künîne bûrınğıday 1000 adam emes, 1500 palestindîk kesîp ötuîne boladı. Kezdesude erkîn sauda, jetî jıl boyı blokadadan sau tamtığı qalmağan Gazağa eñ qajettî jükterdî – tsement, meditsinalıq jabdıqtar, azıq-tülîk jetkîzu jönînde bîr auız söz aytılğan joq.

Eñ bastısı – blokadanı toqtatu jönînde de eşteñe aytılmadı.

Рафах бекетіндегі «Солидарность» қорының делегациясы
Rafah beketîndegî «Solidarnost» qorınıñ delegatsiyası
 

Revoliutsiya tûsındağı Gaza – kereğar körînîs. «Mûsılmen  bauırlardıñ» (HAMAS osı qozğallıstıñ bîr bûtağı) saylauda jeñîske jetkenîne mûnşa şattanğan jûrttı eş jerden kezîktîrmeysîz – olardıñ âr jetîstîgîne ayrıqşa quanğan jûrttıñ köşege arab memleketterînîñ tuın köterîp şığatınına kuâ boldıq.

Gazada ne bar, sonıñ bârî – palestinalıqtardıñ jeñîske degen ûmtılısı men adam aytqısız küş-jîgerînîñ jemîsî
 

Eş jerde arab revoliutsiyası mûndağıday – jartastağı jañğırıqtay «küy keşpegen» şığar

«Biıl jağdayımız qiın, öytkenî, bârî arab revoliutsiyasımen bastarı qatıp jür. Gumanitarlıq kömek bîrneşe esege azaydı, – deydî Densaulıq saqtau ministrîlîgînîñ farmatsevtika departamentî bastığınıñ orınbasarı Gazı Aşraf Abumhadi. – Qañtardan bastap şîlde ayınıñ bîrer künîn esepke alğanda  Euroodaq Ramalla arqılı tek ekî-aq ret meditsinalıq zattar jöneltîptî. Bûl qajettîlîktîñ 19 payızın ğana ötey aladı. 30 payızı sîzderdîkî sekîldî gumanitarlıq ûyımdardan tüsedî.

Bûl meditsinalıq zattardıñ âlî 50 payızı jetîspeydî degen söz. Jâne bûl 50 payızdıñ «ornı» tolmaytını de belgîlî

Bîz sörelerî bos farmatsevtikalıq qoymanıñ qasınan öttîk. Osıdan bîrneşe ay bûrın îsîk auruına şaldıqqan palestinalıqtarğa meditsinalıq zattar âkelgenîmîz bar. Bûl jolı meditsinalıq materialdar men jabdıqtardıñ qosalqı bölşekterîn âkelgen bolatınbız. Sektorda bûlar da qat: mâselen, operatsiyağa arnalğan şov jîbî sâuîr ayınan berî joq eken. 

Şındap kelgende, bûlardıñ bârî arab revoliutsiyasımen salıstırğanda bolmaşı nârseler ğoy.

Ûlın qûtqara almağan dârîger

Ötken jolı kelgenîmîzde (tirandar âlî tağında otırğan, revoliutsiya jetekşîlerî bilîkke âlî qol jetkîze qoymağan kez bolatın) Gazada öz aramızda Elena Prekrasnaya dep atap ketken kelînşekpen tanısqan bolatınbız. Ol Groznıyda tuıp-ösken, muzıka mektebînîñ oqıtuşısı bolatın. Elenanıñ baqıttan bası aynalıp jürgen kezî: onıñ ayağı auır bolatın.

Bûl jolı ol küyeuîmen – «Vozvraŝenie» qayırımdılıq kllinikasınıñ jetekşîsî Ali âl-Lidavimen bîrge reseylîk dârîgerlerdîñ kelgenîn estîp, qonaq üyge qûstay ûşadı. Elenanıñ qolında eşteñeden qapersîz 6-aylıq ûlı Kamil ûyıqtap jatır.

«Resey Palestinanıñ jağdayın tüsînetîn dârejege âlî jetken joq»,- Ali dârîger juırda kelîp-ketken itialyandıq dârîgerlerdîñ sözîn qaz qalpında keltîrdî. İtaliyadan 85 (!) adam kömekke kelîptî – meditsina bîlgîrlerî, sayasatkerler, tîlşîler. «Al men olarğa bılay dep jauap berdîm – eger orıs dârîgerlerî kelse, menîñ klinikamda ûzın-sonar kezek payda bolar edî»,- dedî Ali maqtanışpen.

Bîzdîñ dârîgerler Gazağa bîrînşî ret kelîp tûrsa da palestinalıqtar Reseydî erekşe jaqsı köredî.

Qañtardan berî  Euroodaqtan Ramalla arqılı  jîberîlgen dârî-dârmekter ekî ret qana jîberîldî. Bûl sûranıstıñ 19 payızın ğana qûradı, qalğan 30 payızın ârtürlî qayrımdılıq ûyımdar jîeredî.  Al 50 % müldem joq
 

Ol nârestenî öz qolına aldı, Kamil oyansa da qıñq etîp dıbıs şığarmadı. «İzraildîkterdîñ bombalauı men blokadasınıñ nâtijesî bûl»,- dedî âkesî. Kamil gidrotsefalmen jâne özge de auru türlerîmen sırqattanadı.

Farmatsevtika departamentî bastığınıñ orınbasarı Gazı Aşraf Abumhadi jaraqat alğan adamdarğa arnalğan materialdar tabıluı tiîs bos qoraptardı körsetîp tûr
 

«Qorğasın nöserî» kezînde fosforlıq bomba dârîger Alidîñ köpqabattı üyînîñ aulasın talqandap ketedî. Sodan berî Elena da, Ali de ûldarına qalay kömektesudî bîlmeydî. Kamildî emdep jazatın dârîger Gazada joq. Al sektordağı tûrğındardıñ 50 payızın balalar qûraydı.

«İnternettî aşıp, Reseyde qanşa kllinika bar, onıñ qaysısı menîñ ûlıma kömektese aladı, dep qaraymın»,- deydî Elena. Bîz amalsız basımızdı tömen salamız. Bîzdîñ qor ay sayın Reseydîñ âr tükpîrîne – Mâskeuge, Sankt-Peterborğa, Tatarstanğa, Ukrainağa – balalardı attandıramız. Bîzdîñ qor olardıñ jolınıñ nemese emdelu qarajatın özî köterîp aladı.  

Al Gazanıñ dârîgerlerî öz bîlîm-bîlîktîlîgîn arttıru üşîn sektordan attap basıp şığa almaydı. 

İzraildîñ qûpiya qaruı

Jetî jılğa sozılğan blokada palestikanalıqtardı âbden titıqtattı.

Farmatsevt Aşraftıñ aytuınşa, İzrail meditsinalıq zattardı âkeluge tiım salıp, Gazanıñ eñ osal jerînen soqqı berîp otır. Gazanıñ qoymalarında qazîrgî uaqıtta 206 ataulı medikament joqtıñ qası. Barı – adam densaulığına kerî âser etetîn, olardıñ ornın almastıratın medikamentter. Gumanitarlıq kömek retînde tüsetînderî – saqtalu merzîmî qısqa dârîler bolıp keledî. Îsîk aurularına, hirurgiya men reanimatsiya salalarına qatıstı dârî-dârmek taptıra bermeydî. Sozılmalı dertke şaldıqqandar (al bûlardıñ denîn qarttar, diabetikter men mügedekter qûraydı) dârî-dârmekten müldem qağılğan dese de boladı – blokada kezînde Gazadağı halıqtı âleumettîk tûrğıdan qorğau jüyesî îsten şıqqan.

Jetî jıldıq blokadadan bûl eldîñ materialdıq mümkîndîgî de, adami resursı da sarqıluğa jaqın. Dngesaulıq saqtau ministrlîgî keltîrgen mâlîmetke sensek, palestinalıq anklavta keñînen tarağan aurularğa tınıs joldarı, qan-tamır, köru jâne estu organdarınıñ  zaqımdanuı, immundıq jüye, tuabîttî jürek aqauı jatadı. Dârîgerler bûl qûbılıstı blokadada qalıp qoyğan eldîñ adam tözgîsîz jağdayımen ğana baylanıstı tüsîndîrmeydî, ayağı auır âyelderdîñ psihikalıq jağdayı ad (Gazada emşektegî nârestelerlerdîñ şamamen 70 payızı jâne ayağı auır âyelderdîñ üşten bîrî qan azdıqtan japa şegîp otır).

Газа секторындағы тұрғындарының 50% – балаларGaza sektorındağı tûrğındarınıñ 50% – balalar
 

Sudıñ sapası sın kötermeydî (örkeniettî el sanalatın İzrail Gaza sektorındağı tazartu qûrılğıların jiî bombalap, qalpına keltîruge mümkîndîk bermeydî jâne Save the Children ûyımınıñ mausım ayındağı bayandamasında aytılğanday, mûnıñ zardabı ûzaqqa sozıladı).

Surette İzrail türmesînde 96 kün aştıq jariyalağan futbolist Mahmud Sarsakqa qoldau bîldîrgen plakttıñ qasındağı palestinalıq qız
 

Gaza dârîgerlerî İzraildîñ jaña qarudı qoldanu saldarınıñ qanday auır bolğanın aytıp berdî.

«Osığan qatıstı qanday da bîr zertteu jürgîzdîñîzder me?» degen bîzdîñ saualımızğa dârîger Ali ünsîz basın şayqadı – Gaza dârîgerlerî «Qorğasın nöserî» kezînde qoldanılğan qaru men bombalaudıñ zardabın zerttep-zerdeleudî talap etse de bîrde-bîr halıqaralıq ûyım mûnı âzîrge qolğa ala qoyğan joq.

Bîzdîkîler Palestinada

Gazadağı bosanu bölîmî auzı-mûrnınan şığa tolı. Tatarstannan kelgen ginekolog-dârîger Liliya Ğazizova «Şifa» gospitalındağı özînîñ ârîptesîne kömektesken bolatın. «Bîr tâulîkte gospitalğa  bosanatın 70 âyeldî qabıldauğa tura keledî, şarananıñ ârî anasınıñ ömîrîn saqtap qalu üşîn olardıñ jartısına juığınıñ qarnın tîluge (kesareva seçeniya) mâjbürmîz. Dârîgerler tapşı, auıstıratın maman joq»,- deydî bîzdîñ dârîgerler.

Mûnda HHÎ ğasırğa jat körînîster jiî kezdesedî. Tûraqtı keluşî patsientke orın bosatu üşîn... «jedel bosanu» praktikası qolğa alınğan. Bosanğan âyeldî bîrneşe sağattan keyîn üyîne jîberedî, al bûl onıñ ömîrîne qauîptî. Jaña bosanğan âyelden qan ketuî, şarana infektsiya jûqtıruı mümkîn.

Bîzdîñ delegatsiya qûramındağı onkolog Gülnar Vafina («qolı altın perizat» – onı Qızıl jartı ay klinikasındağı palestinalıq ârîptesterî osılay atap kettî) Gaza dârîgerlerînîñ kömektesuge şaması jetpegen âyelge ota jasadı. Âyel obır dertîne şaldıqqan, blokadanıñ kesîrînen emdele almay, üyînde ajalın kütîp, tağdırğa moyınsûnıp, jata bergen. «Bîz Gülnarğa meditsina tarihında sirek kezdesetîn eñ auır mîndettî jüktedîk. Onıñ şeberlîgîne erîksîz qayran qalıp, tântî boldıq»,- Qızıl jartı ay klinikasınıñ bölîm meñgeruşîsî tañdanısın jasıra almadı.

Gazada obır dertînen japa şegetîn adamdardıñ köbîsî dârî-dârmektîñ jetîspeuşîlîgînen köz jûmadı. Obır dertîne qarsı 60 türlî ataulı medikament bolsa, sonıñ tek 30 türî ğana bar mûnda. Bûl mâlîmetterge bîzdî Gaza Densaulıq saqtau ministrlîgî şaqırğan onkologiya jönîndegî konferentsiyada köz jetkîzdîk. Bûl îs-şarada osı zamanğı onkologiyalıq ortalıq salu mâselesî qaraldı.

Tatarstandıq hirurg Müslîm Ğaynanov Gazadağı Europalıq meditsinalıq ortalıqta ota jasau  üstînde
 

Gaza tûrğındarına erîksîz tañ qalasız. Olar materialdıq jağdayın aytarlıqtay oysıratıp ketse de arab revoliutsiyasınıñ âr jeñîsîne şattanadı («Sâl sabır saqtasaq, artı bîz oylağanday jaqsı boladı»,- dedî bîzge qañırağan farmatsevtikalıq qoymanıñ qaq ortasında tûrıp tîl qatqan Aşraf). Olardıñ armanı asqaq. «Tünektî qarğap-sîlegenşe şıraqtı jaqqan dûrıs»,- dedî konferentsiyağa «Şifa» gospitalınan kelgen Haled Tabit.

Ресейлік офтальмолог-хирург Андрей Миронов операция бөлмесіндеReseylîk oftalmolog-hirurg Andrey Mironov operatsiya bölmesînde
 

Gazağa qûrılıs materialdarı men qûraldarın âkeluge tiım salğanı qorqınıştı emes – oğan «ömîr jolı» dep atalatın jerastı tunnelî bar. Al şıraq turalı qanattı söz qûlaqqa ersîleu estîledî... Blokada qalğan sektorda elektr tâlîgîne tek 8 sağatqa qana berîledî. Gazada genartor bolğanı bolmasa, eldîñ köbîsî mayşammen otır. 

Bîz «Âl-Nasr» oftalmologiyalıq klinikasınıñ bas dârîgerînîñ kabinetînde reseylîk oftalmolog-hirurg Andrey Mironovpen bîrge opertsiya bölmesîne baru üşîn generatordıñ qaşan jûmıs îsteytînîn (keşe bûzılıp qalğan bolatın) kütîp otırmız. Bûl jağday jiî qaytalanadı. Osınıñ kesîrînen auruhana jûmısı 3-4 sağatqa toqtap qaladı.

 Bîzdîñ Andrey sekîldî maman Gazada bîreu ğana – kem degende jartı milliion halıqqa qızmet körsetuîne tura keledî. Onıñ esîmî – Mahmud Honim. Ol, sonımen bîrge, vitreoretinaldıq hirurgiyanıñ bölîm meñgeruşîsî. Sonday-aq, osı klinika direktorınıñ orınbasarı da. Ârî köz aurruları klinikasınıñ qızmetkerî. 

«Bîzge Andrey sekîldî 3-4 hirurg kerek joq degende. Bîz qazîrgî  uaqıtta sırqattardıñ 30 payızına ğana operatsiya jasay alamız. Meditsinalıq jabdıqtardıñ jetîspeuşîlîgî de qiındıq tudırıp otır»,-deydî Mahmud.

Qûral-jabdıqtardıñ köbîsî Gazağa tozğan nemese îsten şıqqan küyînde jetkîzîledî. Olardıñ qosalqı bölşekterîn jasırın jolmen jetkîzu mümkîn bolmay tûr. Qant diabetîmen auıratın sırqattardı emdeytîn apparattıñ sınğanına, mîne, 10 ay boldı – operatsiya  jasatuğa mûqtaj adamdar köru qabîletînen ayırılıp, zağip bolıp jatır. Mahmudtıñ bölîmî lazerlîk  instrumenttîñ  joqtığınan 3 ay boyı jûmıs îstemey tûr.

Şıraqtı tûtatu

İâ,  mûnda ay sayın âlemnîñ âr tükpîrînen gumanitarlıq nemese meditsinalıq kömek kelîp tûradı. Gazağa bîzdîñ dârîgerler apta boyı palestinalıq dârîgerlerge trening ötkîzgen mısırlıq professorlarmen jâne özderîmen bîrge îsîk auruına şaldıqqandarğa dârî-dârmek ala kelgen Yemendîk deelegatsiyamen bîr mezgîlde kelgen bolatın. 

Gaza auruhanasındağı qart emdeluşî
 

Eger adam özîn özgertpeyînşe eşkîm oğan kömek  qolın soza  almaydı. «Bosniya blokadada qalğan kezde talay adam ajal qûştı. Gaza blokadada qalğanda bîz tunnel qazuğa kîrîstîk»,- degen edî Gazadağı Arab dârîgerlerî odağı bölîmînîñ jetekşîsî Mahmud Abduraz.

Онколог Гүлнар Вафина Газа дәрігерлері көмектесе алмаған әйелге ота жасадыOnkolog Gülnar Vafina Gaza dârîgerlerî kömektese almağan âyelge ota jasadı
 

Gaza bîz osında bolmağan bîrneşe aydıñ îşînde aytarlıqtay özgerîptî. Jağalauda jâne köşelerde jerastı tunnelî arqılı jetkîzîlgen qûrılıs materialdarınan jaña üyler boy köterîptî. Alayda, Gazadağı qirağan, bülîngen ğimarattardıñ qatarı köbeyîp, joqşılıq dendegen.

Bîr-bîrîne müldem kereğar kartina: reseylîk dârîgerlerdîñ kelgenîne quanğan palestinalıqtardıñ «Welcome to Gaza!» şattıqqa  tolı ünî qûlağımızda qalıp qoyıptı. Olardıñ «Qalaysıñdar?» degen bîzdîñ saualımızğa «Bârî jaqsı» dep jarqın dauıspen jauap  bergenî de esîmîzde.

Olardıñ Qûdayğa, aldağı künge degen senîmî bîzdî qayran qaldırdı. Eñ bastısı, jeñîske jeterîne senîmdî.

Bîz palestinalıqtarğa kömek qolın soza alğanımızdı maqtan tûtuımız kerek.

Sağan alğıs aytamız, Gaza.

«Solidarnost» qorınıñ prezidentî
Liliya Mûhamediyarova
(qazaq tîlîne audarğan muslim.kz saytı)

Liliya Muhamedyarova
date07.08.2012readCount3514printBasıp şığaru