Orazanıñ densaulıqqa 10 paydası

On ekî aydıñ îşîndegî eñ qasiettîsî Ramazan ayına da ayaq basıp, auız bekîtudî bastap kettîk. Jaratuşı İemîz bîr îstî qûldarına parız etse onda ol nârsede pende üşîn ekî düniede de payda bolatını sözsîz. İslamnıñ bes tîregînîñ bîrî oraza da solay. Onıñ qasietterî, şarapatı turalı, sonday-aq auız bekîtuşînîñ şeksîz sauaptarğa keneletînî jaylı Qûran ayattarı men payğambar (s.ğ.s) hadisterînen oqıp, imamdar auızdarınan estîp jürmîz. Bûl – orazanıñ adamğa âkeletîn ruhani paydası. Bîraq, bûl maqalada bîz auız bekîtudîñ ruhani emes adam densaulığına âkeletîn dünielîk paydası turalı âñgîme qozğağandı jön körîp otırmız.

Bîrînşîden, qazîrgî meditsinalıq îzdenîsterdîñ nâtijesînde oraza tûrğısında üş nârsenî aytuğa boladı:

1. Oraza – îşîp-jeuden toqtalatın jây ğana dîni joralğı ğana emes sonday-aq, onıñ adam densaulığına zor paydası bar ekenî qazîrgî tañda dâleldenîp otır;
2. Oraza – adam tolıqqandı ömîr süru qalpın ûstap tûruı üşîn mañızdı protsess;
3. Oraza – adamğa tamaq jeu, tınıs alu, ûyqı, îs-qimıl siyaqtı adam organizmîne ömîrlîk mañızı bar qûbılıstardıñ bîrî bolıp tabıladı. Eger adam ûzaq merzîmge ûyqıdan ne tamaq jeuden tıyılsa densaulığına zaqım kelîp, dertke şaldığatını sekîldî adam oraza ûstamasa ağzalarına ziyan keletînî anıqtalıp otır.  

Endîgî kezekte orazanıñ oñ qasietterînîñ onına jeke-jeke toqtalayıq.

 1. Jasuşalar jañarıp eskîlerî joyıladı

Oraza – adam organizmîndegî qajetînen artıq jâne eskî jasuşalardı joiuşı qızmetîn atqaradı. Orazanıñ târtîbî boyınşa adam jılına bîr ay tolığımen auız bekîtedî. Künîne kem degende 14 sağat jep-îşuden tıyılıp, odan keyîn bîrneşe sağatqa auızın aşıp âl jinap alu qajet. Bûl – adam ağzasındağı jasulardı jandandırıp, kerek emesterîn joiu protsessîne qajet uaqıtqa dâlme-dâl keledî. Adam qarnı aşqan kezde âlsîz jasuşalar özdîgînen joyılıp, aştıqqa qarsı tûru üşîn adamnıñ îşkî organizmderî belsendîlîkpen jûmıs îsteydî. Osı sâtte adam ağzalarınıñ belsendîlîgî artıp, ömîrşeñdîgî küşeye tüsedî. Sonday-aq oraza adam organizîmîn tas, artıq et, may mölşerî siyaqtı ziyandı zattardan arıltadı

2. «Qant» auruına tosqauıl boladı

Oraza tûtu – qandağı qant ülesîn barınşa tömen mölşerge tüsîruge ülken septîgîn tigîzedî. Sebebî, oraza ûstağan kezde adamnıñ ûyqı bezî dem aladı. Ûyqı bezî qanttı krahmaldı zattar men maylarğa aynaldıratın insulin böledî. Eger adam ûyqı bezînîñ şığaratın insulinen artıq mölşerde tamaq jeytîn bolsa onda bûl ûyqı bezîne auır tiîp jûmıs îsteu belsendîlîgîn tömendetedî. Osılay jalğasa berse ûyqı bezî öz funktsiyasın atqarudan qaladı. Osı uaqıtta adam boyındağı qant qanğa taray bastaydı da onıñ qandağı qûramı bîrte-bîrte köbeyîp adam qant auruına şaldığadı. Qazîrgî âlemnîñ bîraz jerînde qant dertîne şaldıqqan adamdardı oraza tûtu arqılı emdeu etek aluda. Auız bekîtu arqılı qant aruın emdeu protsesî bılay jüredî: patsient üş apta boyı künîne (qanındağı qanttıñ mölşerîne baylanıstı) künîne 10 sağatpen 20 sağat arasında auız bekîtedî. Odan keyîn auız aşqan kezde jeñîl tamaqtarmen qorektenedî. Bûl himiyalıq dârî-dârmekterdî qoldanbay qant auruın emdeudegî öte ûtımdı jol ekenîn meditsina dâleldep otır.

Frantsuz biologı, îşkî ağzalar boyınşa bîlîktî dârîger bolğan, Nobel sıylığınıñ laureatı Aleksis Karrel özînîñ «Belgîsîz adam» degen eñbegînde bılay deydî: «Adamdar barlıq ğasırlarda oraza tûtqan. Sonday-aq barlıq dînder tamaq-sudan tıyılıp auız bekîtuge şaqırudan eşqaşan tıyılğan emes. Adam auız bekîtkende eñ bîrînşî aştıq, odan soñ denede âlsîzdîk sezînedî. Keyde osınıñ âserînen adam qobaljuı da mümkîn. Bûl sırtqı bolıp jatqan jağdaylar, bîraq îşkî organizmde qûbılıstar bûğan qarağanda mañızdıraq. Osı sâtte büyrektegî qant qimıldaydı, onımen bîrge terînîñ astında saqtalğan maylar da qimıldap eridî. Îşkî ağzalar men jürek bîr qalıptı jûmıs îsteuî üşîn barlıq organizm özîndegî saqtalğan qordan qajettî energiya jûmsay bastaydı. Bûl – bolaşaqta adam organizmînîñ jaqsı jûmıs îsteuîmen qamtamasız etedî». Karrel aytıp otırğan tamaqtan belgîlî bîr merzîmge tıyılıp, auız bekîtu – mûsılmandardıñ orazasa tûtu ülgîsîne tolıqtay keletîn ayta ketken jön.

 3. Artıq salmaqtan arıluğa âserîn tigîzedî

Eger oraza ûstauşı auız aşqannan keyîn jeytîn tamaq mölşerîne şekteu qoyıp, dûrıs rejimmen jürse boydağı artıq salmaqtan arıluğa oraza taptırmaytın âdîs. Yağni, adam ûzaqqa uaqıtqa qarnı aş jürîp bîrden auız aşqan kezde tamaq pen susındarğa toyıp almağanı jön. Sebebî bûl kerîsînşe salmaqtıñ köbeiuîne âkep soğadı. Alla elşîsî (s.a.s) auız aşar kezde tek bîrneşe qûrmalardan dâm tartıp, az ğana su îşîp aqşam namazına tûratın. Payğambarımızdıñ (s.a.s) osı bîr âdetî bârîmîzge ülgî bola aladı. Sebebî qûrmanıñ qûramında qant bar, al qant qan qûramına tez taraydı sol sebeptî adam auzın qûrmamen aşatın bolsa bîrden toqşılıqtı sezînedî. Sonımen qatar qûrma adam ağzaları qalıptı jûmıs îsteu üşîn qajettî energiyamen qamtamasız etedî.

Köp adamdar künî boyı tamaqtan tıyılıp auız aşqannan keyîn bîrden auır, maylı tamaqtardı, kökenîsterdî jep bastaydı. Bûl tağamdardı asqazan qorıtuı ûzaq uaqıt aladı. Ağza asqazanğa tüsken tamaqtan özîne kerek energiyasın alıp ol qantqa aynaluı sebebînen adam toqşılıqtı sezînedî. Bîraq kîsî bârîbîr özîn aş sezînîp tamaqtıñ üstîne tamaqtı jey beredî, söytîp organizmîne qajettî energiyanı mölşerînen asırıp jîberedî. Osılayşa oraza ûstau özînîñ qasietterînîñ bîrîn joğaltıp, adam artıq salmaq qosıp semîzdîkke ûşıraydı. Ârine Alla şariğatınıñ bîzge qalağanı bûl emes.

4. Terî aurularına paydası

Auız bekîtudîñ terî aurularımen küresude paydalı âserî bar. Sebebî adam oraza tûtqan kezde qandağı su mölşerî azayadı, yağni terîdegî su qûramı da kemidî degen söz. Bûl  – terînîñ quattılığın arttırıp, ziyandı mikroptar men bakteriyalarğa qarsı tûruğa kömektesedî. Sonday-aq qışıma aurınıñ adam denesîne ârî qaray taraluın toqtatıp, terînîñ maylanuı men allergiyadan jazıluğa da oñ âserîn tigîzedî.

5. Tûz baylanu aruına paydası

Bûl dert köp tamaqtanudan âsîrese etten jasalğan önîmdermen köp qorektenuden payda boladı. Sonday-aq adam şamasınan tıs tamaq jegende bûlşıq etterdegî proteyn qûramı tım köbeyîp, bûzıla bastaydı. Bûl adam buındarına âsîrese ayaqtağı ülken barmaqqa nesep qışqılınıñ jinaluına âkep soğadı. Adam tûz baylanu auruına şaldıqqan kezde âlgî buındar îsîp, qızaradı da auırta bastaydı. Sonday-aq qandağı nesep tûzınıñ mölşerî köbeyîp ol büyrekke jinalıp, tûnadı. Bûl protsess aqırında büyrekte tas payda boluına âkep soğadı. Sondıqtan tamaq pen sudan tıyılıp bîraz uaqıtta auız bekîtu bûl derttî emdeudegî ûtımdı jol.

6. Qan qoiulanuınıñ aldın aladı

Köptegen mûsılman jâne mûsılman emes ğalımdarı auız bekîtudîñ denedegî maydıñ qûramın azaytumen qatar holesterin mölşerîn de bâseñdetetînîn jarısa aytadı. Holesterin degenîmîz ol – qan tamırlarına tûnatın zat. Denedegî maydıñ qûramı köbegen sayın holesterin mölşerî de ûlğayadı. Bûnıñ artı arterioskleroz (qan tamırlarınıñ maylanuı) dertîne jâne jürek pen midağı qannıñ qoiulanuına âkep soğadı.    

İâ, Alla Tağalanıñ «Bîlseñder, oraza ûstağandarıñ özderîñe jaqsı» degen ayatın estîgende tañ qaludıñ qajetî joq. Bîzder tamaqtı tım köp jep özîmîzdîñ densaulığımızğa zalal keltîrîp jatamız. Eger bîz Alla şariğatı men payğambar (s.a.s) jolın ûstanıp tamaq köp jeuden tıyılıp, ayına kem degende üş kün oraza tûtıp jüretîn bolsaq bûl dertterge şaldığu ıqtimalı bâseñdey tüsetînî anıq.

7. Adam ağzaların ulı zattardan tazartadı

Qazîrgî kezde tağam önîmderîn ûzaq merzîmge saqtau üşîn qûramına himiyalıq qospalar qosılatının barşamız bîlemîz. Bûl önîmder adam asqazanına tüsken kezde ulı zattarğa aynalıp denedegî maydıñ îşîne saqtalıp qaladı. Adam ûzaq uaqıt tamaqtan tıyıluı âlgî maydağı ulı zattardıñ eruîne âkeledî. Oğan qosa adam organizîmîn ulı zattardan qorğauğa jauaptı büyrek, bauır siyaqtı ağzalarğa öz funtsiyaların atqaruğa kömektesedî. Sonday-aq auız bekîtu kezînde dûrıs tamaqtanıp, artıq tağamnan bas tartatın bolsa bûl organizmnıñ immunitetîn küşeytedî.

Makfon degen amerikalıq dârîger bılay deydî: «Barlıq adam tîptî auru bolmasa da oraza ûstauğa mûqtaj. Sebebî qazîrgî tağam önîmderînîñ uları adam boyına sîñîp qaladı. Bûl adamdıñ organizmînîñ belsendîlîgîn tejep, boyına auırlıq salıp özîn auru siyaqtı sezînuge aparadı. Al adam auız bekîtken kezde âlgî ulı qaldıqtar adam boyınan joyılıp, ağzalar tazalanadı. Boyındağı aştıq kezînde joyılğan jasuşalar oraza ûstap bolğannan keyîn 20 künge jetpey qayta jañaradı. Denedegî ulı qaldıqtar ketîp, jasular jañarğan soñ adam özîn jeñîl sezînîp, quatqa ie boladı».

8. As qorıtu jüyesî dem aladı

Auız bekîtu – as qorıtu jüyesînîñ dem aluına mümkîndîk beredî. Degenmen adam organizîmî özînîñ tabiği funktsiyaların atqaradı jâne tamaq qorıtuğa arnalğan söl âdettegîden az mölşerden bölîngenîmen söl bölu protsessî qalıptı jağdayda öz qızmetîn atqara beredî. Bûl adamnıñ söl bölu jüyesîn jaqsartıp, bîr qalıpqa tüsîredî. Bîraq bîr eskerte ketetîn jâyt oraza ûstağan kezde asqazan qışqıldıq böludî toqtatpaydı. Yağni, asqazanında jarası bar adam auız bekîtu kezînde abay boluı qajet.

9. Jağımsız tâueldîlîkterden arılu

Jağımsız tâueldîlîkter dese aldımen köz aldımızğa tütînî bûrqırağan temekî keletînî haq.  Ökînîşke oray oğan tâueldîlîkten jây adamdardı aytpağanda bes uaqıt namazın oqıp jürgen bauırlarımızdıñ arasında da zardap şegîp jürgender bar. Sonday kîsîler üşîn ramazan ayı – aram âdetten arıluğa taptırmaytın kezeñ. Sebebî basqa künderî «temekînî tastaymın» dep özîñîzge uâde berîp artınan nâpsî qûrğırdıñ aytqanına îlesîp ketkenîñîzben, orazanıñ uaqtında Alladan qorqınış bûdan sîzdî inşalla qaytaradı. Ârine qazîrgî zamanda tâuîldîlîktîñ tür-türî köbeyîp kettî. Bûlardan arılu aldımen adamnıñ özîne baylanıstı. Orazanıñ künînde toqtatıp, tünînde qayta bastauı da mümkîn. Bîraq bîlîp qoyıñız, Ramazan ayı tek auız bekîtîp qana qoymay sonday-aq jaman sözderden, ûsqınsız âdetterden, jağımsız tâueldîlîkterden ayırıluğa kömektesetîn mümkîndîk ayı. Arıla almay jürgen tâueldîlîkterîñîz bolsa mümkîndîktî jîberîp almañız.

10. Qan qısımın tüsîru men bas auruına paydası

Auız bekîtu – qan qısımın tüsîruge jâne qannıñ qoiulanuı qaupîn azaytuğa bağıttalğan tabiği jol. Öytkenî adam ûzaq uaqıtqa tamaqtan tıyılğan kezde boyğa qajettî energiyanı jetkîzu üşîn organizm denedegî maymen qosa gliukozanı jağa bastaydı. Sonday-aq adam boyındağı tamaq qûramı jâne adrenalin siyaqtı gormondar azayadı. Bûnıñ bârî boydağı qan qısımınıñ tüsuîne âkeledî.

Ağayın, qarap otırsaq Alla Tağala bîzge oraza ûstauğa âmîr beru arqılı tek Aqıretîmîzdî emes osı düniede de denîmîz sau bolıp jürumîzdî qalağan eken. Rasında bîzge Jaratuşımızday meyîrîmdîlîktî, şapağattı eşkîm körsete almaydı. Endeşe bîz auız bekîtu arqılı Aqıretîmîzge azıq jinauımızben qatar osı düniede ozadı ekenbîz. Alla ûstağan orazalarıñızdı qabıl qılsın!

date21.05.2018readCount978printBasıp şığaru