Orazanıñ sauabı mol, jeñîldîgî de jeterlîk

– Sûhbatımızğa kîrîspe bolsın, Ramazan ayınıñ mânîne şolu jasap ötseñîz?

– Ramazan ayı – aylardıñ sûltanı, qasiettî ay. Alla tağalanıñ tañdağan ayı. Bûğan dâlel retînde Alla tağala Qûranda aytadı: «Bûl sonday ay – bûl ayda adamdarğa tura jol üşîn, jaqsı menen jamandı ayıru üşîn Qûran tüsîrîldî». Alla Tağalanıñ qalauımen osı ayğa Qûran tüsu arqılı, Ramazan ayınıñ qûndılığı köterîlgen. Ramazannıñ dârejesîn köterîp tûrğan – Qûran. Ğûlamalardıñ aytuınşa, Qûran kîmge tüsse, sol erekşe qûrmetke layıq. Yağni, Qûran tüsken ay bolğandıqtan, Ramazannıñ basqa aylardan dârejesî bîr töbe biîk tûratını haq.

Payğambarımızdıñ (s.ğ.s.) bîr hadisînde: «Mağan deyîngîler 1000 jıl qûlşılıq ettî. Al, menîñ ümmetîmnîñ qûlşılıq uaqıtı 70-80 arası, olar az sauap qana jinaydı», – dep îşkî uayımın bîldîrgende, oğan jauap retînde Alla Tağala Ramazandı nâsîp ettî. Sondıqtan da Ramazan ayı – 1000 jılğa bergîsîz, az uaqıttıñ îşînde mol sauap jinauğa mümkîndîk beretîn Alla Tağalanıñ nığmetî.

– Oraza aldında ârbîr mûsılman bîluî kerek qağidalar?

– Qazîrgî tañda, meşîtterdîñ janında dîni sauattılıqtı arttıratın jâne Orazanı qalay ûstau kerektîgî turalı kîtaptar bar. Osı tûsta eñ bîrînşî mâsele Ramazan kîmge parız ekenîne toqtalu kerek.  Kez kelgen tûraqtı jerde tûrıp jatqan, yağni jolauşı emes, aqıl  esî dûrıs mûsılman adamğa oraza mîndet bolıp esepteledî. Oraza ûstalu üşîn Ramazan ayınıñ kîruî şart. Al, qazîrgî tañda ol eş qiındıq tuğızbaydı. Öytkenî ol turalı habarlaytın bûqaralıq aqparat qûraldarı bar. Ramazannıñ aldındağı eñ alğaşqı bîlu kerek dünie – niet. Yağni niettî dûrıstap, susın îşuden, tamaqtan, basqa da şariğatımız tıyım salğan îsterden tıyılu.

– Oraza ûstağan mûsılmannıñ kün târtîbî qalay boluı kerek? Mısalı, auızım berîk dep auır jûmıstan ayaq tartu qanşalıqtı dûrıs?

– Şama kelgenşe, Ramazan ayınıñ aldındağı âdepterge jatatın nârse adamğa auırlıq tuğızatın şarualardı Ramazanğa deyîn bîtîrîp alğan jön. Qasiettî ay kezînde mûsılman auır jûmıstardı îstemegenî abzalıraq boladı.  Ramazanğa deyîn nemese keyînge qaldırğan dûrıs. Sonıñ îşînde bîzdîñ elîmîzde âlem boyınşa auız bekîtudîñ eñ ûzaq uaqıtı belgîlengen. Sondıqtan adam özînîñ âlsîrep nemese auırıp qaluına aparatın îsterden özîn saqtap otıruı kerek. Mısalı keybîreuler, şıdamdımın, mıqtımın dep sâresîn îşpey qoiuı mümkîn. Al, ol turalı Payğambarımız (s.ğ.s.) «Az da bolsa tañğı sârenî îşîñder. Şındığında, onda bereke bar» deydî. Bîraq keybîr adamdar orazamın dep özîne mîndettelgen îsterdî atqarmay jatsa, ol şariğat şeñberîne sâykes kelmeydî.  Mûsılman osı jağdaydıñ ekî qırın saralap, dûrıs şeşîm qabılday bîluî kerek.

– Mısalı, bîzde sportşılar nemese qant diabetîmen auıratın kîsîler özderînîñ aldağı künderîn josparlay almaydı. Bîrî qaşan jarıs bolatının nemese bîrî qaşan auırıp qalatının bîlmeydî. Bûl jağdayda ne îsteu kerek?

– Alla Tağalanıñ Qûranda: «Ramazan ayı kelgen bolsa, oraza ûstasın» degen ayatı bar. «Eger de  auırğan bolsañdar jâne saparda bolğan bolsañdar, basqa künderî onı tolıqtırasıñdar», – deydî. Şariğat boyınşa aurudıñ ekî türî bar:  uaqıtşa jâne sozılmalı. Alğaşqısı – tûmau, qızuı köterîlu sındı belgîlî bîr uaqıttan keyîn jazılatın aurular. Onday kîsîler sırqat kezînde auızdarın aşadı da, odan keyîngî uaqıtta qazasın öteytîn boladı. Al ekînşî, jañağı sîz aytqan jağdaydağı adamdar boluı mümkîn. Olar oraza aldında dârîgerge qaraluı kerek. Eger de senîmdî dârîgerler ol adamğa oraza ûstau onıñ densaulığına auırlıq tuğızadı dese, onda ol auız bekîtpeydî. Bîraq «kafara» degen nârse bar. Ol degen sol orazanıñ ötemî. Mısalı, bîr künde bîr adamdı toydıratın tamaq nemese sonı aqşalay şığaradı da, 30 künge bölîp, sonıñ sadaqasın beredî. Söytîp, ol adam moynındağı parızdan qûtılğan bolıp esepteledî. Bûl – sozılmalı aurularğa baylanıstı şariğattıñ jeñîldîgî. Jalpı, bûl jerde adamnıñ Alla Tağalağa şınayı ıqılası men nietî mañızdı bolıp tûr. Mısalı, sozılmalı sırqatpen auıratın kîsîler basında oraza ûstap köredî. Alla Tağala keybîr kezde oğan auız bekîtudî jeñîldetîp jîberuî mümkîn. Bûl – jeke adamdarğa jekeşe qaralatın mâsele.

– Sözîñîzde oraza ûstamağan jağdayda adamdardı tamaqtandıruğa bolatının aytıp öttîñîz. Sonda ekî ârekettîñ sauabı bîrdey me?

– Oraza degen – qalqan. Bîraq Alla Tağala keybîr kîsîlerge aurumen sınaq beredî. Onday kîsîler âlgîndey sadaqamen ötese, onıñ moynınan parızdı tüsîrîp, ol da sauapqa ie boladı. Sırqat aytıp kelmeydî. Bîraq şariğatta körsetîlgen basqa da mümkîndîkterdî paydalanıp onı öteytîn bolsa, onıñ enşîsîne de sauap jazıladı. Sonday-aq, onday adamdardı auızaşarğa şaqırğanda, oğan barıp, auız bekîtkendermen bîrge otırsa, nûr üstîne nûr. Ramazanğa qûrmet degen tüsînîk bar. Belgîlî bîr  jağadayda auzı aşıq mûsılmandar bolsa, bûqara halıqqa körsetîp tamaq îşpegenî abzal. Mısalı, Ramazan ayında keybîr adamdar bîlmestîkten tüskî uaqıtta dûğa beredî, qûdayı as beredî. Bûl – Ramazan âdebînen alıstatın îs-âreket. Şama kelgenşe, onday dünielerdî auızaşar uaqıtta bergen abzal.

Sûhbattasqan:
Mâdina Janğazieva.

Qanat Qıdırmin
date17.05.2018readCount941printBasıp şığaru