Özge jûrttıñ balası...

Şvetsiyanıñ balaları.

Şved otbasıları balağa sâbi kezînen jeke tûlğa retînde qarap, erkîn târbieleuge tırısadı. Qatañ jazalauğa tıyım salınğan, tîptî mûnı bûl elde qılmıs dep esepteydî. Sondıqtan, ârbîr şvedtîk bala âke-şeşesî özîne qol jûmsasa, politsiyağa habarlauğa qûqılı. Mûnday kezde ata-analarğa âkîmşîlîk tarapınan jaza qoldanıladı.

Japoniyanıñ balaları.

Japoniyanıñ köptegen mektebînde ashana joq. Balalar tüskî asın üyden arnayı ıdısqa salıp âkeledî. Al, mûğalîmder bolsa, balalardıñ üyden âkelgen tamağı densaulıqqa ziyan emes pe, sonı mûqiyat qadağalaydı. Sol sebeptî, japon analar arnayı sabaqtarğa qatısadı. Ol jerde balanıñ ağzasına qajettî dârumender tamaqpen sîñu üşîn qanday as âzîrleu kerek jâne qalay dayarlau kerektîgîn tüsîndîrîp, üyretedî.

Ündîstan balaları.

Ündîler balaların qatañ ûstaydı. Olarda ata-ana men bala arasındağı dostıq qarım-qatınastı öte sirek kezdestîresîz. Balalar kîşkentay kezînen bastap ata-anasınıñ tañdauına, qalauına moyınsûnıp ösedî. Sondıqtan, er jetkende nemese boyjetkende âke-şeşesî kîmdî qalaydı, sol adammen bas qosadı.

Germaniyanıñ balaları.

Germaniya mektepterînde mîndettî türde ekskursiyalıq sabaqtar ûyımdastırıladı. Bûl – ejelden qalıptasqan jüye. Mısalı, mûğalîm bügîn şokolad turalı, onıñ qûramı jönînde sabaq öttî me, onda erteñ balalar şokolad muzeyîne nemese fabrikağa sayahat jasaydı. Olar fabrikada önîmnîñ qalay jasalıp jatqanın öz közîmen körîp, bîledî.

Auğanstan balaları.

Balanıñ düniege kelgenî, âsîrese ûl balanıñ ömîr esîgîn aşqanı auğandıqtar üşîn – ülken quanış. Auqattı tûratın otbasılar ûlan-asır toy jasaydı. Auıldarda toy üstînde «at baylar» ûldıñ qûrmetîne baraban qağılıp, aspanğa qarumen oq atıladı.

Qıtaydıñ balaları.

Dao uağızşılarınıñ bala turalı ösietî ârbîr qıtay büldîrşînîne añız bolıp aytıladı. «Balağa tâttî jeudî ûsınğanda, ol barlığın aludan aqıldılıqpen bas tartadı. Nege degen sûraqqa: «Men âlî kîşkentaymın, sondıqtan mağan az ğana bölîgî jetedî», dep tüsîndîredî. Balanıñ osı qılığın barlıq qıtay perzentîne ülgî etedî, balamız qanağatşıl, meyîrîmdî, adamgerşîlîgî joğarı bolıp össîn degenî.

Frantsiya balaları.

Frantsuzdardıñ ejelgî dâstürî boyınşa bala düniege kelmey tûrıp, onıñ târbiesîmen aynalısudı qolğa alu kerek. Köbînese, sâbi ömîrge kelgen soñ, ol ata-anasımen auılda boladı. Balaqay ekî-üş jasqa deyîn özînîñ ata-babası qonıs tepken auılda bolıp, sol jerdîñ suın îşîp, auasın jûtıp ösedî. Meyîrîmdî, adamgerşîlîgî joğarı bolıp össîn degenî.

Braziliya balaları.

Braziliyada balanı ûl nemese qız bala dep böle-jarmay, bîrge târbielegendî jön sanaydı. Sol sebeptî, bes jasqa deyîn er balalar men qız balalar bîrge asır salıp oynaydı. Al, bes jastan keyîn ğana olar qız bala men qız balanıñ, ûl bala men ûl balanıñ dostasuına mümkîndîk jasaydı.

Rumın balaları.

«Ülkenderge qûrmet körsetu kerek», «ata-ananı jaqsı körîp, sıylay bîlu kerek», sonımen bîrge «ârqaşan âdîl bolu» kerek. Mûnday önegelî sözderdî rumındıqtar balalarına ünemî üyretîp otıradı. Ata-âjelerî nemerelerîne ata-babalarınıñ tarihın bayandap, rumın halqına tân salt-dâstürlerdîñ berîk saqtaluına, bağalanuına jâne mûnıñ bârî târbie arqılı îske asuına küşîn saladı.

Laos balaları.

Laostıqtar balaların özderî tîkeley târbielegennen görî bauırları, tuıstarı, basqa da jaqındarınıñ ıqpalı arqılı âser etîp, ösîrgendî dûrıs köredî. Balaları erjetîp üylener jasqa jetkende de osı âdîstî qoldanadı. Yağni, ata-anası tuıstarı arqılı sözîn jetkîzîp, balalarına üylenuge rûqsat beredî.

AQŞ balaları.

Jergîlîktî pedagogika «ârbîr bala öz betînşe ömîr sürîp üyrene alu kerek» degen ûstanımdı qoldanadı. Sondıqtan, amerikalıq ata-ana balasınıñ qalauına qarsı şığa almaydı. Olar meyramhanağa, kokteylge, tîptî tüngî klubqa baramın dese de, ata-analar ertîp aparadı.

Afrika balaları (Masay taypası).

Masaylıqtardıñ özderînşe ömîr süru kestesî jasalıp qoyılğan. On bes jasında ûldar «maran» atanadı. Bûl – âskeri şen. Yağni, ol osı jasınan taypanı qorğauşı erjürek azamat. Otız jasında otbasın qûradı jâne bala-şağasın asırau üşîn, öz aldına tabın-tabın mal bağadı. Qırıq bes jasında jastardı târbieleumen aynalısadı, sonımen bîrge taypa halqı üşîn jauaptı şeşîmder qabıldaydı. Al, alpıs jasında taypanıñ «ruhani kösemî» boladı.

anabol.kz
date04.05.2018readCount965printBasıp şığaru