Bîrlîgî bekem eldîñ tuı biîkte

Alla Tağala «Âli İmran» süresînîñ 103-ayatında: «Alla tartqan jelîden (dînnen) bekem ûstap, ayırılmañdar. Allanıñ özderîñe jasağan raqımın eske alıñdar. Sender özara jau edîñder, ol senderdîñ jürekterîñdî jaqındattı. Sonıñ raqımımen tabısıp, tuıstasıñdar. Sender tozaq apatınıñ jiegînde tûr edîñder, Alla senderdî odan da qûtqardı. Allanıñ ayattarı, mîne, osı jaydı bayandaydı. Mümkîn osığan oy jîberîp, tura jolğa tüsersîñder», – deydî. Al, osı sürenîñ 105-ayatında: «Ayqın dâlelder kelgen soñ jîkke bölînîp, alauızdıq tuğızatındar bolsa, olar auır azapqa duşar boladı», – eskertedî.

Ardaqtı Alla elşîsî de (s.ğ.s.) özînîñ ösiet-hadisînde: «Senderge jamağattı ösiet etemîn. Bölînuden saqtanıñdar. Şaytan jalğız bastılarmen bîrge boladı. Ekî kîsîden alıs jüredî. Kîm jânnattıñ ortasın qalasa, jamağattan bölektenbesîn. Kîmdî îstegen jaqsılığı quantıp, jamandığınan jiîrkense, mîne, sol – nağız mümîn», – dep ügît aytadı. Sonday-aq, mına bîr hadisînde payğambarımız (s.ğ.s.): «Mûsılman – mûsılman üşîn bîr-bîrîn bekem ûstap tûrğan ğimarat târîzdî», – dese, keler hadisînde: «Senderden bîrîñ özîne qalağanın  bauırına da qalamayınşa, kâmîl mûsılman bolmaydı», – deydî.

Mîne, payğambarımız jamağattan bölînîp, qalıs qalmauın ârdayım sahabalardıñ esîne tüsîrîp otırğan. İslam dînî bîr-bîrîne bauırmaşıl qoğam üşîn aradağı ıntımaqtıñ bûzılmauına dînîmîz asa mân beredî. Jalğız Allağa, payğambarğa jâne kîtapqa sengen mûsılmandardıñ Qûrannıñ aynalasına jinaluları «bîrlîk bar jerde tîrlîktîñ bar» ekendîgîn körsetedî.

Adamzat tarihına üñîletîn bolsaq, bîrlîgî jarasqan elderdîñ ûzaq ğûmır keşîp alpauıt memleketke aynalğanın köresîz. Al, bîrîn-bîrî köre almay, bereke-bîrlîgîn joğaltqan elderdîñ tarih sahnasınan ğayıp bolğanına da kuâmîz. Tauhid senîmîn özîne tu etpegen, özîn elden erekşe sanaytındar uaqıt öte  özîne-özî or qazğanın bîlmey qaladı. Sol sebeptî Alla tağala «Ânfal» süresînîñ 46-ayatında: «(Barlıq îste ) Allağa jâne onıñ payğambarına boysûnıñdar. Özara tâjîkelespeñder, âytpese âlsîreysîñder, boylarıñnan quat qaşadı. Şıdamdı bolıñdar. Alla şıdamdını jaqtaydı», – dep bûyırğan.

Payğambar (s.ğ.s) hadisînde: «Kîm itağat etpey jâne jamağattan qalıs qalıp baqilıq bolsa, nadandıq ölîmîmen ölgen boladı», - deydî. Dînîmîzdîñ ıntımaq pen bîrlîkke asa mân beruînîñ de sırı osında jatsa kerek.

Kîsî qoğammen bîrge ömîr süruge mûqtaj. Al, qoğam müşesî bolğan adam elîndegî Zañ jâne özîne jüktelgen mîndetterden sûraladı. Bûnday jauapkerşîlîktî sezîngen adam kîsînîñ qûqığın qorğau jâne özîne jüktelgen mîndettîñ qasietîne ilanuı kerek.  Bûl îstî qasiet tûtıp qasterlegen ol – islam.  Allağa jâne aqıret künîne sengen adam îstegen îsterînen Allanıñ qûzırında esep-qisapqa tartılatındığın sezînîp, kîsî âr îsînîñ bayıbına barıp onan keyîn jüzege asıradı.

Dînîmîz qoğamdı qûrap otırğan adamdardı bîr bütîn dene îspettes, ol qoğamda ömîr sürîp otırğan kîsîlerdî denenîñ müşesî dep qabıldağan. Mûsılmandardı bîr denege ûqsatqan  asıl dînîmîz islam qanday da bîr ağza mazasızdansa, basqa da ağzalar sol aurudı bölîskenî siyaqtı, adamdar arasında bîrînîñ basına qayğı-qasîret bûltı tönse, onımen bölîsudî jön dep tanığan. Nûğman ibn Başir (r.a) riuayatında payğambar (s.ğ.s): «Mûsılmandar bîr-bîrîne bauırmaldıqta, meyîrîmdîlîkte, qarım-qatınasta, bîr bütîn dene îspettes. Eger onıñ bîr ağzası auırsa, qalğanı ûyqısız jâne ıstığı köterîluînde  onımen bîrge boladı», - degen.

Denenî qûrağan ağzalar bîrîgîp jûmıs jasağan uaqıtta dene sau bolatını siyaqtı qoğamnıñ müşesî sanalatın adamdar da ıqılastı jâne dûrıs jûmıs jasasa, onday qoğamda tınıştıq pen ıntımaq özdîgînen qalıptasadı. Öytkenî eşbîr adam jalğız özînîñ qauîpsîzdîgî men mûqtajdığın tolıqtıra almaydı. Allağa sengen pendelerdîñ tınıştıq pen beybît ömîrdî bûzatın mâmîlelerden saqtanuları jâne olardıñ bîr-bîrîne degen jaqsı közqarasta boluı ıntımaq pen bîrlîkte ömîr sürudîñ sara ârî dara jolı bolıp tabıladı. Adamzat balasınıñ barlığınıñ bîrkelkî tüzu jüruî jâne jaqsı oylauı mümkîn emes. Adam balasına qoqan-loqqı körsetu, dörekî mînez tanıtu ıntımaq pen bîrlîkke sızat tüsîretîn jağımsız amal ekenîn ûmıtpağanımız jön. Alla Tağala Qûranda payğambarına (s.ğ.s):  «(Ey, Mûhammed!) Özîñe Alla bergen meyîrîmge oray sen de adamdarğa sıpayı, jûmsaq qarım-qatınasta boldıñ. Eger sen anayı bolsañ, jüregîñ qatıgez bolsa, onda olar senîñ mañıñnan bezîp ketken bolar edî», - degen.

Alla elşîsî ıntımağı men bîrlîgî jarasqan qoğam qûru qajettîgîn mına hadisîmen keremet bayan etedî. Âbu Ĥûrayradan (r.a.) jetken hadiste Rasululla (s.ğ.s.): «Kümânnan saqtanıñdar, öytkenî kümân – jalğannıñ eñ soraqısı. Bîr-bîrlerîñnîñ kemşîlîkterîñdî aqtaruğa jâne estuge ârekettenbeñder. Bîr-bîrlerîñnîñ  jeke îsî jâne sırlarıñdı îzdemeñder. Mansapta menmendîkke barmañdar, bîr-bîrîñe körealmauşılıq etpeñder, bîr-bîrîñe aşulanıp, betqaraspay ketpeñder. Ey, Allanıñ qûldarı! Bîr-bîrlerîñe bauır bolıñdar», – degen.

Payğambarımız (s.ğ.s.) joğarıda aytqan hadisterîmen bîr qoğamnıñ tınıştığın, bîrlîgîn, dûrıs ömîr süruînîñ jolın körsetken. Bûl – zañdılıqtar qoğamda ömîr sürîp jatqan ârbîr adamğa jüktelgen eñ mañızdı mîndet. Intımaq pen bîrlîktî közdegen mûsılman negîzgî maqsatqa ınta-jîgerîmen bîlektî sıbana kîrîse tüsedî. Al, bûnıñ sırı  iman, qalau, sabır jâne âreket ekenîn ûmıtpağanımız jön.

Mâdina şaĥarında Âus jâne Hazraj attı ekî taypa bolatın. Bûlar İslam dînî kelgenge deyîn ıqılım zamannan berî bîr-bîrîmen qırıqpışaq bolıp kelgen edî. Asıl dînîmîz İslam kelgennen keyîn ekî taypa bîr-bîrîne bauır bolıp, aradağı dürdarazdıqqa nükte qoyılğan. Osı ekî taypadan bîr top mûsılman sûhbattasıp jatqanın körgen Şas ibn Qays esîmdî jauız mûnafıq, olardıñ arasına ot salu maqsatında yaĥudilerden bîr jas jetkînşektî şaqırıp, bîr-bîrîmen ûyığan ayranday tatu-tâttî âñgîme düken qûrıp otırğan mûsılmandar arasına otırıp olardıñ bûrınğı zamandağı bîr-bîrlerîne qas dûşpandıqtarın esterîne tüsîrîp, olardıñ tınıştığın bûzğısı keldî. Âlgî jas jetkînşek Şas ibn Qaystıñ aytqanınday îstedî. Ekî taypa arasında ötken «Bûas» şayqasınıñ jarasın tırnay bastadı. Ötkendî eske tüsîrgen ekî taypa  aşu-ızağa boy aldırıp, bîr-bîrlerîne auır sözder ayta bastadı. Bûnıñ soñı ülken dau-damayğa aynaldı. Ekî taypa qaruların alıp Harra degen jerde maydanğa jinalıp, şayqasuğa bel bayladı.  Jağday öte qattı şielene tüstî. Bîr-bîrîne degen dûşpandıqtarın ûmıtıp, nağız dîn bauır bolıp otırğan ekî taypa, endî mûsılman dûşpanınıñ tûzağına îlînîp, bîr-bîrînîñ qanın tögu üşîn bîr jerge jinaldı. Bûl jağdaydan habardar bolğan payğambar (s.ğ.s)  bîr top ashabımen âlgî jerge dereu jetîp: «Ua mûsılmandar! Bûlarıñ ne sûmdıq?  Alla senderdî islam dînîmen tura jolğa bastap, senderdî küpîrlîkten qûtqarıp, bîr-bîrîñe bauır etkennen soñ tağı da sol bayağı küpîrlîkterîñe qaytpaqsıñdar ma?» – dedî. Bûl sözden keyîn ekî taypa özderîn şaytannıñ oynına, dûşpandarınıñ tûzağına îlîkkenderîn añdap, qaruların tastap qol alısıp qûşaqtastı jâne payğambarımızben bîrge ol jerden taradı.

Alla ıntımağı men bîrlîgî jarasqan elge ârqaşan qolğabıs jasaydı. Dînîmîzdîñ âmîrîne ûyıp, elge töngen qauîptîñ basın qaytarıp, auızbîrşîlîkte bîr danalı sözge toqtau körsetken ata-babalarımız künî bügînge deyîn jetkîzîp Alla bergen ıntımaq pen bîrlîktîñ arqasında  aldıñğı qatarlı tâuelsîz el atandıq.  Ârine, barlıq adam taraqtıñ ûşınday bola bermeydî. Al, bîzdîñ mîndetîmîz – elîmîzdîñ erteñîn oylap, otanımızdıñ ıntımağı men bîrlîgîn nığaytu. Payğambar (s.ğ.s): «Bîr-bîrîñdî jaqsı körmeyînşe, kâmîl mûsılman bolmaysıñdar», - degen.

Olay bolsa, Alla bîzge bîr jağadan bas, bîr jeñnen qol şığaratınday ıntımaq pen bîrlîk, tatu-tâttî ğûmır keşetîndey baq-bereke nâsîp etsîn!

Naurızbay qajı Tağanûlı
QMDB törağasınıñ bîrînîşî orınbasarı, naib müfti,
Respublikalıq «Âzîret Sûltan» meşîtînîñ bas imamı


 

date28.04.2018readCount1108printBasıp şığaru