Tozaqta nege âyelder köp boladı?

Bîrde Payğambarımız (s.ğ.s.) ayt namazınıñ bîrîne şığıp: «Ey, âyel jamağatı! Alla jolına sadaqa berîñder jâne Alladan keşîrîm tîlep, köp tâube etîñder! Öytkenî, men Jâĥânnam otında basım köpşîlîgî âyelder bolğanın kördîm», – deydî. Sonda aralarınan bîr âyel şığıp: «Nege tozaq otınıñ köpşîlîgî âyelder eken? Bîz ne jazdıq sonşa?» – deydî eken. Payğambarımız (s.ğ.s.) sonda tûrıp: «Jaman söz, lağınet, qarğıs auızdarıñnan köp şığadı jâne küyeulerîñe qayırsız, qanağatsızsıñdar», – dep jauap beredî.

Jalpı, âyeldîñ qarğıs aytuğa, bîreudî lağnettey saluğa bolmısı da, tîlî de jaqın tûradı. Onı qazaq âyelderînen de köruge boladı. Alla Tağala âyel zatın öte sezîmtal, nâzîk jaratqan. Âyelderdîñ sezîmtaldığı erkekterden basım ekenîn hadisterde de aytıladı. Bîraq, osı sezîmtaldıq qasietterîn köp jerde âyelder basqara almay qaladı. Aşuı kelgen kezde sol sezîmderîmen tîlîn oñdı-soldı bîlep jîberedî.

Qazaq qatındarı da bûdan qûr alaqan emes. «Qu Qûday! Ne jazdım sağan!» dep qarğıstıñ bası Alladan bastalsa, «qarañ batqır, qu şeşek!» dep balasımen jalğasadı da, «aram qatqır, sûmıray» dep balanıñ âkesîne auısadı. Mîne, osı süyreñdegen tîl âyeldî süyretîp otırıp, tozaqtıñ otına bîr-aq tastaydı. Bâlkîm qarğıstı köp aytatındıqtan da bolar, Alla âyeldîñ auzınan duanı alıp tastağanı. Öytkenî, «dualı auız âyel» degenî estîmedîk. Onıñ ornına qazaq «şeşe qarğısı – boq, âke qarğısı – oq» deydî. Endeşe, âyel zatı aşuğa berîlgende tîlge şaytandı ûyalatpay, Allanı üyîrse, igî edî.

Ekînşî, âyeldîñ küyeuîne qanağatsız boluı. Köbîne âyelderdîñ sûranısı küyeuînîñ âleuettîk te, âleumettîk te jağdayınan asıp ketedî. Körse qızarlıqqa tez ûrınadı. Küyeuî qolınan kelgenşe qanşa qamtamasız etse de, köñîlî âyteuîr bîrdeñege tolmaydı. Bîr bölmelî pâterge qol jetkîzse, ekî bölmelî pâter qalaydı. Ekî bölmelîsîn alsa, odan da tınısı tarıladı. Al eger küyeuî sûranısın qanağattandıra almay jatsa, «sağan tûrmısqa şıqqalı senen ne jaqsılıq kördîm, eldîñ âyelderî baqıttı, al men sorım bes elî» dep şığadı. Küyeuînîñ qılğan barlıq qayırımdılıqtarın âp-sâtte ûmıtıp ketetînder bar. Bûl jayında da Alla elşîsî: «Âyelder pâleketterge sabır etpeydî jâne on jaqsılıq körgen adamnan bîr jamandıq körse, âlgî on jaqsılıqtı bîrden ûmıtıp, sol bîr jamandıqtı aytıp jüredî. Sonday-aq, âşekeylerîn öte jaqsı köredî, ahiretke dayındalmaydı jâne köp ğaybat etedî» deydî. Bûl mînez de köptegen qazaq âyelderînîñ boyınan tabılıp jatadı.

Aqjîgît Qarameñdî
date07.04.2018readCount879printBasıp şığaru