Qamqorlıq pa, qûrmet pe?

Bîrde Astanadağı Ûlttıq kîtaphanada ötken îs-şaradan şığıp kele jatıp bîr âjeden oñbay ûrıs estîdîm. 

Jağday bılay boldı: men şığar esîkke bettep edîm, mına jaqtan jañağı kîsî kelîp qaldı. Ârine, âdettegîdey tartınıp ülken kîsîge jol berdîm. Al, qızıq bolğanda âjemîz: «Er adamsıñ, öte ğoy şırağım», - dep menîñ bîrînşî ötuîmdî qaladı. Men kîşîpeyîldîlîkke salıp: «Apa, öte berîñîz, öte berîñîz!», - dep îrkîle berdîm. Er azamat dep sıylap jol berîp tûrğan könenîñ közînîñ arğı kökîregîn tüsînîp ülgersem de, avtobusqa âyel kîrîp kelgen sâtte atıp tûrıp orın beretîn, esîkke qatar kelîp qalsaq qızday qımsınıp tûra qalatın şarttı refleks ekî ayağıma tas baylap qoyğanday alğa îlgerîletseşî! Jaltaq-jaltaq etîp âlî tûrmın. Qûday-au, berîp tûrğan joldı da almadım. Apamız da qoymadı: «Tüs aldığa! Özînîñ erkek ekenîn ûmıtqan sorlı bala-ay!», - dep jeñîmnen şımşi ûstap aldığa tarttı. Mañdayımnan ter bûrq ete qaldı. Esîkten şıqqanda janaşırlığı men renîşî alma-kezek şarpısqan jüzîne közîm tüsîp kettî. Sasqanımnan: «Rahmet, apa!» dedîm tağı. Onı da qabıl almağanday körîndî. Sodan jan düniem qoparıla qorlandı. Öz denem özîme jattay sezîlîp baspaldaqtan qûldilap kelem...

Jâ, bûl ne özî?

Âke-şeşemnîñ auıl da üy qıdırğandağı bîr âreketterî esîme tüstî. Ol kezde auılda âr üyde bîr at ertteulî tûratın. Âldekîm qonaqqa şaqıra qaladı, ne qaytıs bolğan jaqınınıñ qazasın estîrtu kerek boladı degendey, âkem men şeşem qatar ketuge tura keletîn. Sonda körgenîm, baratın üy alıs nemese joldan kîşîgîrîm sudan ötetîn jerler bolsa âkem attı anama berîp, özî jayaulap ketetîn. Baratın üy jaqın, jolı jatıq bolsa attı özî mînîp anam jayau baratın. Sodan tüsîngenîm, âyel adamğa jağday auırıraq tietînîn bîlgende jañağıday kömektî er adam qamqorlıq retînde jasaydı eken. Al, qûrmet âyel tarapınan er adamğa körsetîledî. Er adamğa qûrmet körsetken âyel, ârine, onıñ qamqorlığına bölenuî tiîs.

Âjem aytatın

Şay üstînde kelînderîne keñes aytıp otıratın âjem: «Osı sender kedey bîr baydı, aurudan arıqtap âreñ jürgen bîreu paluandı qamqorlığına alıptı dese senesîñder me? Qisınğa kele me?», - dep saual qoiuşı edî. «Joq» deydî kelînder. Endeşe: «Men senen artıq bolmasam eş kem emespîn», - dep qos qolın mıqınına qoyıp şâbelenîp tûrğan âyeldî erî qamqorlığına ala ma? Alayın dese de qisınğa kele me? Anau ülken qazandı kîşî qazannıñ îşîne salam deu aqımaqtıñ îsî emes pe? Esterîñde bolsın, küyeulerîñe kîşîreyîp qûrmet qılmaydı ekensîñder, onıñ qamqorlığına kîrem dep oylamañdar. Bîraq er adamnıñ şınayı qamqorlığına bölengen âyel ekî düniede de baqıttı ğoy. Ol egînşî bolsın, etîkşî bolsın, âyteuîr adal eñbegîmen bîr uıs biday tauıp âkelse de senî bükîl ıqılas, peyîl, ıntı-şıntısımen asıraydı. Âyeldîñ, otbasınıñ baqıtı degen osı emes pe şıraqtarım?!», - dep soqırğa tayaq ûstatqanday âñgîmesîn anıq aytuşı edî.

Endî oylaymın...

Avtobusqa âyel kîrîp kelse avtomattı türde atıp türegeletîn âlgî âdebîm ne boldı sonda? Qûrmet pe, qamqorlıq pa? Ârine, qamqorlıq! Ökînîşke qaray, onı qûrmet dep tüsînetînder köp sekîldî. Qamqorlıqtan bastalğan sol âdet adamdar sanasında basqaşa mân alıp qûrmetke aynalıp ketken sıñaylı. Keyde qatar kelîp qalğanda esîkke senen bûrın ûmtılatın jas boyjetkenderdîñ boyınan da sonı bayqaysıñ. Âdeyî îstemeydî, özgeşe qoğamdıq sana solay qalıptastırıp ülgergen. Bûl jerde anağa qûrmet ârine bölek taqırıp. Qaytalap, aytam, anağa, âjege qûrmet bölek âñgîme. Egde analar, ekîqabat kelînşektî tûrğızıp qoymasıñ onsızda belgîlî jây ğoy.

Osındayda oyıña «Senîñ qûrsağıñdağı er bala ma qaydan bîleyîn, öte ber şırağım» dep jol berîp tûrğan ekîqabat kelînşektî aldınan ötkîzîp jîbergen âjenîñ añızğa bergîsîz âñgîmesî oraladı. Alayda qazîr ondağı ûlttıq sana, ûlttıq bolmıstı, qazaqı qağida, qûndılıqtardı kîmge aytıp tüsîndîre alğandaysıñ?...

Âytpese, qazaqtıñ ûlı qûrmettî, qızı qaşanda qamqorlıqta bolğanı kîmge jaman?!

Ûlarbek Nûrğalımûlı
date02.04.2018readCount1030printBasıp şığaru