Sözdîñ salmağı

Jalpı, söz jâne söyley bîlu – Jaratuşınıñ qûlğa bergen ülken nığımetterînîñ bîrî. Qûran kârîmde Alla tağala : «(Ol sonday) Ar-Rahman, oğan (adamğa) söyludî üyrettî», – deydî. Osı ayat jaratılıstıñ îşînde basqalarınan köptegen  nârsede artıq boluınıñ ülken körînîsterînîñ bîrî – söylu ekenîn añğartadı. Abay atamızdıñ «Qisınımen qızıqtı bolmasa söz, Nege aytsın Payğambar men onı Allası» degen öleñ joldarına mân bersek, joğarıdağı ayattıñ mağınası aşıla tüsetîndey körînedî. Demek, söz ben söyleudîñ qadîrî şükîrlîkke mûqtaj bolmaq.

Alayda, âr nârsenîñ ekî ûşı bolatınday, södîñ de paydası men ziyanı jeterlîk. Ardaqtı Payğambarımız (s.ğ.s)  sahabalarına aytqan bîr ösietînde: «Kîmde-kîm Allağa jâne aqıret künîne iman keltîrgen bolsa, jaqsı söz söylesîn, âytpese ündemesîn», – degen eken. Bûl jerde söz ben imannıñ baylanısı bayqalıp tûr. Jaqsı söz imandı adamnıñ auzınan şığatını osı hadisten bastau alıp tûrğanday. Qazaqta «tîl tas jaradı, tas jarmasa bas jaradı» deydî.  Rasında, köptegen keleñsîzdîktîñ bası orınsız aytılğan sözden ekenîn ömîrde de körîp jürmîz. Talay adam kezînde körkem qarım-qatınasta bola tûra bîr sözdîñ sebebînen jıldar boyı bet körsetpestey arazdasıp jaulasuda. Bûl qarım-qatınas barısında abaylıqtı talap eterî sözsîz. Bîr danalıqta: «Söz –  îşten  şıqpay senîñ tûtqınıñ, şıqqannan keyîn sen onıñ tûtqını bolasıñ», – deydî. Bügînde qanşalağan adamdar kezînde ayqtan sözînîñ saldarınan baz keşude. Al, aqılmen aytılğan körkem söz talaydıñ tağıdırına özgerîs âkeluîne sebep bolğan.

Bîrde bîr qart ûstaz bâybîşesîmen köşede kele jatsa, özderîne qadala qarağan jîgîtke közderî tüsedî. Tanımağannan qobalji bastap edî, enteley jügîrgen jîgît aqsaqaldı qûşaqtay aladı. Âreketîne tañ qalğan qariya: «Sen kîmsîñ?» – deydî. Jîgît: «Ata, osıdan bîrneşe jıl bûrın men oqığan mekteptîñ sınıbına kîrîp, mağan jımiya qarap: «Alla jazsa sen dârîger bolasıñ», – dep, basımnan sipağan edîñîz. Men ol kezde üşînşî sınıptıñ oquşısı edîm. Sol sâtten bastap özîme dârîger boludı maqsat qıldım. Söytîp, mektep qabırğasın tâmâmdağan soñ medakademiyağa tüsîp, onı bîtîrîp, qazîr qalalıq auruhanada nauqastardı emdep, adamdardıñ alğısın alıp jatırmın», – degen eken.

Ârine, bûnday oqiğalar ömîrde jeterlîk. Demek, jaqsı söz aytudıñ mañızdılığı qaşanda zor. Al, söz bîtkennîñ eñ salmaqtısı – Allanıñ sözî Qûran   bolmaq. Qûranda «Muzzammil» süresînde:  «Aqiqatında  sağan salmaqtı sözdî tüsîremîz», – delîngen. Mânî men mañızı tereñde jatqan adamzattı ekî düniede de baqıtqa aparatın sol salmaqtı sözdîñ qadîrîne jetîp, ömîrîmîzge jolbasşı etudî  barşamızğa nâsîp etsîn!

Qanat Qıdırmin
date19.03.2018readCount1229printBasıp şığaru