Erîñîzdîñ sîzdegî haqıların bîlesîz be?

Qazîrgî zamanda jûmıs îsteu şarttarı men aqşa tabu joldarı auırlap ketkenîn bayqaymız. Keyde jûmıs ûjımındağı qızmetkerler men ârîptesterdîñ arasındağı tüsînîspeuşîlîkter şığıp, ara-qatınas şielenîsîp jatadı, oğan qosa, jûmıstağı qızmetîne baylanıstı köptegen qiındıqtar tuındap jatadı. Erkek sırtqa asa sezdîre qoymağanımen, köbînese osınday auır jağdaylardan jüykesî jûqarıp, şarşap-şaldığıp, îşkî düniesî küyzelîske ûşırap, üyge şarşağan küyde keledî eken. Osınday jağdayda üyge kelgen küyeuî âyelînen jılı şıraymen jağımdı söz kütedî, özîne köñîl böluîn qalaydı. Bûnı da köre almasa jağdayı odan tömen tüsîp ketedî. Sözderî, âreketterî de özgeredî.

İslam ğalımdarı «üyînde tınıştığı bolmağan erkek dünie Jaĥannamında jürgenmen teñ» degen eken. Endîgî bûl jağdayda, âyel onsız da tolıp kelgen jüyke ıdısın tasıtatın soñğı tamşı bolmauı kerek. Kerîsînşe dereu jılı şıray tanıtıp, köñîlîn aulauğa kîrîsuî kerek. Onı tüsînuge tırısuı, sabır etuî qajet. Ol üyde bolğan kezde üy tîrlîgîne de qaramau kerek, onıñ köñîlîn köterîp, onı quantu kerek. Üy tîrlîgî, tağı da basqa jûmıstardı ol bolmağan kezderde jasağanı abzal. Erlerdîñ âyeldegî haqılarınıñ bîrî – âyelînîñ oğan boysınuı. Ol – erînînîñ âmîrîne qûlaq asıp, şaması jetkenşe sözîn jerge tastamauı, onıñ degenîn orındauı jâne oğan qarsı şığıp, şekten aspauı kerek.

Eger er adam öz âyelînen şariğat ükîmderîne qayşı keletîn, dîni jâne adamgerşîlîk közqarasqa, ûğımğa sıymaytın îsterdî orındaudı talap etse, künâlî îsterdî qolmen îsteuge nemese onday îsterge sebep bolatın jağdaylarğa bağıttasa, onday jağdayda, talaptarı men bûyrıqtarın orındaudan bas tarata alasız. Mısalı, namazdı uaqıtşa târk ete tûru, namazdı keşîktîrîp oqu, parız bolğan ramazan orazasın sebepsîz (mısalı, bala emîzu, etekkîr kelu, nauqastanu t.b) tûtpauın bûyıruı jâne onı ûrlıqqa jûmsau, ğaybat söz aytıp, ösek tasu sekîldî îs-âreketterge itermeleuî.

Al, erînîñ talap etken nârselerî âyeldî künâlî îsterge jetelemese, tıyım salınğannan şekten asıp ketpeytîn bolsa, onday jağdayda küyeuînîñ talaptarın şaması jetkenşe orındağanı abzal. Küyeuîñîzge bağınıp, talaptarın orındauıñız, sîzdîñ dârejeñîzdîñ tüsîp qalğanı emes, kerîsînşe, Allanıñ aldında dârejeñîzdîñ artıp, sauaptarıñızdıñ eselenuîne sebep boların ûmıtpañız.

Ardaqtı Payğambarımız (oğan Allanıñ igîlîgî men sâlemî bolsın) küyeuînîñ razılığın küzetîp, âmîrîne boysûnğanmûsılman âyeldîñ Alla tarapınan qanday sıylıqqa qolı jetetînî turalı: «Eger âyel bes (parız) namazdı ötese, Ramazan ayınıñ orazasın ûstasa, ûyattı jerîn saqtasa (zina îsterîne barmasa) jâne erîne boyûsınsa, Jânnatqa qalağan esîkterî arqılı kîredî», - degen (İbn Hibban riuayat etken). Sonday-aq, imam Ahmad te osı mağınadağı: «Eger âyel bes namazdı orındasa, ramazan ayında oraza tûtsa, ûyattı jerîn saqtasa jâne  küyeuîne boysûnsa, aqıret künî oğan «Jânnâtqa qalağan esîgîñnen kîr» delînedî degen (Âl-Musnad riuayat etken).        

Âyeldîñ erîne boysûnuı onıñ kemdîgînen nemese, erden tömen jaratılğandığınan emes. Âyel de qadîr-qasietî jönînen eşteñeden kem emes. Er kîsî sekîldî, âyel de qûrmetteuge, qadîrleuge layıq. Bûl jönînde Payğambarımız (oğan Allanıñ igîlîgî men sâlemî bolsın): «Rasında âyelder – erlerdîñ sıñarları», - degen.  İslam ğalımdarı «şaytan kâpîrlermen emes, mûsılmandarmen âlek» degen. Şaytan âskerlerîn tañerteñgîsîn jîberîp keşke esep aladı eken. Bîreuî «namazın bûzdırdım» dese, «jaraydı» deptî. Bîreuî «orazasın bûzdırdım» dese, oğan da «jaraydı» deptî. Bîreuî «haram jegîzdîm» degenîne de «jaraydı» deptî. Basqa bîreuî «küyeuîmen âyelîn arazdastırdım» degende şaytan quanıp, ornınan atıp tûrıp, «jaraysıñ» deptî, mañdayınan süyîp, «eñ ülken îstî sen atqardıñ, arazdasatın bolsa qalğanınıñ bârî uaqıt ötuîmen bûzıladı» degen eken.Sondıqtan ârdayım saq jürîp, şaytanmen nâpsînîñ mûnday âreketîne jol bermeu kerek.     

Küyeulerîñîzge demeuşî bolıñızdar, jaqsı mînezderîñîzben, jılı sözderîñîzben, dâmdî tağamdarıñızben, üy tazalığı, tiyanaqtılığımen nemese küyeulerîñîz ûnatatın amaldar arqılı onı üyge baylañızdar. Ol üyge qaray qadam basu üşîn jantalasıp asığatın bolsın. Ûyanı ûrğaşı qûs jasaydı, üydî de üy etetîn âyelder ekenîn ûmıtpayıq. Ğabit Müsîrepov atamız aytpaqşı, «Âyeldîñ estîlîgî jeñse, sûlulığı da arta tüsedî».

asylarna.kz
date12.03.2018readCount1819printBasıp şığaru