Tazalıq – barşağa mîndet

İslam dînînde tazalıqqa jete mân bergen. Sebebî, islam – tazalıqtı, âdîldîktî, beybîtşîlîktî negîzge alatın dîn. Bîz tazalıq dep tek bet-qoldı juıp, monşağa tüsîp, taza jüru dep oylasaq qatelesemîz. İslam dînînde mûsılman adamnıñ tân tazalığına qosa, ruhani tazalığı da saqtalu kerek. Sol üşîn de asıl dînîmîzdî nasihattay bastağan Payğambarımız (s.ğ.s.) sol kezdegî azğan qoğamdı üş jağınan tazalağan bolatın. Bîrînşîsî – jürekterdî Alladan özge nârselerge tabınudan tazaladı. Ekînşîsî – Ğibadat tazalığı, yağni  namaz, oraza, qajılıq, zeket arqılı künâlardan tazalasa, qûlşılıqta orındalatın dâret, ğûsıl arqılı tândî tazaladı. Üşînşîsî – Ötîrîk, ğaybat aytpau, bîreudîñ aqısın jemeu, tâkappar bolmau siyaqtı körkem mînez tazalığı.

Bârîmîzge belgîlî, islamda taza bolmağan barşa nârse haram. Mısalı: bet-qol tazalığı bılay tûrsın, jeytîn asımız ben jüretîn jerîmîzdîñ de taza bolu kerek. Bîle bîlseñîz, namazımızdıñ da qabıl boluı üşîn namazdıñ şartı orındalu kerek. Onıñ altauı îşînde, altauı sırtında. Sol sırtındağı altauınıñ bîrî osı – tazalıq.

Qûran ayattarınıñ da eñ alğaş tüsîrîlgenderdîñ bîrî de tazalıq jayında eken. Barşamız bîletîndey, eñ bîrînşî tüsken ayat «Ağlaq» süresînîñ alğaşqı bes ayatı, al odan keyîn «Müddasir» süresî edî. Payğambarımız (s.ğ.s.)  ekînşî ret  uahi jetkîzuşî perîşte Jebîreyldîñ (ğ.s.) beynesîn körîp, üyîne üreyden qalşıldap, dîrîlîn basa almay, öñî qaşqan sûp-sûr küyde kelîp, îşke kîre sala: «Menî qımtañdar, menî qımtañdar! Menî bürkeñder, menî bürkeñder!» – dep jatqan kezde, mına ayattar oğan oqılğan edî: «Ây, jamıluşı! Tûr endî! Adamdarğa eskert! Rabbıñdı ûlıqta! Kiîmîñdî tazala! Âr türlî las îsterden aulaq bol! (Qılğan îsîñdî) köp mîndet qılma. Rabbıñ üşîn sabır et»[1].

«Tûr, kiîmîndî tazala» dep aytqan alğaşqı ayattarda İslamdağı tazalıqtıñ mañızdılığı bayqaladı.

Al, «Mâida» süresînde haram, qoldanuğa bolmaytın nârseler turalı aytqan kezde de, olar las nârselerden dep te eskertken. «Ây, mümînder! Araq, qûmar, tîgîlgen tastar (pûttar) jâne bal aşatın oqtar las, şaytannıñ îsterînen. Odan saqtanıñdar, qûtılarsıñdar.»

Osı ayattardan bîz araq, qûmar oyındardıñ  barlığı las nârselerden ekenîn köredî ekenbîz. Sol üşîn ğalımdar tazalıqtı üşke böledî.

1. Nâjîsten taza bolu.
2. Künâdan taza bolu.
3. Mînezdî tazalau.                                                       

 

İslam dînî kelgelî mûsılman jûrtşılıqtıñ âr üyînde juınatın orındar bolsa, Batıs elderînde monşa degen tüsînîk 18 ğasırdan payda bolğan. Sabınnıñ özîn İslam ğalımdarı oylap tapqan bolatın. Ârî ketpey-aq, kündelîktî jeytîn tamağımızdıñ bereketî tazalıq ekendîgî turalı Payğambarımız bılay dep aytqan: «Tamaqtıñ bereketî - tamaqtıñ aldı men artında qol juu»[2].

Al, tañerten tösekten tûrmastan tamaqtı aldına alıp kelgendî romantika dep tanıp jürgen Evropalıq târbiege qarsı İslam dînî tazalıqtı alğa tartıp, «Kîmde-kîm tañerten tûrsa qolın jusın, sebebî qolınıñ qayda tünegenîn bîlmeydî ğoy» degen emes pe?!

Sonday-aq, «Bes nârsenî jaratılısınan adam qajetsînedî: mûrttı basu, tırnaq qısqartu, qoltıqtı tükten tazartu, ûyattı jerdî tükten tazartu, sündetke otıru»[3],- dep, islamdağı tazalıq adam jaratılısın tolıq qamtitının añğartqan.

Pâktîk imanğa şaqıradı, al iman jânnatta iesîmen bîrge boladı. Bûl jönînde qazaq atam:

Tîs bülîndî degenşe
Îş bülîndî deseñşî.
Îş bülîndî degenşe,
Îs bülîndî deseñşî, - dep tîstîñ tazalığı da öz aldına paydası barın jetkîzgen.

İslam dînînde aq kiîm kiiudî abzal sanağan. Payğambarımız da (s.ğ.s.) aq tüstî kiîmdî qattı ûnatqan. Onıñ sebebîn ğalımdar köp oylanıp bılay dep şeşken bolatın. Bîrînşî, aq tüs künnîñ ıssılığın özîne tartpaydı dese, ekînşîsî, aq kigen adam taza jüruge tırısadı dep tûspaldağan.

Eñ bastısı, adam boyında ruhani tazalıq bolu kerek. Sebebî denede bîr et bar, eger ol las bolsa, onda bükîlî las boladı, eger ol taza bolsa onda barlığı taza boladı. Ol – jüregîmîz. Rasımen de, onıñ tazalığı joyılıp bara jatqanday, qazîrgî kezde qoğam îşînde bolıp jatqan paraqorlıq, jala jabu, ötîrîk aytu, tuıstıq qatınastı üzu, zina jasau etek alıp ketken. Etek alğanı sonşalıq, kîşkentay sâbilerdî tîrîdey tastap, jazıqsız adamdardı sottap, ata-analardı balağattap jürmîz. Abay atamızda osını meñzep:

İmannıñ tazalığın jaqsı ûqtırmay,
Sırtın qanşa juğanmen, îşî oñbağan...», adamdar jer basıp, kezîp jür.

Qûrmettî mûsılmandar, îşkî-sırtqı tazalığımızğa mân bereyîk. Onımen qosa aulamızdıñ, qalamızdıñ tazalığı öz qolımızda. Bîzdîñ bet-beynemîz, imandılığımız osıdan-aq añğarıladı. «Tazalıq - imannıñ jartısı» degen sözdî ûran qılıp, âr qaşan taza jüreyîk.



[1]«Müddasir» süresî, 1-5 ayattar.
[2] Buhari, Udu, 26.
[3] Muslim, Tahara, 49-56

Ruslan Sûltanov
date07.03.2018readCount1354printBasıp şığaru