Adamğa alğıs aytpağan Allağa da alğıs aytpaydı

– Sîz elîmîzdîñ küntîzbesîndegî Alğıs aytu künî­nîñ payda boluın qalay qabıldadıñız?

– Asa qamqor, erekşe meyîrîmdî Allanıñ atımen bastaymın! Bîz – adamdar arasındağı alauızdıqqa, dînder arasın­dağı dau-damaylarğa tosqauıl qoiuğa talpınğan, tınıştıq pen tatulıqtı bastı tîrek etken elmîz. Bauırmaşıldıq, meyîrbandıq, dostıq, qamqorlıq sındı qûndılıqtar – qazaq halqınıñ tabiği bolmısında bar adamgerşîlîk asıl qasiet­ter. Sonıñ nâtijesî bolar, bügînde qazaq topırağında ömîr sürîp otırğan qanşama ûlt pen ûlıs bîr şañıraq astında özara sıylasıp ğûmır keşude.

Bağzı zamannan berî bereke men bîrlîk­tî, ıntımaq pen ırıstı, dostıq pen tatu­lıq­tı tu etken qazaq elî tâuelsîzdîktîñ sanaulı jıldarında alıs-jaqınnıñ arasın jarastırıp, dînî bölekterdî bîr döñgelek üstel basına jinağan bîtîmger memleketke aynaldı.

Bîzdîñ köp ûlttı qoğamdağı özara qûrmet pen sıylastıqtı nığayta tüsu üşîn barşa azamatqa ülken jauapkerşîlîk artıladı. Jaĥandanu zamanında san türlî ûlttardıñ ıntımaq-bîrlîkte ömîr süruînîñ bastı jolı – qûrmet pen sıylastıqta, bîr-bîrîne degen süyîspenşîlîkte, özgege tîlek­şî bolıp, oğan alğıs ayta bîluînde.

Elbası N.Nazarbaev Alğıs aytu künî turalı bîr sözînde: «Qazaqstan halqı assambleyası qûrılğan kün – 1 naurızdı jıl sayın barlıq etnostardıñ bîr-bîrîne meyîrbandıq tanıtıp, ol adamdardı öz tuğanınday qabıldağan qazaqtarğa alğıs aytu künî retînde atap ötu âdîlettî bolar edî. Ol kün bîzdî bûrınğıdan görî jaqındastıra tüspek. Bûl kün meyîrîmdîlîktîñ, bükîl qazaqstandıqtardıñ bîr-bîrîne degen dos­tığı men mahabbatınıñ jarqın mere­kesî bola alar edî» degen. Rasında, bûl kün – bîzdîñ qoğam üşîn mañızdı künder­dîñ bîrîne aynaluda. Öytkenî tağdır tâlkegîne ûşırap, Qazaqstan jerîne erîksîz qonıs audarğan türlî etnostardıñ milliondağan ökîlderînîñ qûttı mekenî, ekînşî otanı – Qazaqstan boldı. Qazaq halqı qiın-qıstau zamanda olardıñ basına tüsken auırtpalıqtı bîrge kötere bîldî. Bîz özgege jasağan jaqsılıqtı mîndetsînudî bîlmeytîn halıqpız. Alayda Elbasımız aytqanday, sındarlı kezeñde adamdardı öz tuğanınday qabıldağan qazaqtarğa alğıs aytu âdîlettî bolar edî.

– Adamğa alğıs aytu turalı asıl dînîmîz – İslamda qanday ösiet aytılğan?

– Mûsılman adam özîne jasalğan jaqsılıqtıñ qaytarımı retînde Allağa jâne adamğa ârdayım alğısın aytudı mîn­detî sanaydı. Öytkenî ardaqtı payğam­barı­mız Mûhammed (oğan Allanıñ salaua­tı men sâlemî bolsın) bîr hadisînde: «Adam­ğa alğıs ayta almağan Allağa da alğıs ayta almaydı», – degen.

Bîzdî ömîrge âkeluge sebepşî bolğan ata-anamızğa, dumandı toy men topıraqtı ölîmde qasımızdan tabılğan ağayın men dos-jaranğa, künde şarapatın körîp jür­gen basşımızğa, qol ûşın berude ayanıp qalmaytın körşîmîzge, qayğı men quanış­tı bölîsuge ârdayım dayın tûra­tın bauır­larımızğa ârqaşan alğıs aytuımız tiîs.

– Alğıs aytu – adamdardıñ özara qarım-qa­tınasına qanşalıqtı âser etedî dep oy­laysız? Ömîrden mısal keltîre alasız ba?

– «Aştıqta jegen qûyqanıñ dâmî ketpes» degen atalı söz bar. Qinalğan sâtte kömektesken adamnıñ jaqsılığı ârqaşan este qaladı.

Qostanayda imam qızmetîn atqarıp jürgende, jat ağımnıñ jetegînde ketken, imamğa da bağına bermeytîn bîr azamat boldı. Endî ne îsteu kerek? Ûrısu, küşpen bağındıru, talap etu – ûstanatın jol emes. Dîn – nâzîk dünie. Adam dînge jürek qalauımen keledî. Sonımen, imam âlgî jîgîttî dâstürlî dînge qanağattandıru jol­da­rın qarastırdı. Tek sözben emes, amal­men. Qayğısı men quanışına ortaqtastı, qoldan kelgenşe otbasına kömektestî. Künderdîñ künînde bala-şağası imamdı jaqsı köre bastadı. Dîni senîmde közqa­ra­sı qatayıp ketken jîgîttîñ üyîne barğan sayın azıq-tülîk, balalarına kiîm-keşek ülestîrdî.

Balaları imamdı körse: «O-o-o, dyadya imam kele jatır», – dep quanatın. Bârîmîz et pen süyekten jaralğan pendemîz ğoy. Adam âserlenbey tûrmaydı. Sonımen şı­nayı niet pen jüyelî amaldıñ arqa­sında qatayğan jürek jîbîdî. Jîgît qata­rı­mız­ğa qosıldı. Qazîr közqarası dûrıs, Âbu Hanifa mâzĥabın ûstanadı. Jîgîttîñ otbası men tuğan-tuıstarı onıñ dâstürlî dîni jolğa tüsuîne sebepşî bolğan imamğa ârdayım alğısın aytıp, jürek jardı tîlegîn bîldîrîp otıradı. Kördîñîz be, şı­nayı nietpen jasalğan amal adamnıñ köz­qarasın özgerte aladı eken.

Qoğam qayratkerî Asılı Osman apamız ârdayım: «Bîz qaşanda qazaq halqına qarızdarmız» dep alğısın aytıp jüredî. Ol kîsî halqımızğa alğıs aytıp qana qoymay, ana tîlîmîzdîñ janaşır tûlğasına aynaldı. Bayqap qarasaq, alğıs aytu sol halıqtıñ ruhani qûndılıqtarına qûrmet körsetuden bastau aladı.

– Jastardı alğıs aytuğa, jalpı îzgîlîk­ke târbieleu üşîn qoğam, bîlîm beru ûyım­darı qanday âreket jasauı qajet?

– Azat oylı bügîngî ûrpaqqa tâuelsîzdîktî toylaumen qatar, onıñ bolaşağın oylau jauapkerşîlîgî jüktelîp otır. Tâuelsîz­dîgîmîzdî bayandı ete tüsu üşîn ârbîr aza­matqa sanalı jauapkerşîlîk, parasat­tılıq, ozıq bîlîm kerek.
Elbası Nûrsûltan Nazarbaev «Bolaşaqqa bağdar: ruhani jañğıru» attı maqalasında jazğanday, közî aşıq azamattar jañaşıl oylap, ûlttıq sananı jañğırtuğa, bâsekelîk qabîlettî arttıruğa, ûlttıq bîregeylîktî saqtauğa, tuğan jerdî körkeytuge üles qosuı tiîs.

Qazaqtıñ âr balasına tereñ bîlîm, körkem mînez, mıqtı ruh, öz qadîrîn bîletîn biîk sana jâne eñ bastısı tonnıñ îşkî bauınday tatulıq kerek. Bügîngî tañda küş te, quat ta – bîlîm men bîrlîkte.

Payğambarımız Mûhammed (oğan Allanıñ salauatı men sâlemî bolsın): «Bîlîm men hikmet – mûsılmandardıñ joğaltqan qazınası, qay jerden tapsa da iemdenîp alsın», – degen.

Oqu orındarında oqıp jürgen ûl-qızdarımız, bauırlarımız el-jûrtqa payda keltîretîn bîlîm îzdense, jaĥannıñ eñ ozıq tehnologiyaların üyrense, ûlttıq dâstür-saltımızdı, âdebietîmîzdî, mâde­nietîmîzdî kökeyîne toqıp alsa – eldîñ damuına qosqan ülesî osı bolmaq. Bîz, barşa salanıñ jetekşîlerî – osığan asa mân beruîmîz kerek.

– Memleket basşısı atap ötkendey, osı mereke barlıq qazaqstandıqtarğa meyîrîmdîlîktîñ, dostıqtıñ jarqın merekesî bolıp, eldegî bîrlîktî nığaytuğa âser ete ala ma?

– Elbasımız N.Nazarbaev el halqına âlemnîñ damığan 30 elînîñ qatarına kîrudî mejeledî. Ârine, ol mejege jetu üşîn qoğamnıñ tınıştığı, sonıñ îşînde ûltara­lıq ârî dînaralıq tatulıq qajet. Sondıqtan babalarımız: «Tatulıq – tabılmas baqıt» degen.

Otanımız – barşamızğa ortaq meken. Osı qûttı mekende tatu-tâttî ömîr süru – bârîmîzdîñ aldımızda tûrğan asa kürdelî mâsele. Bügîngî almağayıp, qım-quıt düniede tatu-tâttî ğûmır keşîp, beybît­şîlîk pen ıntımaqtıñ küşeyîp, damuı üşîn, âsîrese dînaralıq tözîmdîlîktîñ mân-mañızı zor dep esepteymîn.

– Âñgîmeñîzge raqmet!

Sûhbattasqan Şırın Sarımbekova

Serîkbay qajı ORAZ
date01.03.2018readCount1275printBasıp şığaru