«Valentin künî» arsızdıqqa jeteleydî

İslam dînî qazaq halqınıñ özîndîk ruhaniyatı men mâdenietînîñ qalıptasuındağı negîzgî qaynarlardıñ bîrî ekenî sözsîz. Alayda, özge ûlttıñ azğındağan saltı men dâstürî, jat dînnîñ qisınsız senîmî men nanımı dînîmîz ben dâstürîmîzdîñ basına üzdîksîz qara bûlttay qaptap keledî, süyekke sîñîp baradı. Sonday tükke tûrmaytın, jaramsız, jañadan payda bolğan joralğılardıñ bîrî – 14 aqpanda jastar  qapılıp, quana kütetîn, halıq arasında keñ taralğan «Valentin künî» dep atalatın meyram. Atalmış meyramdı keybîreulerî köpşîlîkten estîgenî boyınşa «ğaşıqtar künî» retînde toylasa, endî bîreulerî tîptî anıq-qanığın  bîlmese de  eleuge  tırısadı.

Şın mânînde, «Valentin künî» – bîzdîñ dînîmîzge de, salt-sanamızğa da üş qaynasa sorpası qosılmaytın jat meyram. Bûl kün mâñgîlîk mahabbatqa emes, bîr kündîk raqatqa, beybastıqqa, ûyatsızdıqqa, arsızdıqqa jeteleytîn kün. Eñ soraqısı, bûl meyramnıñ ûmıtılmay, ûrpaqtan-ûrpaqqa kâdîmgîdey «mûra» bolıp qalıptasuında.

Qûdayğa şükîr, bîz mûsılmanbız. Dînîmîz – İslam, tegîmîz – türkî halıqpız. Alla Tağala Qasiettî Qûranda: «Barlıqtarıñ Allanıñ jîbîne jabısıñdar da, odan bölînbeñder»[1], – degen. Bûl ayatta suğa ketken adam jîpke qalay jarmasatın bolsa, dînge solay jarmasu kerektîgî aytılğan. Payğambarımız (oğan Allanıñ salauatı men sâlemî bolsın): «Kîm köpşîlîkten (jamağattan) süyemdey jer alıstasa, ol öz moynındağı İslamnıñ arqanın alıp tastağanday boladı»[2], – degen. Qazaq halqı eşqaşan da asıl dînînen ajırap, âdet-ğûrpın ayaqqa taptağan emes. Ûlttıq bolmısımızdı saqtau üşîn, dînîmîzge, dâstürîmîzge berîk boluımız qajet. Sonda ğana eldîgîmîzdî saqtap qalamız.

«Dâstürdîñ ozığı bar, tozığı bar» demekşî, bîzdîñ âdet-ğûrıptarımızdıñ basım köpşîlîgî şariğat şeñberînde üylesîp kelgen. Kez kelgen mâdenietîmîzdegî qûndılıqtı, salt-dâstürdî alıp qarasaq, dînnen negîzîn tabamız. İslam ğalımdarı dûrıs jâne bûrıs ğûrıp dep ekîge böledî. Şariğattıñ ükîmîne qayşı kelmeytîn ğûrıp «dûrıs ğûrıp» dep ataladı. Al bûrıs ğûrıp – ol halaldı haram, haramdı halal etken, şariğattıñ erejelerîne qayşı kelgen ğûrıp.

«Valentin künî» jây ğana «eşqanday ziyanı joq» dep ayta salatın mereke emes. Bûl merekenîñ astarında adam men qoğamdı azdıruğa, ruhani jâne ûlttıq qûndılıqtardı joiuğa bağıttalğan jüyelî tâsîl jatır. Bûnday tâsîl adamnıñ dostıq, mahabbat degen ûğımdarğa jeñîl-jelpî qarauınan tuındaytın bolaşaq otbasılıq ömîrînîñ qûldırap bûzıluına soqtıruı âbden mümkîn. Bûl merekenîñ tüp tamırında ûlttı azğındıq jolğa aparatın, asa ülken qauîp barı bayqaladı. Qazaqtıñ basına tüsken SPİD, naşaqorlıq, jezökşelîk, zinadan bala tuıp tastap ketu siyaqtı qoğamdıq dertterîmîzdîñ negîzînde osınday, ûlttıq mentalitetîmîzge, mûsılmandıq bolmısımızğa jat qılıqtardı nasihattau jatır.

Sosın bûl mereke – mûsılmandıqqa, qazaqtıqqa mülde jat îs, ûyattan jûrday etetîn, adamdı adamdıq dârejesînen tüsîretîn jâne zinağa bastaytın zaualdıq îs. Alla Tağala: «Jâne zinaqorlıqqa mülde jaqındamañdar, ol – azğındıq ârî eñ soraqı jol»,[3] – dep bûyırdı. Bolaşaq ûrpaq zinasız, kîrşîksîz, taza, pâk tuıluı kerek.

 Qızına, âpke-qarındasına, anasına bögde adam «valentinka» sıylasa, er azamattardıñ «Onda tûrğan ne bar deysîñ!» – dep ündemey qaluları âbestîk. Payğambarımız (oğan Allanıñ salauatı men sâlemî bolsın): «Âyelîn bögde erkekterden qızğanbaytın erkek jânnattıñ iîsîn sezbeydî»[4], – dep eskertken.

Osı künde elîmîzdîñ tükpîr-tükpîrînde, ârtürlî şaralar ûyımdastırılıp, aqparattıq şaqırular taratılıp jatadı. Klub, restoran, kafe siyaqtı jerlerdî qoyğanda, bîlîm ordalarınıñ «âulie valentin künîne» terlep dayındalatını bîzdî qattı qınjıltadı. Payğambarımız (oğan Allanıñ salauatı men sâlemî bolsın): «Kîm qay halıqqa ûqsağısı kelse, ol solardıñ bîrî»[5], – degen. Sondıqtan, özîmîzdîñ kîm ekenîmîzdî eş uaqıtta ûmıtpağanımız jön.

İslam dînînde adamdar arasındağı özara mahabbat, süyîspenşîlîk Alla Tağalanıñ razılığı üşîn jâne Onıñ zañdarınıñ şeñberînen şıqpauğa, adamdardıñ bîr-bîrîne degen bauırmaldıqqa negîzdeledî. Öytkenî Alladan qorqatın adam dînîmîzge jat nârseden boyın aulaq ûstaydı, ârbîr nietî men amalı üşîn aqırette Alla aldında jauap beretîndîgîne kâmîl senedî. Alla Tağala: «Îzgîlîkke ünde jâne nadandardan bet bûr»[6], – dep bûyıradı.

Erterekte ata-babalarımız bîr-bîrîne degen sezîmîn, qarım-qatınasın mûnday jariya türde bayandamağan. Qız ben jîgîttîñ arasında jeñgelerî önegelî ûlttıñ ûrpağına say qılıq tanıtıp, jîgîttîñ oyın erkesîne jetkîzîp otırğan. Sonımen qatar, qayın sîñlîsîne kez kelgennîñ sûqtanuına jol bermey, tektî atanıñ balalarına, aqılına talay el tântî bolğan er azamatpen köñîl qosuğa keñes berîp otıratın bolğan. Jastar nekelerîn qiğanğa deyîn jiî kezdespey, jeñgelerînîñ kömegîmen, kestelî oramal arqılı jûmbaqtap sırlasatın bolğan. Ata-babalarımız Valentin künîsîz-aq tanısıp, otau qûrıp, bala târbielegen.

Ardaqtı ağayındar, qımbattı mûsılman bauırlar! Bîz ar-imanın tu etken ata-babalarımızdıñ aq jolınan taymas üşîn, olardıñ ûstanğan dînîn, dâstürîn qasiet tûtuğa tiîspîz. Dînînen, dâstürînen ajırağan ûlttıñ bolaşağı bûlıñğır. Salt-dâstür men âdet-ğûrıpsız el âdepsîzdîk pen bereketsîzdîkke salınuı mümkîn. Bîzdîñ halqımız öz ûrpaqtarın qasiettî salt-dâstürmen, önegelî âdet-ğûrıppen, ırım-tıyımmen târbielep, ûlağattı ûl men inabattı qızdı terîs jolğa tüsîrmey târbieley bîlgen.

«Ua, iman keltîrgender! Sender özderîñdî jâne üy îŝterîñdî tozaq otınan saqtañdar!» – degen ayat tüskende, Hazretî Omar (Alla oğan razı bolsın): «Ua, Allanıñ Elşîsî, bîz özîmîzdî saqtaymız-au, bala-şağamızdı qalay saqtay alamız?» – dep sûrağan eken. Sonda Payğambarımız (oğan Allanıñ salauatı men sâlemî bolsın): «Alla senderdî neden qaytarğan bolsa, olardı da qaytarasıñdar. Alla senderdî nege bûyırğan bolsa, olardı da bûyırasıñdar. Mîne sol, olardı tozaq otınan saqtau boladı», – dep jauap bergen eken.

Sondıqtan, Allanıñ narazılığına, qaĥarına sebep bolatın ârqanday îsterden saqtanayıq, jamağat! Alla Tağala barşamızğa tura jol körsetîp, ekî dünienîñ baqıtın nâsîp etkey!

 

 

Sansızbay QÛRBANÛLI,
QMDB «Şariğat jâne pâtua»
bölîmînîñ meñgeruşîsî



[1] «Âli İmran» süresî, 103-ayat.
[2] Bûhari men Muslim riuayat etken.
[3] «İsra» süresî, 32-ayat.
[4] Ahmad pen Nasai riuayat etken.
[5] Ahmad pen Âbu Dâud riuayat etken.
[6] «Ağraf» süresî, 199-ayat.

date14.02.2018readCount1344printBasıp şığaru