Bas saqinasınıñ emî

Bûl – qarqındılığı, ûzaqtığı jâne jiîlîgî ârtürlî, jürektîñ aynuı jâne qûsu qosa qabattasatın ûstama türîndegî bas auıru. Mezgîl-mezgîl bas mi arteriyaların tarıltadı nemese keñeytedî, ol tînderdîñ îsînuîne jâne belgîlî bîr himiyalıq üderîsterde mida bolatın özgerîsterge âkep soqtıradı. Tamırdıñ soğuı tüsînîksîz ârî bas auırtadı. Sırqat tûqım qualauı da mümkîn. Köbînese jasöspîrîm kezde bayqaladı jâne onımen âyelder jiîrek auıradı. Mûnı keybîr tağamdıq önîmder, klimattıñ özgeruî, qattı jarıq, şuıl, emotsiyalıq salmaq, jağımsız ötkîr iîster tudıruı mümkîn.

Bas saqinası aldında közdîñ köruî naşarlaydı, köz aldında nebîr körînîster bayqaladı, bûldıraydı, tîptî sanası şatasa bastauı mümkîn. Keybîreuler bas saqinasın keyde aldın ala sezîp, jalğız qaludı jâne qarañğı, salqın jerde ûyıqtaudı qalap tûradı. Bûlardı bas saqinasınıñ aurası dep ataydı.

Bas saqinası kezînde bastıñ auıruı bîrtîndep damıp, küşeye tüsedî. Oğan keyde adam şıdamsızdıq tanıtadı, öytkenî auıru sezîmî bîr jerde ğana tûraqtauı mümkîn. Keybîreulerde basınıñ bîr jaq jartısı, al ekînşî bîreulerde tügel auıradı. Bîraq auırudıñ ornalasuı jâne sipatı ârtürlî bolıp ta kezdesedî. Auıru köbînese mañday, köz, samay mañın jaylaydı. Ûstama kezînde adamnıñ jüregî aynıp, qûsa bastaydı, bûl jağdaydı edâuîr jaqsartadı.

Bas saqinası bîlînuînîñ aluan türlîlîgîne qaramastan, onı öte keñ tarağan ekî türge böluge boladı: âdettegîdey jâne klassikalıq.

Âdettegîdey bas saqinasında ûstama aldında aura bayqalmaydı, bîraq keyde adamnıñ tâbetî jâne köñîl-küyî özgeredî. Keybîr adamdar şamadan tıs belsendî bola tüsedî, al ekînşî bîreulerî, kerîsînşe, ûyqışıl, bıljır boladı. Solqıldatıp auırtatın auıru sezîmî mûnda bastıñ bîr bölîgîn qamtidı. Ûstama kezînde jarıqqa, dıbıstarğa, iîske jâne basqaday tîtîrkendîrgîşterge sezîmtaldığı küşeiuî mümkîn. Bûl ûstamanıñ ûzaqtığı bîrneşe sağattan bîrneşe künge deyîn sozıluı mümkîn.

Klassikalık bas saqinası, nemese aurası bar bas saqinası sirek bayqaladı. Âdettegî bas saqinasındağıday, auıru bastıñ bîr jaq bölîgînde payda bolıp, ol ekînşî jağına jayıluı mümkîn, bîraq ol qısqa boluı jâne sananıñ joğaluına deyîn aparatın öte auır jağdayğa ûlasuı mümîn. Özîne tân belgîsî – skotoma, köz aldında tûyıq daq payda boladı, sondıqtan tura qarağan kezde, kün közîne tura qarağandağıday, aldında tûrğan zattı körmeydî. Bûl jâne bûğan ûqsas jayttar keyde şamamen 20 minutqa sozıladı.

Ûstama ötkennen keyîn adam qattı şarşaydı, ûyqısı keledî. Köpke deyîn bûrınğı qalpına beyîmdele almaydı.

Âyelderde bas saqinası köbîne etekkîrdîñ bastaluımen qosa qabattasuı mümkîn. Bûl organizmdegî gormondıq tepe-teñdîktîñ bûzıluınan, yağni progesteron men estrogennîñ özgerîske ûşırauına baylanıstı boladı.

AS SAQİNASINIÑ EMÎ

Auıru bastalar aldında qan tamırın keñeytetîn dârîlerdî, mısalı, nikotin qışqılın, papaverindî, komplamindî qoldanadı. Qattı ûstamanı ketîru üşîn aspirin, sedalgin, fenobarbital, askofen, pentalgin, spazmoveralgin, kofetamin, regitamin (tîl astına), ergotamin preparattarı (jürek-qan tamır aurularında jâne jüktîlîkte mûnı qoldanuğa bolmaydı), antidepressanttar, qûsuğa qarsı dârîler qoldanıladı. Auır ûstamalarda susızdandıratın em jürgîzîledî, furosemid, gipotiazid berîledî. Keybîr jağdayda refleksoterapiya jürgîzîluî mümkîn. Basqa massaj jasaladı, moyınğa qışa qoyıladı, ûyıqtatatın dârîler berîledî jâne ıstıqtau sebîl qabıldau kerek. Eger etekkîr nâtijesînde payda bolsa, naproksen nemese metindol, pregnin nemese tamoksifen tağayındaydı.

Bas saqinası ûstamasına jol bermeu üşîn onı tuındatatın kez kelgen jağdaydı boldırmau kerek. Keybîr jağdaylarda tamaqtanu ratsionın özgertu, ûyqı men demalu uakıtın arttıru ûstamanı boldırmauğa ülken jârdemîn tigîzedî. Jalpı organizmdî bosañsıtudı meñgeru kerek.

BAS SAQİNASIN ÜY JAĞDAYINDA TOQTATU ÜŞÎN

•  Sâbîz, qiyar jâne saumaldıq şırındarın îşu kerek, şikî piyazben mañdayğa kompress jasağan nemese qûlaqtı piyazğa şılanğan maqtamen tığındağan dûrıs;

•  Bas saqinası bastalar aldında tâttî nemese aŝılau tağam jegen jön;

•  Jaña limonnıñ kesîlgen tüyîrîn samayğa qoiu kerek;

•  Kün sayın tañerteñgîsîn ekî as qasıq askök şırının îşu kerek;

•  Lavanda gülî men melissa japıraqtarınıñ bîr-bîr uısına qaynağan su qûyıp, 15 minut qoyıp qoyadı, tûndırmasın şomılğığa qûyıp, oğan 20 minut jatadı. Su temperaturası 37°S boluı kerek;

•  Qışa qosılgan şomılğı da jaqsı jârdemdesedî. Bîr uıs qışa ûntağın 50°S-ge deyîn ısıtılğan suğa salıp, botqağa aynalğanşa aralastıradı. Sodan keyîn onı 38-39°S-qa deyîn qızdırılğan bîr şelek suğa salıp aralastıradı. Oğan qoldı nemese ayaqtı batıradı.

Bûl jalpı şomılğığa qarağanda tâuîr âser beredî. Al ,jalpı şomılğını 5-10 minut ğana qabıldau kerek. Denege jûqqan qışanı sebîlmen şaiuğa boladı;

•  Bas saqinasınıñ alğaşqı belgîsînde lavanda mayınıñ 20 tamşısı men tâttî badam mayın aralastırıp, samayğa basadı da, sipalaydı.

•  Sâbîz (3 bölîk), baqbaq (1 bölîk), saumaldıq (1 bölîk) şırındarınıñ qospasın  tamaqtan bûrın künîne 3 ret îşu kerek.

Gülnâr NÛRLANBEKOVA,
dârîger-nevropatolog

date25.12.2017readCount1592printBasıp şığaru