Namazdıñ adam miına meditsinalıq âserlerî

Es bîler jasqa jetken mûsılmannıñ bârî de baliğatqa tolğannan keyîn kündelîktî bes uaqıt namaz oquğa mîndettî ekendîgîn öte jaqsı bîledî.

Âdette, ata-analar balaları jetî jasqa tolğannan keyîn olarğa namaz oqudı üyrete bastaydı. Dîndî berîk ûstanuşılar bûl qûlşılıqtı Rabbısınıñ tîkeley bûyrığı dep qabıldaydı jâne sol bûyrıqqa boyûsınu üşîn olarğa namazdıñ keremettîlîgîne köz jetkîzetîn qosımşa dâlel-dâyekter ûsınudıñ qajetî joq. Âytse de, adam ağzasın zertteu mâselesîne zeyîn bölgen ğalımdardıñ tereñ îzdenîsînîñ nâtijesînde, soñğı kezde namaz siyaqtı ûlı qûlşılıqtıñ paydası men oñ âserî jaylı tûjırım endî zamanui ğılım tûrğısınan da dâleldenîp jatır.

Bügînde bîz bes uaqıt namazdıñ qûldı Jaratuşısına jaqındastıratın qûlşılıq qana emes, sonday-aq, onıñ saulığın tüzep, sırqatınan sauıqtıratın îs-âreket ekendîgîn senîmdî türde ayta alamız. Namazdıñ adam ömîrîne araşa bolğandığı jaylı âr türlî jağdayattardı da jiî estîp jatamız. Bûl, sîrâ – Allanıñ qûdîretî. Tömendegî maqalamızda Allanıñ sol bîr qûdîretîne zamanaui meditsina tîlîmen sâl de bolsa tüsînîk berîp ötpekpîz.

SANANIÑ TÖRTÎNŞÎ FAZASI – «NAMAZDAĞI SERGEKTÎK»

Adamnıñ namaz kezîndegî oy-sanasın, zerdesîn zerttep körgen Resey elînîñ neyrofiziolog ğalımdarı mınaday jañalıq aştı: bûl (adamnıñ namaz kezîndegî halî) bûğan deyîn belgîlî bolğan jay-küylerdîñ eşbîrîne de ûqsamaydı. Ğılım bûğan deyîn adam miınıñ jûmıs jasau protsesîn üş negîzgî fazağa bölîp qarastıratın, olar – «jıldam ûyqı», «bayau ûyqı» jâne «sergektîk». Atalğan âr fazanıñ özîne tân biotoktarınıñ ırğaqtığı boladı. Al namaz kezînde adamnıñ sana-sezîmî törtînşî fazağa ötedî, bûl «namazdağı sergektîk» dep ataladı. Ûyqıdağı jay-küymen salıstırğanda, adam bûl kezde özîmen ne bolıp jatqandığın tüsîne alatınday küyde boladı. Alayda, midağı biotoktardıñ terbelu ırğaqtığı bûl kezde meylînşe bayaulay tüsedî eken. Zertteu nâtijelerî körsetkendey, dâl osı mezette adamnıñ ağzasın tazalau jâne sauıqtıru mehanizmî îske qosıladı. 

«NAMAZDAĞI SERGEKTÎK» KEZÎNDE ADAMNIÑ MİINDA BOLATIN QÛBILISTAR

Bûğan qatıstı ğalımdar âr türlî pîkîrler aytadı. Bîrî bûl kezde midıñ qızmetî qattı bayaulap, adam enjar, selqos küyge kîrîp ketedî dese, endî bîrî kerîsînşe, mi odan beter belsendî jûmıs jasaydı, al ağzanıñ özge müşelerî «jûmısın toqtatadı», yağni sergek ûyqığa ketedî degen pîkîrdî alğa tartadı. Adamnıñ oy-sanası dünienî oylaudan bîr sâtke arılıp, tânîn tastap, Jaratuşısınıñ qûdîret-küşîn tanu üşîn «ûzaq saparğa attanğanday» boladı.

NAMAZ ADAMNIÑ SANASIN SÂBİDÎKÎNDEY SAF ETÎP TAZALAYDI

Bar nazarı namazında bolğan adamnıñ midağı biotoktarınıñ terbelu ırğaqtığı sâbidîkîne ûqsas boladı eken, yağni adamnıñ ağzası âuel bastağı küyîne tüsedî. Bılayşa aytqanda, adam namaz oqığan sayın onıñ oy-sanası da, bükîl ağzası da demaladı.

Namaz – bûl kompiuterdî toğınan ajırata söndîrîp, onı qayta qosqanmen bîrdey protsess, yağni adamnıñ miı men ağzasında künî boyı jinalıp qalğan kerek emes, jağımsız dünielerden arıluı. Tîptî namaz oquğa jûmsalğan bolmaşı bîrer minuttıñ îşînde de ağza jañarıp, adamnıñ miı (aud. - oy-sanası mağınasında) demaladı.

Alayda, namazdıñ emdîk qasietîmen qauışu onıñ barlıq mîndettî şarttarın orındaumen ğana jüzege asadı, yağni adam bar nazarın namazına salıp, Allanıñ aldında özînîñ dârmensîz ekendîgîn, Oğan mûqtaj ekendîgîn sezîngen, qûdîretîne bas iîp, künâlarına şınayı ıqılaspen tâube etken qûl retînde tûruı kerek. Asığıs oqılğan namaz adamdı Jaratuşısına jaqındastırmaydı jâne osı bîr qûlşılıqta jasırınğan qasietpen de qauıştırmaydı.

NAMAZ ASQINĞAN DERTTERDÎ DE JAZADI

Reseylîk neyrofiziologtardıñ aşqan jañalığı namazdıñ asqınğan dertterden de ayıqtıratındığına dâlel boladı. Bügînde bûl ûlı qûlşılıqtıñ qoyanşıq auruı kezînde kömektesetîndîgî belgîlî boldı. Qoyanşığı ûstaytın adamnıñ miı adam ağzasınıñ belgîlî bîr bûlşıq etterîne dabıl (yağni, signal, belgî) jîberedî. Sol dabıldıñ âserînen olar tartılıp, adamnıñ talması ûstaydı. Al namaz kezînde adamnıñ mi neyrondarınıñ arasındağı patologiyalıq baylanıs üzîlîp, mi âlgî bûlşıq etterge jalğan dabıl jîbere almaydı. Demek namaz bûl jerde talmanı basatın dârîlîk preparattarmen bîrdey qızmet atqaradı. Naqtıraq aytqanda, adam sanasınıñ «namaz kezîndegî sergektîk» küyîne ötuî köptep kömektesedî.

Namaz kezînde adam bolmaşı uaqıtqa bolsa da auruınan ayıqqan küyge enîp, sauığatındığına sene bastaydı, talmam ûstaydı dep tağatı ketîp tausılmaydı. Sebebî bûl Alladan kelgen sınaq ekendîgîn öte jaqsı bîledî. Dert te osılay sâl bâseñsidî.

Dârîgerler meditsinanı dârmensîz dep tapqan kezde key nauqastardıñ dertînen ayığıp ketîp jatqandığı jaylı tañğajayıp oqiğalardı ara-kîdîk bolsa da, estîp qalıp jatamız. Bûl sîrâ, bîr Allanıñ qalauımen, adamnıñ kîrşîksîz senîmî men kemel küyde oqılğan namazınıñ âserînen bolğan dünie.

MİKROBTARDI ÖLTÎRÎP, ESTE SAQTAU QABÎLETÎN JAQSARTADI

Jaratuşımızdıñ namazğa sîñîrgen tılsım küşî jaylı aytqan kezde ğalımdardıñ mına bîr dâleldengen jañalığı eske tüsedî: yağni, suğa arnayı dûğa oqığan kezde ondağı mikrobtar da öledî. Mûnday keremetke kuâ bolğan ğalımdar tañırqap, tañday qağuda, al bûl osıdan bîrneşe ğasır bûrın Mûhammed Mûstafa payğambarımızdıñ (Allanıñ oğan salauatı men sâlemî bolsın) hadisterînde aydan anıq etîp aytılğan. Fatiha süresîn oqu arqılı sudı tazartıp qana qoymay, ulanudıñ aldın aluğa boladı. Sonday-aq, qırıq kün boyına Fatiha süresî oqılğan su adamnıñ este saqtau qabîletîn jaqsartadı. 

BÎZ NAMAZĞA MÛQTAJBIZ

Dârîgerler men ğalımdar dâleldep bergendey, adam miınıñ «jıldam ûyqı», «bayau ûyqı» jâne «sergektîk» siyaqtı üş türlî ajıramas jay-küyîmen bîrge «namazdağı sergektîk» halîn sezînuî de mîndettî. Sebebî bûl törteuînîñ bîrî bolmasa, adam ağzasındağı tepe-teñdîk joyılıp, sırtqı faktorlardıñ âserînen adamnıñ psihikası qûbıladı da bayau küyzelîske tüse bastaydı.

Bes uaqıt namazdıñ paydasına bûğan deyîn kümânmen qarağan key ğalımdardıñ özderî namazdıñ adamğa qajettîlîgîn aqırı moyındadı. Jaratuşı Haq Tağala adamğa jaña tuılğan sâbi kezîndegî saulığın saqtauğa mümkîndîk berdî, mañdayına jazılğan ölşeulî ömîrîn quanışpen, şükîrşîlîkpen ötkîzudî nâsîp ettî. Jâne bûğan namazdıñ köp jârdemî tietînî anıq.

Alla Tağala Qasiettî Qûrannıñ «Ânkabut» süresînîñ 45-ayatında: «Rasında, namaz (adamdı) arsızdıq pen künâ amaldardan qaytaradı» - deydî.  

Payğambarımız (Allanıñ oğan salauatı men sâlemî bolsın) da namazdıñ ûlı nığmet ekendîgîn aytqan bolatın. Onıñ mübârak hadisterînîñ bîrînde bılay dep keledî: «Bes uaqıt namaz oqitın adam üyînîñ janınan jağalay ağatın tınıq, taza özenge künîne bes mârte şomılatın adam siyaqtı. Osınşalıqtı jiî juınğan adamnıñ denesî mîndettî türde tazaratınınday, barlıq şarttarın orınday otırıp, tiîsînşe oqılğan namaz da adamnıñ janın künâlardan tazartadı»[1].

 

audarğan: nurgasyr.kz

[1] Bûhari.

 

date04.12.2017readCount1847printBasıp şığaru