Jüktî âyelge berîletîn sıy-sauaptar

Söz joq, jüktîlîk pen tolğaq – Allağa ûnamdı îsterdîñ qatarında. Öytkenî, ana ömîrge bîr Allağa ğana qûlşılıq etetîn, Mûhammed Payğambar (s.ğ.s.) ümbetînîñ qatarın tolıqtıratın, otanına qızmet etetîn jandı düniege âkeledî. Iqılım zamannan-aq, âyeldîñ abıroyı da özî jarıq dünie sıylağan perzentterdîñ sanı men sapası arqılı artıp otırğan. Bügînde köp balalalı analardıñ keudesîne altınnan, kümîsten alqa tağıluı da – âuelî Allanıñ ananıñ dârjesîn arttırğanı, odan keyîn küllî halıqtıñ körsetken qûrmetî dep bîlemîz.  

«Köp tuatın, süykîmdî âyelderge üylenîñîzder»

Jüktîlîktîñ mañızdılığı sol, ata dînîmîz er jîgîtke jar tañdamas bûrın-aq, boyjetkennîñ ana bola alu, ömîrge köp ûrpaq âkele bîlu qabîletterîne nazar audarudı ösiet etedî. Alla Elşîsîne (s.ğ.s.) bîr adam kelîp: «Ya, Alla Elşîsî, men abıroyı, mansabı, mal-düniesî bar, bîraq (tua almaytın) bedeu bîr âyeldî jaqsı körîp qaldım. Sol âyelge üylensem bola ma?» dep sûrağanda Payğambar (s.ğ.s.) onı qaytarğan. Ekînşî ret kelîp sûrağanda da sonday jauap aladı. Üşînşî ret sûrağanda Payğambar (s.ğ.s.): «Köp tuatın süykîmdî âyelderge üylenîñîzder. Sebebî men sîzdermen (Qiyamet künî) basqa ümbetter aldında köp bolıp tûramın», - dep jauap bergen[1]. Mîneki, osılayşa, âyel balasına basqa eşbîr jaratılısqa berîlmegen, Mûhammed Payğambardıñ (s.ğ.s.) maqtanışı bolatın ümbettî düniege âkelu lauazımı nâsîp bolğan.  

Jüktîlîktîñ auırtpalığı âyeldî tazartadı        

Jüktîlîk uaqıtındağı türlî fizikalıq auırtpaşılıqtar, auru-sırqat, jaysızdıq, Alla qalasa, âyelder qauımın sansız sauaptıñ, köl-kösîr sıydıñ astında qaldırmaq. Özî nâzîk jaratılıs bola tûra Allanıñ qûrsağına bîtîrgen amanatın ayalau üşîn âyel köptegen qiındıqtı ötkermey me? Al, hadisterde: «Mûsılmandı qanday da bîr şarşau, ne auru, ne uayım, ne qayğı şalsın, ne ziyan şegîp, mûñ bassın, tîptî tîken kîrse de Alla onımen künâların keşîredî»[2], «Qanday da bîr mûsılmandı ziyan şalsa – tîkenekten bastap – Alla onımen onıñ jamandıqtarın keşîredî jâne ağaş japıraqtarınan qalay arılsa, ol da solay künâlarınan arıladı»,  - delîngen.[3]  

Jüktî âyelge nâsîp etîlgen ûlı sıy!         

Ölîmnîñ jâne ölîmnen keyîngî mâñgîlîk ömîrdîñ haq ekendîgîne iman keltîrgen ârbîr mümîn jaqsı ölîmdî ötkergîsî keletînî ras. Al, bûl nârse osı düniede adam degen atqa layıqtı bolıp, Qûdayğa qûrmettî qûl bola bîlgen janğa ğana berîledî. «Jüktîlîk kezînde nemese tolğaq kezînde qaytıs bolğan âyel – şâĥid (yağni, Alla jolında qaytıs bolu)» degen mağınada keletîn hadis[4]  jüktî âyeldîñ qanşalıqtı ardaqtı ekendîgîn nûsqaydı.  

Jüktî âyelder – Jânnatta...      

«Jüktî, tuatın, emîzetîn, balalarğa meyîrîmdî âyelder, eger olar küyeulerîne naşar qarım-qatınas jasamasa jâne namazdarın orındasa, mîndettî türde Jânnatqa kîredî»[5]. Keybîr ğalımdar osı hadiske baylanıstı «âyelder tuatın, emîzetîn, balalarğa meyîrîmdî bolğan qalıptarınan ajıramağanğa deyîn eñ jaqsı, eñ berekelî âyelder sanalatın  boladı» degen eken. Tağı bîrde Payğambarımız (s.ğ.s.): «Senderge Jânnattıñ tûrğındarınan bolğan âyelderîñdî aytayın ba? Bûlar jaqsı köretîn, köp tuatın, küyeulerîne paydalı bolğandar. Mûnday âyel eger küyeuî aşulansa, qolın onıñ qolına qoyıp: «Sen mağan razı bolmayınşa közîmdî îlmeymîn» dep aytadı» degen[6].  

«Tar qûrsağın keñîtken» analar arqalağan amanat          

Ömîrge bala âkelu, onı târbieleu, jetîldîru –  asa auır ârî jauapkerşîlîgî mol qızmet. Adam târbieleu – eñ qiın mamandıq. Eñ qızığı, bala sol târbienîñ basım bölîgîn ana qûrsağında aladı eken. Ana qûrsağı – onıñ eñ alğaşqı mektebî, mînez-qûlqı qalıptasatın altın mekenî. Sâbi onda tânîne qajettî qorektî ğana emes, ruhani azıqtı da sîñîredî. Endeşe, jüktî âyel eñ alpauıt degen erkek arqalay almaytın jüktî köterîp jür emes pe? Bûl – batırlıq. Ekînşî jağınan, «balanı târbielemes bûrın özîñdî târbiele» degen qağidağa sâykes, âyelge özîn tazartuı qajet boladı. Ar tazalığın, jan tazalığın, tân tazalığın ünemî küzetu oñay şarua emes. Ol üşîn anağa qûrsaqqa bala bîtkenge deyîn de, bîtkennen keyîn de ünemî dûğada bolu, qûrsaqtağı sâbidîñ qûlağına Qûran ünîn qûiu qajettîlîgî tuadı.

Ârbîr ata-ana balam ölîmnen keyîn de jalğasatın sadaqa, künâlarımız üşîn köz jasın tögîp, alaqanın jayıp, Alladan keşîrîm sûraytın salihalı perzent, közîmîzdîñ quanışı, köñîlîmîzdîñ aldanışı bolatın ûrpaq bolsa dep tîleydî. Jâne sonday tûlğa qalıptastıru üşîn tırısadı, bar eñbegîn jûmsaydı. Körkem mînezdî, Allasın tanıp, Onıñ aldındağı mîndetterîne ûqıptı orındaytın balanı târbielese sıyı men sauabın Rabbılarınan kütedî. Bûl sıydan «on ay köterîp, omırtqası üzîlgen, ayazdı künde aynalğan, bûlttı künde tolğanğan, tar qûrsağın keñîtken, tas emşegîn jîbîtken» analardıñ da ülesî bar dep ümît etemîz...


[1] Âbu Dâud, Nâsai.
[2] Bûhari, Muslim.
[3] Bûhari, Muslim.
[4] Âbu Dâud.
[5] Hakim, Tabarani.
[6] Nâsai, Tabarani.

date02.11.2017readCount3313printBasıp şığaru