Jat ağımdar jetegîne âlsîzder ğana îlesedî

Olimpiada çempionı, «Tarlan batırları» JŞS direktorı Bahtiyar Ğarifollaûlı Artaevpen bolğan sûhbattı nazarlarıñızğa ûsınamız.

– Bahtiyar Ğarifollaûlı, qazîrgî ağa buın keyîngî jastardı ruhsızdanıp kettî, patriotizm joq, Otandı süiuden ada degen sıni oyların jiî aytadı. Bügîngî jastardı sonday bağıtta târbieleu üşîn ne îsteuîmîz kerek, qanday âreketterge barğanımız jön? Mâselen, bîreuler tarihi tûlğalarımızdı tanıtuımız qajet dese, endî bîrî sport salasınıñ bûqaralıq sipatın arttırğan dûrıs dep jatadı...

– Ökînîşke qaray, mâselenî qazîrgîdey bîrîn-bîrîne bûra beretîn bolsaq, naqtı şeşîmdî tappaymız. Ağa buın keyîngînî sınaydı, keyîngî ağalardı sınaydı. Eñ dûrısı, sol ağa buın ağalığın körsetsîn, jolın sîltesîn, aqılın aytsın.

Qazîrgî kezde düniesî bar, közî aşıq (kîsîşîlîkten kem) ağalar özîne kerek düniege ğana qolı aşıq. Al, halıqqa, înîlerge, mûqtaj jandarğa kelgende, olardıñ közî – soqır, qolı – sarañ. Al, keybîr ağalardıñ közî de aşıq, qolı da jomart. Aqılınan, âñgîmesînen susındap, rasında ülgî alamız. Olardı ağa dep sıylap, köñîlîñ marqaya otırıp qolın alasıñ.

Înîlerge kelsek, onı dûrıs jolğa salatın da, bûrıs bağıtqa jöneltetîn de – ağa. Qisıq ösken ağaştı tüzetu qiın ğoy, sol siyaqtı ağalar da bûl şaruanı erte qolğa alğanı abzal. Qolındağı barımen bölîsîp, qomqorlığın jasap, ağınan aqtarılıp jatsa, înîler olardan ülgî aladı ğoy, jolımen jüruge tırısadı ğoy, elîkteydî ğoy. Sonday ağalar köp bolsın degîm keledî. Jalpı eşkîmdî kînâlap, eşkîmnîñ sırtınan ğaybat aytudıñ qajetî şamalı. Degenîmende ârkîm özîne jauap bergenî jön şığar. Öytkenî, bîr-bîrîne bûra bergennen kînâlî tabılğan emes, tabılmaydı da.

Adam bîrînşî âr nârsenî özînen bastauı dûrıs şığar, sodan keyîn ğana aqıl aytqanı jön bolar. Jalpı ekî jaqta aldımen imandarın küşeytîp, dînge süyîspenşîlîkpen qarap, köp îzdenîs jasasın dep keñes berer edîm. Üytkenî köp sûraqqa jauap sonda. Bûlay deytînîm, ökînîşke oray, keybîr ağalarımız qızqûmar. Qısqa oylap, aldamşı lâzzatqa, köp uaqıttarın jûmsauda. Solar negîzî jetîm-jesîrlerdîñ sanın azaytıp, sauaptı îske küş salıp, ülgîlîkke tûrarlıq îs îstep jatsa. Sol arqılı elge de, keyîngî înîlerîne de jaqsı körîner edî. Dûrıs joldıñ bağıtıñ sîlteytîñ edî. 

Allağa şükîr qazîrgî tañda kez kelgen auılda da, qalada da meşîtter öte köp. Jalpı imanıñdı küşeytîp bîlîmmen susındanğıñ kelse. Olardıñ esîkterî kündîz tünî aşıq, tek talpınısıñ bolsa boldı. Jalpı sol meşîtterge bas sûğıp, uağız-nasihat tıñdasaq, mîne, târbienîñ nağız qûralı sol der edîm. Şariğat âñgîmelerî, dîni hadister, Qûran joldarı sözsîz adami qasiettî, patriotizmdî, elge degen süyîspenşîlîktî oyatadı.

– Sîz de bala boldıñız, âke târbiesîn kördîñîz. Sol âkeden körgen târbienî balalarıñızğa sîñîre alıp jatsız ba? Jâne ol qanday târbie, tağılım?

– Şınımdı aytsam, bala târbiesînen az-maz alıstap qalğan jayım bar. Köpşîlîkke mâlîm, bîr jarım jılday Angliyada tûrdım, oqıdım, bîlîm aldım. Bala-şağamdı da sonşa uaqıt körgen joqpın. Balalarımdı sonşa uaqıt boyı bağıp-qağıp, oqıtıp kelgen kelînşegîme Alla razı bolsın. Ârine, âyel adamğa mûnıñ auır ekenîn sezemîn, dese de âkelerînîñ ornın bîldîrmey, balalarğa arqasüyer bolğan jarıma alğıs aytamın.

Al özîm âkemdî qattı sıylaymın. Kîşîpeyîl, keñ, qolı aşıq onıñ jağdayı da keremet deuge kelmeytîn. Jay ğana jürgîzuşî boldı ömîr boyına. Al menîñ jağdayım âkemmen salıstırğanda jaqsı bolğanımen, ol kîsî siyaqtı köşede ketîp bara jatqan adamdı üyge kîrgîzîp, dastarhan jayıp, şayın beruge şamam keler emes. Ondayğa uaqıtımız da tapşı. Osınday târbiesîn körgen âkemdî ülgî tûtamın. Âr ortanıñ sânî bolğan onıñ «Eşkîmnîñ mañday terîn, eñbegîn jeme. Eşkîmdî renjîtpe, özîñnen tömenge tâkapparlıq jasama» dep üyretkenî âlî künge qûlağımda. Öytkenî, mûnday ğibrat onıñ jüregînen şıqtı, sol üşîn de menîñ jüregîmnîñ törînen orın aldı. Men de sonı balalarıma aytamın. Olarğa kînânî köterudî, moyındaudı, keşîrîm sûraudı üyretemîn. Bîreudî sebeptî, sebepsîz kînâlau eşqanday azamattıq emes ekenîn milarına sîñîrsem deymîn. Qandağı tektîlîktî saqtaudı ösietteymîn.

Âr ata-ana ûrpağınıñ bolaşağınan ümît kütedî ğoy, men de olardan jaqsı azamattar şığatınına senîm bîldîremîn.

– Halıqqa sport salası arqılı tanıldıñız. Qazîrgî tañda el îrgesîne ayaq basıp ülgergen terîs piğıldı ağımdar qatarına sîz sekîldî köpşîlîkke tanımal nemese küşî mığım, denelî, sportta dârejesî bar azamattardı tartatın siyaqtı. Osınday jağdaydı bayqadıñız ba? Közqarasıñız qanday?

– Öte orındı jâne menî de mazalaytın saual. Qazîr kezde âlgî kerî ağımda jürgen mıqtı azamattı kördîñîz ba? Kerî ağımda kîm jüredî? Şındığına kelgende, kerî ağımda âlsîzder jüredî! Aynalasına ökpelî, renîşî bar adamdar îlesedî jat piğıldılarğa. Senbeseñîz, kez kelgenîmen tîldesîp körîñîz. Bârînîñ eşteñege köñîlî tolmaydı. Eşkîmge eşteñe dâleldey almağan jandar «Osı jolmen jürsem, özgege bîr nârsenî dâleldeymîn, körsetemîn» degen nietpen jat ağımnıñ jetegînde ketîp jür.  Mıqtılığın dâleldeymîn dep, bos âurege tüskender. Şın mânîsînde, amaldarınıñ joqtığınan adasqandar.

– Yağni, sîz sonday bauırlarıñızben betpe-bet kezdestîñîz ğoy?..

– Köp kezdestîm. Sporttağı qandastarımızdıñ jat ağımdarğa îleskenderî jeterlîk. Auır bolsa da, osını moyındamasqa amalımız joq. Bârî de renjulî, ökpelî jîgîtter. Bîr nârsenî dâleldey almay jürgen, îstey almay mazası qaşqan jîgîtter.

Esî dûrıs, özîne senîmdî azamat eşqaşan ağımnıñ esîgîn aşpaydı nemese qaqpaydı.

Ras, Hanafi mâzĥabın ûstanatın jîgîtter de köp, öte köp. Bîraq menîñ bîluîmşe, jat ağımdıqtar qarmağına tüsîretîn jandı aldaytın körînedî, qızıqtıratın siyaqtı, qatarlarına tartu üşîn eşteñeden tayınbaytın siyaqtı.

Erterek ökînîp, dûrıs jolın tauıp jatqandarda bar. Alayda, betî berî qaramaytındar da az emes. Olardıñ bârî – âlsîzder!

Dûrısı, töl dînîmîzdîñ jolımen, ata-babalarımızdıñ ösietîmen, qalıp kele jatqan tarixi kûndılıqtarımızdı joğaltpay jürgen abzal. Arabtıñ nemese parsınıñ dâstürî men sözîn bîzge âkeludîñ tük te keregî joq dep esepteymîn jeke oz basım. Özîmîzdîñ tübî teren, keremet tarixımızdıñ barında, atadan-balağa kele jatqan üzîlmegen, ûlttıq salt-dâstürîmîz ben ana sütîmen kelgen, ğajayıp osınday öz ana tîlîmîz barında, bîzge eşkîmge elîkteudîñ keregî joq. Eger bîzge elîktemese.

– Prezident Nûrsûltan Nazarbaev biılğı Qazaqstan halqına Joldauında ruhani jañğıru taqırıbın negîzge alğanı mâlîm. Özîñîz basqarıp otırğan mekeme Elbası Joldauında aytılğan mîndetter men tapsırmalardı qalay orındauda, ne îstep jatsızdar?

– «Tarlan batırları» – şağın ğana mekeme. Dese de, âr öñîrdegî filialdarımızdıñ sanın köbeytudemîz. Qazaqstannıñ bes oblısında bes sport keşenîmîz bar. Eñ bastısı, Elbası tapsırmasımen jüzege asırılıp jatqan memlekettîk-jekemenşîk ârîptestîk bağdarlamasın jüzege asıruğa, nığaytuğa küş saludamız.

Sportqa târbielenetîn bîr balağa jılına memleket qazınasınan 155 mıñ teñge alamız. Sodan keyîn ata-ananıñ qaltasınan bîr tiın da şıqpaydı, bîzge kelîp tegîn qızmet aladı. Bîz sporttıñ bes türînen – taekvondo, auır atletika, boks, dziudo, erkîn küresten 400-500 jetkînşekke tâlîm târbie beremîz. Menî quandıratını da – osı. Bîz joğarıdağı sport türlerînen bolaşaq Olimpiada çempiondarın dayındaudamız. Bûdan bölek, bîzde fitnes zaldarımızda mümkîndîgî şekteulî azamattarmen auruğa şaldıqqan kîsîler tegîn jattıqqanğa mümkîndîkterî bar. Al olarğa qızmettî îrîktep alğan kâsîbi mamandarımız körsetedî. Kündelîktî keşkî uaqıtta aqılı qızmetter ûsınamız. Onda köptegen sektsiyalar bar. Odan tüsken qarajat ğimarattardı ûstap tûruğa jûmsaladı.

– Âñgîmeñîzge rahmet! Alla îsterîñîzge bereke bersîn!  

Sûhbattı jürgîzgen Ashat RAYQÛL

Bahtiyar Artaev
date30.10.2017readCount1576printBasıp şığaru