Ğılımdı ne üşîn üyrenemîz?

Ârbîr mûslıman bîlîmdî adal nietpen üyrenuî kerek. Maqsatı tek qana baylıq jinap, mârtebege ie bolıp, rahat ömîr süru bolsa, bûl düniede öz eñbegînîñ jemîsîn körgenîmen, aqırette onıñ eş paydası bolmaydı.

Payğambarımız (s.ğ.s.) bılay deydî:«Qiyamet künî eñ köp azap köretînder – Alla Tağalanıñ îlîmînen paydalanbağan ğalımdar», «Alla Tağalanıñ razılığına layıq bolu üşîn üyrenetîn bîlîmdî tek qana dünienî ielenu üşîn üyrengen adam qiyamet künî jânnattıñ iîsîn de sezbeydî», «Ârbîr adam üyrengenîmen amal etpeyînşe, onı tâjîribede qoldanbayınşa, nağız bîlîm iesî ğalım bolıp eseptelmeydî. Al, dîn ğılımın üyrenîp, onımen amal etpegenderge öz îlîmîn qızğanıp nemese erînîp üyretpegen mûsılmanğa Alla tarapınan ülken bîr azap bar». «Qûl bîlgenîmen amal etpeyînşe ğalım bolmaydı», «Bîlîm jayında sûralğan uaqıtta onı jasırğanğa Qiyamet künî ottan auızdıq salınadı»[1].

Hazîret Omar (r.a.):  «Bûl ümbet üşîn eñ qattı uayımdaytınım – ğılım meñgergen mûnafıqtar», – dep aytqan. «Bîlîmdî mûnafıq degenîmîz kîm» degen sûraqqa: «Tîlî – ğalım, jürek jâne amaldarı – nadan», – dep jauap qaytarğan. Bûl hadiste tîlî ğalım degen sözdîñ mağınası – Alla Tağalanıñ âmîrlerîn üyrenîp, uağız nasihat berîp, üyretken ğılımı tek qana tîlînde qalğan ğalım. Özînîñ jûrtqa üyretkenîne jürekpen senbegendîkten amal etpeytîn nadandar siyaqtı âreket etetîn kîsî.

Sufiyan Sâuri (r.a.): «Ğılım amal etuge şaqıradı, amal etse jaqsı, etpese ğılım da ketedî», – dep bayandağan.

İbn Mübârak: «Ğalım, ğılım üyrenîp jürgende ğalım boladı. Qaşan «men ğalım boldım» dep, ğılımın arttırudan bas tartsa, mîne, sol kezde nadan boladı» deydî.

Fudayl bolsa bılay deydî:«Menîñ üş kîsîge janım aşidı:

1. Bîr qauımnıñ qadîrlîsî bola tûra, oy-sanası qısqa bolğan kîsîge.

2. Baylıqtan keyîn paqır bolğanğa.

3. Bûl dünielîk nârselerdîñ aldında özîn oyınşıq siyaqtı qoldandırğan ğalımğa» degen eken[2].



[1] Nâuâui Âbu Zâkâriya Yahya ibn Şârâf, Riyazu-s Solihin hadis kîtabı.

[2] Âbu Hamid Muhammed ibn Muhammed, Qimya-yai Sağadat 66 b.

Baqıtjan Ötkelbaev
date30.10.2017readCount1331printBasıp şığaru