Jânnatqa jetkîzetîn jaqsı qasiet

Kîşîpeyîldîlîk pen qarapayımdılıq – adam boyındağı asıl qasiet. Bûl îzgî qasietter payğambarlardan qalğan mûra îspettî. Qarapayımdılıq adamnıñ barlıq îs-âreketînen, qimıl-qozğalısınan, özîn ûstauınan, mînez-qûlqınan, târtîbînen, sözînen, kigen kiîmînen de añğarılıp tûradı.

Qarapayımdılıq – özîn basqalardan bîr satı joğarı nemese tömen körmeu degen söz. Payğambarımız (oğan Allanıñ salauatı men sâlemî bolsın) bîr hadisînde: «Qarapayım bolğanğa süyînşî bolsın», – degen. Mûnday adam mal-mülkîn halaldan tauıp, köp sıylıq beredî. Kedeylerge qol ûşın sozıp, jârdem körsetedî. Payğambarımız (oğan Allanıñ salauatı men sâlemî bolsın) bûl jaylı: «Qarapayım adam – tabısın halaldan tabatın, mînezî jaqsı, adamdarmen jûmsaq mâmîlede bolatın jâne eşkîmge jamandıq jasamaytın, öte jaqsı adam», degen. Tağı bîr hadiste Alla Tağala qarapayım adamnıñ abıroyın arttırıp, bedelîn köteretîndîgî jaylı bayandalğan.

Alla Tağala adam balasına tâkâpparlıqqa boy aldırmauğa eskertu jasap, «İsra» süresînîñ 37-ayatında bılay deydî: «Jer jüzînde dandaysıp jürme. Öytkenî, sen jerdî âste jara almaysıñ, boy jağınan da taularğa jete almaysıñ».

Şın mânînde, özîn âlsîz jaratılıs ekenîn sezîngen ârbîr adam biîk-biîk taular men ayağınıñ astına töselgen ûşı qiırı joq jerge qarap, qarapayımdılıqtı üyrenuî kerek.

Qarapayımdılıq pen körkem mînezde payğambarımızdan (oğan Allanıñ salauatı men sâlemî bolsın) asqan jan bolmağan. Süyîktî payğambarımız (oğan Allanıñ salauatı men sâlemî bolsın) ol taqır jerge otıra salatın. Qûldarmen, paqırlarmen, kedey-kepşîkpen teñ dârejede âñgîmelesetîn. Üy jûmıstarında âyelderîne kömektesetîn. Sahabalarına da jârdem beretîn. Onıñ âzîz bolmısı odan basqa da sansız bekzat erekşelîkterge, îzgî qasietterge tolı bolatın.

Qoğammen qatınastağı qarapayımdılıq

Payğambarımız (oğan Allanıñ salauatı men sâlemî bolsın) qoğammen qarım-qatınasta öte qarapayım bolğan. Jâne de keyîngî ümmetterîne qarapayım boludı âmîr etken. Alla elşîsîn ülgî etken âr mûsılman payğambarımızdıñ (oğan Allanıñ salauatı men sâlemî bolsın) igî sipattarın boyına sîñîruî kerek.

Hazîretî payğambar: «Sağan biîk orın jasayıq. Sol jerde tûrıp adamdarğa nasihat etîñîz», – degenderge: «Ûlı Alla menî joğarılatıp nemese öz jağına qaytarıp alğanğa deyîn ökşemnîñ aynalasında jinalatın türde aralarıñda boluımdı jalğastıramın», – dep mınanı ösiet etken: «Menî öz dârejemnen artıq ûlıqtamañdar. Alla menî payğambar etîp jîbermey tûrıp, eñ aldımen qûl etîp jarattı».

Hazîretî Mûhammed (oğan Allanıñ salauatı men sâlemî bolsın) aurulardıñ jağdayın sûrap, janazalarğa qatısatın bolğan. Ülken-kîşî, bay-kedeylerdîñ ârqaysısınıñ şaqırğanın qabıl etken. Âbu Ĥurayra (oğan Alla razı bolsın) bılay deydî: «Payğambardıñ boyında qatal patşalarda bolmaytın üş erekşelîk bar. Esekke mînedî. Kîm şaqırsa soğan baradı. Jerge tüsken qûrmanı sürtîp alıp jeydî».

Alla elşîsî qasında otırğan adamnıñ ıñğaysızdıqtan dîrîldegenîn bayqap: «Özîñdî erkîn ûsta, men patşa emespîn. Men künge keptîrîlgen ettî jegen kûrayıştıq âyeldîñ ûlımın», – degen. Mîne, payğambarımız (oğan Allanıñ salauatı men sâlemî bolsın) kez-kelgen adammen qarım-qatınası osınday bolğan.

Alla elşîsî sahabalarımen köşede ketîp bara jatqanda bîr âyel oğan kelîp: «Ey, Allannıñ Rasulı! Menîñ sağan aytar mûñım bar», – dedî. Payğambarımız (oğan Allanıñ salauatı men sâlemî bolsın): «Iñğaylı jerge otırıñız, men de qasıña otırayın», – dedî de, onıñ sözîn bastan-ayaq tıñdağan.

Payğambarımızdıñ (oğan Allanıñ salauatı men sâlemî bolsın) sözînde bîz üşîn ülken önegelî ösiet jatır. Sondıqtan onıñ ğûmırın ülgî etîp, tâkapparlıqtan ûzaq bolğanımız dûrıs. Sonda ğana Ûlı Alla Tağala aldında qûl ekenîmîzdî sezîne alğan bolar edîk. Olay bolsa, Alla elşîsînîñ: «Jüregînde kîşkentay da tâkapparlıq bolğan kîsî jânnatqa kîre almaydı», – degen mağınalı hadisîn âr kez jürektîñ törînde saqtağanımız dûrıs.

Kiîm kiiudegî qarapayımdılıq

Âz Mûhammedtîñ (oğan Allanıñ salauatı men sâlemî bolsın) târbiesîn körgen Âlidîñ (oğan Alla razı bolsın) qarapayımdılıqqa jaqın bolmauı mümkîn emes edî. Ol İslam üşîn qanşama şayqastarda qolbasşılıq jasap, jeñîske jetîp jürgen kezînde de, alıp memlekettî basqarğan kezînde de qarapayımdılığınan tanbadı. Harun ibn Ğantara (oğan Alla razı bolsın) bılay deydî: «Men Âli ibn âbu Talib Kufada bolğanda onıñ aldına kîrdîm. Onıñ eskî tüktî matağa oranıp suıqtan dîrîldep otırğanın kördîm de oğan: «Ua, mûsılmandardıñ âmîrşîsî! Alla sağan jâne senîñ otbasıña mına mülîkke rûqsat berdî, al sen nege bûlay etesîñ?!» – dedîm. Sonda ol: «Allamen ant eteyîn, men senderdîñ mülîkterîñnen eşnârse almaymın. Al mına matanı Medineden özîmmen bîrge alıp keldîm», – dep jauap berdî». Âlemdegî eñ bay ârî eñ jılı kiîmdî qolına aldırtuğa tolıq şaması jetetîn mûsılmandar âmîrşîsî dâl osılay qarapayım ömîr sürdî. Adamdar onı izar, iığına île salğan sırtqı kiîmmen jâne qolına ûstağan tayaqpen bazardan köretîn. Bîr qarağanda, bâdâuidî eske saladı. Âbu Matar ibn Abdullaĥ (oğan Alla razı bolsın) aytadı: «Ol bîrde kiîm satıp alu üşîn saudagerlerdîñ bîrîmen üş dirĥamğa saudalasa bastadı. Âlgî saudager onı tanıp qoyğanda, almay ketîp qaladı. Keyîn bîr jas balamen saudalasıp, üş dirĥamğa kiîm aldı. Adamdar oğan: «Bûl mûsılmandardıñ âmîrşîsî ğoy degende jas bala onıñ artınan jügîrîp barıp, dirĥamın qayta ûsındı. Sonda Âli (oğan Alla razı bolsın): «Bûl ne dirĥam? Men onıñ satqan bağasına razımın, ol da menîñ satıp alğan bağama razı», – dep ketîp qaladı. Jâne ol mûsılmandar âmîrşîsî bolğanım üşîn bağanı arzandatıp jîberedî degen qorqınışpen özîn tanıp qoyğandardan eşteñe satıp almaytın». Adamdar Âliden (oğan Alla razı bolsın): «Nege sen öz köylegîñdî ârdayım jamap jüresîñ?» – dep sûrağanda: «Jürek boysûnğış qalıpqa tüsedî, al mümîn oğan eredî», – degen. Yağni, ol jırtığı jamalğan kiîmderdî tâkâpparlıq pen özîne süysînuden saqtanıp, barınşa qarapayım ömîr süru üşîn kietîn bolğan.

Al sahaba Omar (oğan Alla razı bolsın): «Ekî türlî kiîmderîñ bolsın, bîrî sândî, ekînşîsî qarapayım. Kiîmnîñ sâulettî, taza boluı adamnıñ abıroyın körsetedî», – degen. Eskî nemese jaña kiîm kiiu nietke qaray jaqsı nemese jaman boladı. Mubah bolğan îsterde niet mañızdı. Niet jaqsı bolsa – sauap, jaman bolsa künâ boladı.

Tamaqtanudağı qarapayımdılıq

Alla Tağalanıñ adam balasına bergen eñ ülken nığmetterînîñ bîrî – tağam men susın. Jaratuşı bûyrığımen Adam ata ûrpağı osı su men astıñ arqasında tîrşîlîkke qabîlettî. Mûnsız adam tânî öledî. Âlemderdîñ Jaratuşısı Qûrannıñ «A'raf» süresînîñ 31-ayatında: «Ây, Adam balası! Ârbîr qûlşılıqtarıñnıñ ornında zeynetterîñdî alıñdar (kiînîñder), jeñder, îşîñder, bîraq ısırap etpeñder. Küdîksîz, Alla ısırap etuşîlerdî süymeydî» dep eskertedî. Yağni, azıqqa kelgende adam balasına qoyılatın ekî talap bar: bîrînşîsî – ısırapqa jol bermeu, ekînşîsî – tek halal tağamnan jeu. Bûl – küllî âlem İesînîñ bûyrığı. Payğambarımız (oğan Allanıñ salauatı men sâlemî bolsın) jalğız tamaqtanbaytın bolğan jâne «Ekî (adamnıñ) tamağı üşeuge jetedî, üşeudîñ tamağı törteuge jetedî», – degen. Ârbîr mûsılman tamaqtı auızğa almas bûrın «Bismillyaĥ», yağni, «Allanıñ atımen bastaymın» dep aytuı qajet. Alla elşîsî: «Kîmde-kîm tamaq jese – oñ qolımen jesîn, susın îşse – oñ qolımen îşsîn, öytkenî, şaytan (tağamdı) sol qolımen jeydî jâne (susındı da) sol qolımen îşedî», – dep aytqan. Tağamdı ârkîm öz aldınan jeuî kerek.

Barşa mûsılmandardıñ anası hazretî Ayşa (oğan Alla razı bolsın) bılay deydî: «Alla elşîsînîñ aldına tamaq âkeldîm. Men ol kîsîge: «Jantayıp îşîñîz! Jantayıp îşken öte jaqsı», – dedîm. Sonda Alla elşîsî basın idî. Qay jerde bolsa da mañdayı sâjdede bolatın. Sosın mağan bılay dedî: «Qûl qalay jese, men de otırıp îşemîn, tek jatıp emes». «Ömîrînîñ soñına deyîn payğambardıñ (oğan Allanıñ salauatı men sâlemî bolsın) jantayıp îşkenîn körgen joqpın».

Qiyamet künî Mûhammed payğambardıñ (oğan Allanıñ salauatı men sâlemî bolsın) şapağatına onıñ sünnetîmen jürîp, tâkapparlıq siyaqtı künâdan aulaq bolğan jan ğana layıq boladı.

Jâbîrden (oğan Alla razı bolsın) jetken riuayatta Allanıñ elşîsî bılay deydî: «Qiyamet künî mağan eñ süyîktîlerîñ ârî eñ jaqın otıratındarıñ – körkem mînez-qûlıqtılarıñ. Al Qiyamet künî men üşîn eñ jamandarıñ jâne menen eñ alıs otıratındarıñ – bâdîkterîñ (köpsözdîlerîñ), dörekî söyleytînderîñ jâne astamşıldarıñ».

Sonda sahabalar: «Ua, Rasulalla! Bâdîkter men dörekîlerdî bîldîk, al astamşıldar kîmder?» – dep sûrağanda, ol (oğan Allanıñ salauatı men sâlemî bolsın): «Tâkapparlar», – degen».

Alla Tağala barşamızdı qarapayım qûldarınan etîp, bûl ömîrde jasağan qayırlı amaldarımızdı, igî îsterîmîzdî qabıl etkey! Jarauşı İemîz ekî dünienîñ baqıtın nâsîp etkey! Âmin!

Talğat OMAROV,
QMDB-nıñ Qızılorda oblısı boyınşa ökîlî,


date23.10.2017readCount2786printBasıp şığaru