Qıltamaq neden boladı?

Qıltamaq - öñeştîñ qaterlî îsîgî. Qıltamaq, nemese öñeş obırı - öñeş kîlegeyînde payda bolatın, sırqatqa öte qasîret tuğızatın kektî îsîk bolıp keledî. Bûl auruğa negîzînen 45 - 75 jastağı adamdar şaldığadı. Bîraq sırñat bûdan da jas nemese kârî adamdarda da kezdesedî. Qazaqstan qıltamaq jiî kezdesetîn elderdîñ qatarına jatadı. Âsîrese Aqtau, Qızılorda oblıstarında bûl sırqat öte jiî kezdesedî. Mûnıñ sebebî öte ıstıqtay tamaq îşu, qatqan, keptîrîlgen et, balıq jeuden dep tabıluda. Bîzdîñ Aqmola oblısında jılına 57-60 adamday qıltamaq auruına şaldığadı[*].

 

Auru men sebepterî

Mûnday îsîk öñeştîñ îşkî qabığınıñ epiteliy ûlpasında payda boladı. Qıltamaq jastardan görî egde jastağı adamdarda jiî kezdesedî. Keybîr öñeş aurularınıñ asqınuı (fibroma, papiloma, polip t.b.), küyîk, öñeş jaraları qıltamaqqa ûşıratadı. Qıltamaqtıñ bastaluına ünemî ıstıq tamaq îşu, sür ettî jiî jeu, tamaqtı asığıp jâne şala şaynap tüyîle jûtu sebep boladı. Mûnıñ saldarınan öñeştîñ kîlegey qabığı qabınadı.

Osı jerde ayta ketetîn ökînîştî jağday - bûl sırqattıñ keş anıqtaluı. Ötken jıldarı bîzdîñ dispanserdîñ esebî boyınşa 3-şî jâne 4-şî sattamada 81- 83% auru anıqtaldı. Bûl bîzdîñ halqımızdıñ öz densaulığına asa mân bermeytînî, basılar dep otıra beretînîn körsetedî. Qıltamaq bîrînşîden sozılmalı aurulardıñ saldarınan payda boladı (sozılmalı ezofagit, öñeş polipterî, jiî jaraqattanğan orındarda, yağni ıstıq, nemese qattı tamaqpen, küştî alkogol, temekî uıttarı)[*].

 

Belgîlerî

Qıltamaqtıñ alğaşqı belgîlerîn adam sezbeuî mümkîn. Negîzgî belgîlerî: qoiu, keyînîrek sûyıq astı jûtu bîrtîndep qiındaydı nemese as öñeşte tüyîlîp tûrğanday sezîledî. Auru kün ötken sayın asqındap, tüyîlu jiîley beredî. Jüdep, dene salmağı tez kemidî, âlsîz boladı, terîsî bozarıp sarğış tartadı. Kekîrîk payda bolıp, bara-bara sûyıq as ta jürmey qaladı. Keyde dene qızuı köterîluî mümkîn.

Qıltamaq bûrınğı himiyalıq küygen orındarda da payda boluı mümkîn. Qıltamaqtıñ eñ bîrînşî belgîsî - ol tamaqqa tüyîlu. Alğaşında adam sau jürîp bîr-ekî ret tüyîluî mümkîn. Keyînnen tüyîlu 2 ayğa deyîn qaytalanbauı mümkîn - bûl öte qauîptî. Ekînşî bîr belgîlerî tamaq îşken kezde keude süyegînîñ astı, «jürek bası» şanşuı, küydîrîp tûruı. Keude astı, asqazan tolıp tûrğanday sezînu. Keyde auızğa sîlekey, aq köbîk keluî mümkîn. Aurudıñ bastapqı kezînde âlsîreu, jüdeu siyaqtı özgerîster sezînbeydî. Tüyîlu qaytalanıp asqına bergen sayın ğana adam jüdey bastaydı[*].

 

Aldın-alu şaraları

Qıltamaqtan saqtandıru üşîn tamaq îşkende asıqpay, âbden şaynap jûtu, öñeş qabınıp auırğanda asqındırmau emdetu qajet.

Qıltamaqtı qazîrgî uaqıtta emdeu boladı. Bîzdîñ dispanserdîñ qabırğasında osı sırñatña operatsiya jasau, sâule men emdeu, himiyalıq dârîlermen emdeytîn barlıq mümkîndîkter bar. Emdeu mümkînşîlîgî sırñattı erte anıqtauına baylanıstı. Sondıqtan joğarıda aytılğan belgîlerdîñ bîr, ekeuîn sezseñîz dereu dârîgerge barıñız. Sırqattı anıqtau üşîn rentgenge tüsîru, endoskopiyalıñ ñarau âdîsterî bîzdîñ âr audanda qoldanıladı dep aytuğa boladı. Al bîzdîñ dispanserdîñ qabırğasında sırñat tolıq anıqtalıp emdeu âdîsî tağayındaladı. Bûl qaterlî aurudıñ aldın alu salauattı ömîr qalpın saqtañız: ıstıq, qattı, öte aŝı astan bas tartıñız. Jatarda tamaq îşpeñîz. Sozılmalı aurulardı uaqıtında emdep otırıñız[*].

Aurudıñ alğaşqı belgîlerî bîlînîsîmen dârîgerge qaralu, hirurgiyalıq operatsiya jâne dârî îşu.[1]

[1] Qazaq Sovet Entsiklopediyası, Almatı, 1975j., 7 tom

[*]  Tselinograd audandıq emhanası SÖS mamanı: A. JAÑABERGENOVA

date07.09.2017readCount6406printBasıp şığaru