Dînde ekstremizm joq
«Ekstremizm» terminî – sözbe-söz (lat. Extremus - şetkî) şekten tıs közqarastardı ûstanıp, şekten tıs əreketterge baru qoğamdağı târtîp pen normalardı joqqa şığaru dep anıqtaladı. Ekstremizm – âr uaqıtta ârqalay körînîs beretîn öte kürdelî qûbılıs.
 
 
Soñğı jıldarı elîmîzde dâstürlî emes dîni ağımdar men sektalar köbeyîp kettî. Olardıñ basım köpşîlîgî İslam atın jamılğan jâne protestanttıq prozelitistîk ağımdar desek boladı. Elîmîzdîñ ruhani tûtastığın saqtağımız kelse, osı ağımdardıñ kanondıq-doktrinalıq ĥâm agitatsiyalıq erekşelîkterîn ekşeu öte özektî.
 
Tarihta dâstürlî İslam şeñberînen şığıp ketuşî ağımdar az bolmağan. Olardıñ köpşîlîgî uaqıt köşîne ere almay joyılıp ketkenîmen, ideologiyalıq sarqınşaqtarı osı künge deyîn saqtalıp qaldı. Onıñ dâlelî – terîs piğıldı ağımdar dâstürlî İslam doktrinasına, ûlttıq auızbîrşîlîgîmîzge sûrqiyalıqpen sına qaqqısı kelîp, qoğamda bülîk tudıruda.
 
Atap aytqanda, Qazaqstan aumağında sot arqılı tıyım salınğan 23 lañkestîk jâne ekstremistîk ûyımdardıñ îşîndegî «Takfirizm» tobınıñ "törkînî" bolıp tabılatın salafilîk-uaĥabilîk ağım qazîrgî qoğamğa asa qauîptî.
 
Sarapşılar bûl ağım ökîlderînîñ bügîngî künde üş topqa bölîngenîn aytadı: tâkpîrşîldîk, sururittîk, madhalidtîk. Osı üş toptıñ sayasi közqarastarı ârtürlî bolğanımen negîzgî dîni senîmderîn qalıptastırğan kösemderî men ğalımdarı, oqitın kîtaptarı, ûstanatın aqidaları bîr. Olar aqidalarınıñ negîzî retînde İbn Taymiyanıñ kontseptsiyaların qoldanadı.
 
İbn Taymiya – 1263 jılı soltüstîk Siriyadağı Harranda düniege kelgen. Ol salafizm ağımınıñ negîzîn qalauşı. İslam ğûlamalırı bîrauızdan qabıldağan qağidalarğa qarsı kelîp, dîn negîzderîne jatatın «Tauhid» îlîmîn «uluhiya», «rububiya» jâne «asma ua as-sifat» dep üşke böludî negîzdep, şekten tıs âreketke barğan. Alayda, bûl negîzderdî İslam ğûlamaları bîrauızdan terîske şığarğandığı mûqım mûsılman âlemîne mâlîm. Bûl jönînde saudiyalıq zamandasımız, şeyh, doktor Omar Abdulla Kamil «Kalimatun hadiyatun fi bayani hatoi at-taksim as-sulasii lit-Tauhid» (Tauhidttî üşke böludîñ qatelîgî jönîndegî traktat) attı eñbegînde jan-jaqtı dâyektep jazğan. Avtor tauhidtıñ «Uluhiya» (tâñîrlîk), «Rububiya» (jaratuşılıq) bölîkterînde tartıs joq ekenîn, alayda «Asma ua as-sıfat» (Allanıñ esîm jâne sipattarı) bölîgînde salafiler şatasatının jetkîzgen.
 
Sonımen qatar, İbn Taymiya Qûran Kârîmdegî «Mütâşabiĥ» astarlı ayattar men astarlı mağınadağı hadisterdî tîkeley, sözbe-söz mağınasında tüsînuge ündegen. Mısalı, ol «Tünnîñ üşînşî bölîgînde qûlşılıq etken pendege Allanıñ meyîrîmî tüsedî» degen mağınadağı hadistî «Allanıñ özî tüsedî» dep, qate tüsîndîredî. Sunnittîk (Aĥlî as-sunna ual-jamağat) aqida boyınşa Alla tağalanı «tüsu», «bîr orınnan ekînşî jerge qozğalu», «ûyıqtau», «demalu» siyaqtı adami, antropologiyalıq, jaratılısqa tân sipattarmen sipattauğa tıyım salınğan. Mûnday sipattar Alla Tağala haqında kemşîlîk bolıp tabıladı. Bûl negîz Qûran Kârîmnîñ: "Oğan ûqsaytın nârse mülde joq!" («Şura» süresînîñ 11-ayatı), "Allanı eşteñe ûqsatpañdar" («Nahl» süresînîñ 74-ayatı), "Alla tağalanıñ eş teñdesî joq" («Iqılas» süresî, 4-ayatı) sekîldî ayattarınan alınğan.
 
Bûl tûrğıda bîr tarihi derek keltîre keteyîn. Âygîlî arab sayahatşısı İbn Battuta (HÎÎÎ ğ.) özînîñ «Tuhfatu an-nuzar fi ğaraib al-amsar ua adjaiib al-asfar» degen kîtabında radikaldı oylarımen tanımal bolğan Ahmad ibn Taymiyanıñ Damask qalasındağı uağızın tındağanın, sol jerde orın alğan oqiğağa kuâ bolğanın bılay jetkîzedî:
– «İbn Taymiya «Alla tünnîñ üşînşî bölîgînde bîrînşî aspanğa osılay tüsedî» dep, meşît mînberînîñ baspaldaqtarınan tömen tüstî. Sol kezde İbn âz-Zaĥra attı Mâliki mazhabınıñ faqih ğalımı ornınan tûrıp, onıñ bûl sözî dûrıs emestîgîn, islamğa qayşı ekenîn ayttı. Meşît jamağatı narazılıq tanıttı. Soñında, jamağat onı (ibn Taymiyanı) ayaq kiîmderîmen ûrıp, meşîtten quıp şıqtı...». Sonday-aq, İbn Battuta atalmış kîtabında sol zamandağı mısır patşası ân-Nasır Joğarğı Sot şeşîmîmen İbn Taymiyanı ekstremistîk oyları üşîn Kairdegî Tsitadelde ornalasqan türmege qamağanın jâne onıñ sol qamauda jatıp ölgenîn jazğan.
 
İslam dînînde ekstremizmge jol joq. Bügînde salafizm ökîlderînîñ ata-babalarımız ejelden tûtınğan, atadan balağa, ûrpaqtan ûrpaqqa jalğasıp kele jatqan Qazaqstan Respublikasındağı dâstürlî jol – İslamnıñ Hanafi mazhabındağı kanondıq normalardı joqqa şığaruları, Qazaqstan mûsılmandarı dîni basqarması bekîtken târtîpke bağınbay, meşîtterde bülîk tudıruları ekstremistîk sipatqa sayadı. Al qaru köterîp, qan tögulerî eñ auır qılmıs, terrorlıq âreket.
 
İslam dînî – etnostar men halıqtar arasında tınıştıq, bîrlîk, ıntımaq qalıptastırudı maqsat etedî. Allanıñ 99 körkem esîmderînîñ bîrî «As-salam» – «tınıştıq», «beybîtşîlîk» degendî bîldîredî. «As-salam» men «İslam» sözînîñ arab tîlînde «tınıştıq, beybîtşîlîk» mağınasın bîldîretîn «silm» tübîrsözînen şığatını bîraz sırdı añğartsa kerek. Ârbîr mûsılman bîr-bîrîne «Assalamağaleykum!» dep amandıq, tınıştıq tîlep sâlemdesedî.
 
Şınayı mûsılman adamnıñ eş uaqıtta lañkes, terrorist boluı mümkîn emes. Öytkenî Qasiettî Qûranda «Kîmde-kîm şañ tozañınday jaqsılıq jasasa, sonıñ (sauabın aladı), kîmde-kîm şañ tozañınday jamandıq jasasa, sonıñ jazasın tartadı» («Zilzala» süresî, 7-8 ayattar) degen qağida bar. Eger sen tozañnıñ salmağınday terîs îs jasasañ, soğan jauap beresîñ degendî bîldîredî. Qûranda bîr adamdı öltîru bükîl adamzattı öltîrumen bîrdey degen ayat ta bar. İbn Abbas degen sahaba qasaqana adam öltîruşî mâñgîlîk tozaqta qaladı deydî.
 
Ağımdağı jıldıñ 14 qazanında Ortalıq kommunikatsiyalar qızmetînde ötken brifingte Dîn îsterî jâne azamattıq qoğam ministrî Nûrlan Ermekbaev mırzanıñ: «Jûmıla kötergen jük jeñîl boladı. Salafitterdîñ barlığı aşıq aytpasa da qatañ dîni qağidalarğa qûrılğan memlekettî qoğamdıq qûrılıstıñ idealdı jüyesî dep esepteydî. Osığan baylanıstı elîmîz üşîn salafizmdî müldem jat, terîs ağım dep sanaymız» degen oyı öte dûrıs.
 
Jaĥandanu dâuîrîndegî ekstremizm tudırğan qauîptîñ aldın aluda qoğam bolıp jûmılu qajet dep sanaymın.
 
 
date24.07.2017readCount2053printBasıp şığaru