Qaqpan
Қақпан

Sağımbay qart jalğız ûlınıñ toyın dürkîretîp jasadı. Keşegî sûrapıl soğıstıñ zûlmatın körgen kârî jürek erekşe baqıtqa bölendî. Jalğızın ayaqtandıru ömîrdegî negîzgî armanı edî. Üylengen soñ Törehan kelînşegîmen bîrge âkesînîñ qolına keldî. Auıldağı mektepke Törehan tarihşı, Ayğanım matematik bolıp qızmetke ornalastı. İbalı da îzettî kelîn Ayğanım Sağımbay qart pen Dâriya âjemen qosa, bükîl auıl jûrtşılığınıñ köñîlînen şıqtı. Sağımbay qart osınday kelîn kezdeskenî üşîn Allağa şükîrşîlîk ettî.

Kelesî jıldıñ naurız ayında Törehannıñ şañırağında şekesî torsıqtay ûl bala düniege keldî. Sâbidîñ esîmîn Sağımbay qart Ğabit dep qoydı. Atası da, apası da, âkesî de, anası da bûl balanı erekşe mâpeledî. Bıldırlap şığıp kele jatqan tîlîne ülken-kîşî mâz bolatın. Nemerenîñ öz balasınan da ıstıq ekenîn Sağımbay qart sezîp jür. Tûñğış nemeresîn qolınan  tüsîrmeydî. Jatar kezde atası men apası qoyındarına alıp jatıp, süyîktî nemerelerîne qızıqtı ertegîler aytıp beredî.

Ğabittîñ artınan Nûrsaya attı qız bala düniege keldî. Odan keyîn ekî jıldan soñ Törehannıñ otbasında tağı bîr bala dünie esîgîn aştı. Ayğanım bûl balanıñ atın Baqıt dep qoydı.

Nege ekenî belgîsîz Sağımbay qart Ğabittî qasınan bîr elî ajıratqısı kelmeydî. Ğabit mektep tabaldırığın attağan künnen bastap, süyîktî nemeresîn mektepke özî aparıp, özî alıp qaytatın. Ğabit eseygen şaqta da sabaqtan sâl keşîkse alañdap, otırğan ornında bayız tappaytın. Bâlkîm, qarttıñ jüregî âldebîr nârsenî sezetîn şığar?

Ayğanım men Törehannıñ ûstazdıq jolı jemîstî boldı. Ayğanım – mekteptegî bedeldî matematik mûğalîm. Onıñ târbielegen şâkîrtterî audandıq, oblıstıq bîlîm jarıstarınan  ünemî jüldemen oralatın. Al Törehan qazîrgî uaqıtta mektep direktorı. Keşegî ûyañ student qazîr îsker basşığa aynalğan. Aldımen direktordıñ orınbasarı bolğan Törehan adal qızmetî men eñbekqorlığı arqasında qızmetî joğarıladı.

Sağımbay qart 81-ge qarağan şağında ömîrden öttî. «Armanım joq» dep öttî jarıqtıq. Tek Ğabitke ünemî jaltaqtap qaraumen boldı. Soñğı demînde Törehan men Ayğanımğa qarap: «Bas – köz bolıñdarşı osı balağa. Qûrğır jüregîm bîr qauîptî sezgendey», – dedî. Törehan bûl sözge aytarlıqtay mân bermedî. Âkesîn aqtıq saparğa şığarıp saldı. Kelesî jılı Dâriya âje de baqilıq boldı. Nemerelerînîñ barlığı ata-âjelerînen ayırılıp qalğandarına qattı qayğırdı. Keşegî kîşkentay ğana sâbiler bûl künde eseyîp, ata-anasınıñ qolqanattarına aynalğan.

Sağımbay qartıñ süyîktî nemeresî Ğabit – tolıq denelî, keñ iıqtı, sopaq jüzdî, közderî ülken, qûlaqtarı qalqiğan jîgît. Erke bolıp öskendîkten bolar, sâl ınjıqtau. Âytse de bûl bala mektepte oqu ozatı. Zerek, este saqtau qabîletî öte küştî. Âsîrese esep – qisap ataulını tez şığaradı. Matematika pânînen ötken audandıq, oblıstıq olimpiadalardan qûr qol qaytıp körgen emes, ârdayım jüldemen oraladı. Mekteptîñ betke ûstar oquşısı Sağımbaev Ğabittîñ bolaşağınan ûstazdar qauımı ülken ümît kütetîn.

Osılayşa uaqıt ta zımırap ötîp jattı. Söytîp jürgende dürkîrep tûrğan Keñes Odağı qûlap, onıñ ornında bîrneşe tâuelsîz memleket payda boldı. 1991 jılı Qazaqstanğa da tâuelsîzdîktîñ aq tañı attı. 70 jıl boyı kommunizm nasihattalıp kelgen Odaqtıñ bûrınğı müşe memleketterînde jaña özgerîster bastaldı. Degenmen ekonomikalıq tûrğıda bîr-bîrîne tâueldî türde ömîr sürîp kele jatqan alıp keñîstîkte tereñ dağdarıstar da boy körsettî. Qazaq ruhaniyatında bos vakuum keñîstîgî orın aldı. Alaş dep ûrandağan aybındı halıq 70 jıl boyı ateizmmen ömîr sürîp, özînîñ barlıq ruhani qûndılıqtarınan tolıq ajırap qala jazdadı. Dünieden ötken adamnıñ janazasınıñ özîn jasırın şığarıp jürdî. Halıqtıñ köbî ata dînîmîz islamnan alıstap bîzdîñ jolımız qay bağıtta ekenîn esten şığarğan asa auır kezeñ edî bûl.

Mîne, osınday sâttî paydalanıp, elîmîzge köptegen köz körîp, qûlaq estîmegen  dînsımaqtar kele bastadı. Sonımen qosa dîndî üyrenemîz dep maqsat qoyğan bauırlarımız arab elderîne, Pâkîstanğa t.b. memleketterge bîlîm alu üşîn ağıldı. Dese de olar qazaqtıñ ğasırlar boyı ûstanıp kele jatqan öz mazĥabı Hanafi mazĥabı bar ekenîn bîlgen joq. Elge kelîsîmen özî bîlîm alıp kelgen eldîñ dîni bağıtın nasihattadı. Tek özderîn «tura joldamız» dep, qalğan mûsılmandardı adasqandar qatarına jatqızatındar köbeydî. Haram, bidğat tüsînîkterîne kelgende tım şekten şıqtı.

Bûlarmen qosa nebîr qitûrqı josparları bar sektalardıñ qarası köbeydî. Olar özderînîñ sektaların nasihattau jûmıstarına kelgende dâstürlî dînîmîzdî artta qaldırdı. Qaraköz qandastarımız sektalardıñ şırğalañına tüsîp, tûzağına îlîndî. Sektalar özderîne jaña müşelerdî tartu üşîn barlıq ayla tâsîlderdî qoldandı. Tegîn kîtaptarın  taratu, psihologiyalıq kömek, ağılşın tîlîn üyretu kursı, adamdarğa gipnoz qoldanu t.b. Ayta berse aylaları köp.

Ayğanımnıñ Jazira, Gülnaz attı ekî âpkesî jâne Aydos attı înîsî bar. Jaziranıñ mamandığı – dârîger. Ayğanımnıñ bûl âpkesîn ömîrde qattı qinap kele jatqan bîr jay bar. Jalğız ûlınıñ közî körmeytîn jâne öz ayağımen jüre almaytın. Jaziranıñ balasın qaratpağan dârîgerî, tâuîp – emşîsî qalmadı. Bîr künî özînîñ körşîsînen erekşe emdeu qasietî bar, körşîles oblıstıñ  bîr auılında tûratın molda turalı estîdî. Moldanıñ emdegen adamdarı qûlan taza ayığıp ketetînîn, körşîsî Jazirağa tamsana jetkîzdî. Jatsa tûrsa balasın emdetudî ğana oylağan Jazira körşîsînen moldanıñ meken-jayın jazıp aldı.

Jazira endîgî sâtte qarjı jinap, körşîsî aytqan moldağa baruğa talpındı. Üyînde otırğan mügedek balasın körgende jüregî tınıştıq tappadı. Aqırında kerektî qarajattı jinap, balasın alıp Jazira molda tûratın auılğa jol tarttı. Ûzaq jürgen joldan soñ, jazılğan meken-jayğa îzdep barıp, emşî moldanı tauıp aldı. Moldağa qaralmaqşı bolıp tûrğan adamnıñ qarası öte köp. Jazira kezegîn kütîp ûzaq otırdı. Odan soñ ûlımen bîrge moldağa kîrdî. Molda jası 70-ke taqağan, aq şaştı, közderî qısıñqı, jiren saqaldı adam eken. Közderînen qatıgezdîktîñ, qataldıqtıñ lebî eskendey. Jiren saqal balağa qaray otırıp, onı emdep beretînîn Jazirağa ûqtırdı. «Ol üşîn balanı 1 ay emdeymîn» dedî molda. Balası üşîn qanday îske bolmasın dayar tûrğan Jazira jiren saqaldıñ bûl sözîne kelîstî.

Ne kerek Jazira balanı 1 ay boyı emdettî. Aytqanday, aq balanıñ betî berî qaray bastadı. Ayaqtarına jan bîtîp, közderî jarıq düniemen qauıştı. Osı sâtten Jaziranıñ ömîrî mülde basqa bağıtqa auıstı. Balasın emdep bergen jiren saqal moldanıñ aytqanınıñ barlığın îsteuge dayar küyde. Jıldar boyı balasınıñ sauığuın tîlep kelgen ana,  moldanıñ aldında özîn qarızdar sezîndî. 

Jiren saqal islamdağı asa radikaldı ağımdardıñ bîrî Tâkfir jamağatınıñ beldî müşesî. Takfirşîler senîmî boyınşa dîn ğalımdarınıñ aytqanı boyınşa jürmeu kerek. Olardıñ ûstanımına say bîreudîñ közqarasın basşılıqqa alğan adam kâpîr sanaladı. Öytkenî, kez kelgen adam eşkîmnîñ bîlîmînsîz Qûran men Sünnettî özî tüsîne aladı dep esepteydî. Demek takfirşîler mazĥabtardı moyındamaydı. Haram meşîtî, Nâbâui meşîtî, Aqsa meşîtî, Kuba meşîtînen basqa âlemdegî barlıq meşîtter taqualıq maqsatta salınbağandıqtan, olardıñ îşînde namaz oqu dûrıs emes dep sanaladı. Sonımen bîrge atalğan 4 meşîtte oqılğan namazdıñ dûrıs boluı, öz jamağattarınan bîreudîñ imamdıq etuîmen baylanıstı. Eger bûl meşîtterde özderînîñ qauımınıñ müşelerî imamdıq etpese, atalğan meşîtterde de namaz oquğa tıyım salınadı.

Jazira ûlımen bîrge osı ağımğa arbaldı. Jiren saqal jâne onıñ sıbaylastarı ağım ideyasın şeşe men balanıñ qûlağına âbden sîñîrdî. Jazira adasuşı ağımğa jîpsîz baylandı da qaldı. Jiren saqaldıñ talabımen Jazira paranja kidî. Özînîñ erîktîlîgînen ayrılıp, qalada qalğan jûbayın da, jûmısın da esten şığardı. Paranjamen oranğan Jazira jiren saqaldıñ köp kömekşîlerînîñ bîrîne aynalıp, qızmet etîp jürdî. Bîr künî jiren saqal Jaziranı şaqırıp alıp, naqtı talap qoydı. «Tuğan-tuıstarıñdı bîzdîñ şınayı dînîmîzge tart. Bîz tura jolda bolğandıqtan, auru balañ ayağınan tîk tûrdı. Tuıstarıñ kâpîr bolıp dünieden ötpesîn deseñ, barlığın bîzdîñ dînge kîrgîz», – dedî molda.

Jiren saqaldıñ aytqanın ekî etpeytîn basıbaylı küñge aynalğan Jazira balasın ertîp üyîne qayttı. Ârine ayağınan tîk tûrğan balanı körgende barlıq tuğan-tuıstarı quandı. Âytkenmen de, qap-qara paranjağa oranğan Jaziranı körgende, barlığınıñ kökeyînde küdîktî oylar boldı. Dînnen mülde habarı joq bolğan Jaziranıñ kele salıp, tuğan-tuısqandarına uağız jürgîzuî bûl îste âldebîr şikîlîktîñ barın bayqattı. Onıñ aytıp jatqan uağızı meyîrîmdîlîkke emes, qırıp joiuğa bağıttalğan qatıgezdîkten tûratınday âser qaldırdı.

«Bîz barlığımız da mûsılmanbız. Ûltqa, ruğa bölîngendî qoiu kerek. Bîzde ûlt joq, barlığımız mûsılmanbız», – dep bastadı âñgîmesîn Jazira. «Bauırlarımız auğan jerînde, şeşen jerînde, jalpı dünienîñ tükpîr-tükpîrînde kâpîrlermen soğısıp qırılıp jatır. Bîz bolsaq alañsız ömîr sürudemîz. Mûnımız jaramaydı. Qolğa qaru alıp dînsîzdermen küresu ârbîrîmîzdîñ parızımız», – dedî Jaziranıñ ûlı. Mına sözderdî estîp otırğan jûrtşılıqtıñ barlığı da Jazira men keşegî mügedek ûlğa tañdana qaradı. Abzal jandı dârîgerdîñ sözî de, tür-kelbetî de özgergen. Al tuğalı üyînen sırtqa şıqpağan balası qarulı jiĥadqa şaqıruda.

Jazira kezektî «nasihattıq» jûmısın Törehannıñ otbasında jalğastırdı. Aq jürektî Ayğanım âpkesîn quana qarsı aldı. Bûl şañıraqqa kelgende de Jazira Takfir jamağatın jer kökke sıyğızbay maqtap, «şınayı dîn» osı dep şegeledî. Tılsım qasietî bar jiren saqaldıñ nebîr dârîgerler men emşîler emdey almağan mügedek ûlın ayağınan tîk tûrğızğanına âlî de tañdanısta ekenîn jetkîzdî. Âpkesînîñ sözîne âbden nanğan Ayğanım tâkfirşîlerdî barıp köruge niet ettî. Törehan Jaziranıñ aytıp otırğan şınayı dînîne senîmsîzdîkpen qaradı. Keşegî Jazira men bügîngî Jazira ekî bölek adam ekenîn sergek köñîl bîrden añğardı.

Törehannıñ şañırağınan şıqqan soñ Jazira öz üyîne bet aldı. Jûbayı mügedek balasınıñ sauığıp kelgenîn körgende töbesî kökke jetîp, qattı quandı. Bîraq, âyelî men ûlınıñ barlıq bîtîm-bolmısı adam tanımastay bolıp özgergenîne tañdanısta boldı. Üyîne kelîsîmen Jazira ügît nasihatın küyeuîne de jürgîzdî.«Bûl dünieden kâpîr bolıp ötkîñ kelse jüre ber. Kâpîr emes, nağız mûsılman bolğıñ kelse bîzge qosıl. Kâpîrler qorlap jatqan bauırlarıñ üşîn qan tök!» – dedî Jazira. Jûbayı Arıstanbektîñ dînnen az da bolsa habarı bar edî. Jarı men balasınıñ âldebîr dîni ağımnıñ tûzağına tüskenîn sezdî. Olardı toqtatpaq bolıp, qanşama âreketter jasadı. Bîraq eş nâtije şıqpadı. Jazira men ûlı osılayşa ügît-nasihattarın jalğastıra berdî. Takfirşîlerdîñ kezektî jinalısına jûbayın ertîp barmaq bolğan Jaziranıñ oyı îske aspadı.

- İslam – beybîtşîlîk dînî. Ol zûlımdıqqa emes, meyîrîmdîlîkke şaqıradı. Senderdîñ aytıp otırğan «şınayı dînderîñ» adasqan ağım, – dedî Arıstanbek.

- Men senî öte qattı ayap tûrmın. Öytkenî, bîzge ermegen sen siyaqtı kâpîrlerdîñ erteñgî künî qalay bolar eken, – dedî Jazira.

- Kâpîrler... – dep erîksîz küldî de jarı sözîn arı qaray jalğadı:

- Balamızdıñ sauıqqanı öte jaqsı boldı. Bîraq senderdîñ qazîrgî îstep jürgen âreketterîñ menî qattı alañdatadı. Nege ağayın-tuğannıñ barlığınıñ şañırağına ügîtîñdî jürgîzîp jürsîñ? Âlde bîreu tapsırma berdî me? Aytqan uağızdarıñ meyîrîmdî dîndardı emes, qatıgez, jankeştî dîndardı târbieleuge bağıttalğanday. Ekî sözîñnîñ bîrî – jiĥad. Osı âreketterîñnîñ artı auır saldarlarğa aparıp soğa ma dep qorqamın. Beybît tûrğındardıñ qanın tögesîñder me dep qauîptenemîn, – dep sözîn ayaqtadı Arıstanbek. Küyeuî Jaziranıñ bûl dîni ağımnan keş bolmay tûrğan sâtte bas tartuın talap ettî. Jazira bûl talapqa üzîldî-kesîldî qarsı boldı.

Arıstanbektî özderînîñ dîni ağımına qospaq âreketterînen tük şıqpasın bîlgen Jazira tuıstarınan takfirşîler mâjîlîsîne kîmdî ertîp bararın bîlmedî. Aqırı özînîñ sîñlîsîn ertîp baramın degen toqtamğa kelîp, Ayğanımdı şaqırdı. Ol bîrden kelîstî. Törehan Ayğanımnıñ jinalısqa baruın qalamadı. Ûzaq uaqıt qarsılıq ta körsettî. Bîraq Ayğanım öz degenînen qaytpay mügedek balanı sauıqtırğan «dîndarlardı» körgîsî keletînîn aytıp, jolğa şıqtı. Ayğanım kelgennen soñ Jazira mügedek ûlın qosa alıp, üşeuî jinalısqa bettedî.

Jinalıstı 30 jas şamasındağı öñî sûstı qara sûr adam jürgîzude. Qolın arı berî sozıp, uağızın âserlî qılıp aytıp otır. Harizmatikalıq qasietîmen bükîl keluşîlerdî özîne qaratıp alğan. Tıñdauşılardıñ barlığı qara sûr adamnıñ aytqan sözderîn qoldap-qolpaştap otır. Qara sûr adam tıñdauşılarınıñ ârqaysısınan dîn üşîn qanday îske bara alatındarın sûradı. Jauaptarına qanağattanbağan küyî ornınan tûrğan uağızşı özînîñ közqarasın îzbasarlarına  dâleldep jatır. 

Tumısınan janı nâzîk kelgen Ayğanım bûl ağımğa tez berîldî. Ol da namazğa jığılıp, paranjamen orandı. Âkpelî-sîñlîlî bolıp qosılğan Jazira men Ayğanım tâkfirşîlerdîñ belsendî müşesîne aynaldı. Ayğanım öz otbasınıñ müşelerîn osı ağımğa tarttı. Ülken ûlı Ğabit anasına erîp, takfir jamağatına qosıldı. Az ğana uaqıttıñ îşînde Ayğanım mülde basqa adamğa aynaldı. Tîptî baqsı-balger bolamın dep özîn-özî ûstay almay ayqaylap, jüyke auruına da şaldıqtı.

Ğabit 2 jıl bûrın JOO-lardıñ bîrîn qarjıger mamandığı boyınşa bîtîrgen. Dîni ağımğa kîrmes bûrın Salıq basqarmasında jûmıs jasadı. Takfirşîlerge qosılğan soñ jûmısın da tastadı. Ayğanım Törehandı tâkfirşîlerge qospaqşı bolıp, qanşa âreket jasağanımen, oyı îske aspadı. Tâkfirşîler zañı boyınşa erlî-zayıptılar bîr senîmde boluı tiîs. Küyeuînîñ özderîne qosılmağanına ızalanğan Ayğanım Törehanmen ajırasıp tındı. «Dînnen mülde habarı joq edî ol beybaqtıñ. Bâlkîm, osı ağımğa bîrden müşe bolıp ketkenî de sol sebepten şığar» degen oy Törehandı mazalap, tınım bermedî.

Osı jaylardan soñ, Törehan  meşîtke barıp, auıldıñ imamımen ekeuara ûzaq âñgîmelestî. Negîzgî âñgîme  dîn jayında örbîdî.

- İman tîlmen aytıp, jürekpen bekîtuden tûradı emes pe? Tâkfîrşîler amaldı bîrînşî kezekke qoyadı. Özderîne qosılmağan mûsılmannıñ barlığın kâpîr dep sanaydı. Âytkenmen, bîr hadiste Payğambarımız Mûhammedke soğıstan soñ bîr sahaba kelîp, bolğan jaydı âñgîmelep beredî.  Bîr adammen şayqasıp, ol adamnıñ moynına qılış taqağan sâtte «Lâ illaha ilallah»  dep bîrneşe mârte aytqanın jetkîzedî. Sahaba ol adam bûl sözdî qorıqqannan ayttı dep eseptep, âlgî adamnıñ basın şauıp tastaptı. Mûnı estîgen Payğambarımız sahabağa qattı renjîp bılay degen eken: «Sen onı qorıqqannan ayttı deytîndey jüregîne kîrîp şığıp pe edîñ?». Mîne osı hadisten-aq adamdı kâpîr dep ayıptaudıñ salmağı auır ekenîn bayqauğa boladı, – dedî imam.

- Takfirşîler salt-dâstürdî moyındamaydı. Dîn jolında soğısu, «kâpîrlerge» qarsı jiĥad jasau negîzgî maqsattarı, – dep oy qostı Törehan.

- Bîr soğıstan qaytıp kele jatıp Payğambarımız (s.ğ.s.) sahabalarına bılay deptî: «Bîz kîşî jiĥadtan ülken jiĥadqa qaytıp bara jatırmız». Bûl sözderdîñ mânîsîn sûrağan sahabalarına Mûhammed (s.ğ.s.) «ülken jiĥad öz nâpsîñmen küres, kîşî jiĥad dûşpanıñmen küres» dep tüsîndîrîptî. Âsîre ağımdar jiĥad sözîn bîrjaqtı dûşpanmen küres dep qana jür, – dedî imam.

- Jâne bûl sözdî öz âreketterîn aqtaytın beynebîr anıqtamağa aynaldırıp alğan târîzdî. Özderîmen qosa qalıñ eldî de adastırıp jür, – dedî Törehan.

- Osınday terîs ağımdardıñ kesîrînen beybîtşîlîktî kökseytîn asıl dînîmîz islamğa orınsız jala men qara küye jağıluda, – dedî imam ökînîştî ünmenen.

Jalpı qanday sektağa bolmasın kîrgen adamnıñ ömîrînîñ astañ-kesteñî şığadı. Törehan men Ayğanım ajırasqan soñ, Ayğanım 3 balanı alıp, Jaziranıñ üyîne kettî. Jaziranıñ küyeuî jürek auruınan qaytıs boldı. Âyelînîñ salıp jürgen şırğalañına şıday almay ömîrden kettî.

Sol târîzîdî keşe ğana bîr-bîrîn süyîp qosılğan erlî-zayıptılar op-oñay ajırasa saldı. Bûlay bolar dep kîm oylağan? Törehan japadan jalğız qaldı. Bîr kezdegî özî ğaşıq bolğan qos bûrımdı qara torı qızın joğaltıp alğanı arqasına ayazday battı. Süttey ûyıp otırğan otbasınıñ şañırağı ortasına tüstî.

Ülken ûlı Ğabit tâkfirşîlerdîñ belsendî sarbazdarınıñ bîrîne aynaldı. Takfirşîler qızmetterîn belsendî jürgîzîp otırğan Kavkazğa sapar şegîp, Dağıstannan qarulı dayındıqtan ötîp keldî. Elge kelîsîmen jer-jerde ügît nasihattıq jûmısqa kîrîstî. Şeşenstandağı bauırlarına jiĥad jasauğa kömek retînde takfirşîler Ğabit bastağan 10 adamdı jîberdî. Reseydîñ qarulı jasağımen bolğan qaqtığısqa qatısqan Ğabit bastağan top 8 adamınan ayırıldı. Tîrî qalğan Ğabit jâne tağı bîr adam. Bûlar serîkterînen ayrılğanına qayğırğan joq, «şaĥid boldı» dep börkîn aspanğa atıp quandı. Dîn jolında şaĥid bolıp ömîrden öte almağanına ökîngen Ğabit tağı da «jiĥad» jasauğa niet bîldîrdî. Köp uaqıt ötpesten takfirşîler tağı da bîr top jasaqtap, olardı Dağıstanğa jîberdî. Bûl toptıñ îşînde Ğabit te bar. Takfirşîler sol aymaqtağı radikaldı ağımdarmen bîrîgîp, bîrneşe jerde jarılıstar ûyımdastırdı. Saldarınan köptegen beybît tûrğın ömîrmen qoştastı. Qanşama adam âkesîz, anasız qaldı. Bîreuler jaqın tuıstarınan, bîreulerî tîptî bauır etî balalarınan ayırıldı. Al Ğabit olay oylamaydı. Ol özînîkîn erlîk dep bîledî.

Jarılıstardan soñ île-şala terrorşılardı îzdeu jûmısına arnayı qızmet organdarı dereu kîrîstî. Ğabit öz tobımen bîrge qalanıñ şetîndegî 3 qabattı üydî bekînîp otır. Jer-jerde îzdeu jûmıstarına kîrîsken arnayı jasaq sarbazdarı Ğabittîñ tobı bekîngen üyge de kelîp jettî.

«Bauırlarım! Dîn jolında şaĥid bolu ârbîr mûsılmannıñ armanı. Mına dînsîzderge berîluşî bolmañdar. Odan da bûlarmen soñğı demîmîzge deyîn küresîp, özîmîzdî dîn jolında qûrban eteyîk!» – dep dauıstağan Ğabittîñ sözîn qolastındağı barlıq adam qoldadı.

Arnayı jasaq sarbazdarı terrorşılardı oq atpay tîrîdey qolğa tüsîruge ûmtıldı. «Beybît türde berîlîñder» degen ûsınısqa terrorşılar oqpen jauap berdî. Arnayı jasaq sarbazdarı terrorşılardı qolğa tüsîru üşîn qarulı operatsiyağa kîrîstî. Terrorşılar oq jaudıruın toqtatar emes. Bîrneşe sarbazdı sûlatıp ta ülgerdî. Arnayı jasaqqa qosımşa kömek te keldî. Terrorşılardıñ qorğanısı âlsîrey bastadı. Mûnı körgen Ğabit bîrneşe serîkterîmen bîrge qaşuğa talpınıs jasadı. Bîraq bûl josparları sâtsîz bolıp, sıbaylastarı arnayı jasaqtıñ qolına tüstî.

Ğabit soñğı şeşîmge kelgendey. Jarılğış zattı qolına alıp, aynalasına qaradı. Qaşuğa eş mümkîndîk joq. Ğabit eşteñeden qorıqpadı. Qayta ol quanıştı boldı. Quanıştı jüzbenen jarılğış zattı îske qosıp, özîn-özî jardı... Osılayşa özîn ölîmge qidı.

Keşegî Sağımbay qarttıñ süyîktî nemeresî bûlay öledî dep eşkîm oylamağan da edî. Bükîl el-jûrt Ğabit tâuelsîz eldîñ ardaqtı azamatına aynalar dep oylaytın. Odan ülken ümît kütetîn. Keşegî matematikanı süyîp oqitın Ğabit qayda? Mına qatîgez Ğabit qaydan keldî?

Barlıq âlemdîk jâne otandıq BAQ-tıñ nazarı Dağıstandağı terrorlıq aktîlerge audı. Balasınıñ ölîmîn estîgen Törehan zar eñîrep jıladı. Tûñğışınıñ dâl osılay terîs jolğa tüsîp, ajal qûşatının oylamap edî.

Jalpı bûl qanday dîn? Kînâsîz adamdardıñ ömîrîn qiiuğa barğan adamdardı qalay şaĥid deymîz? Haq dîn islam bîr adamdı öltîru küllî adamzattı öltîrumen bîrdey deydî emes pe? Bûlardıñ îstegen âreketterî beybîtşîlîk degen mağınanı bîldîretîn islamğa qayşı emes pe?

Balasınıñ süyegîn elge âkelîp jerleu üşîn, Törehan Dağıstanğa attandı. Ûlınıñ denesîn alu mâselesîne kelgende edâuîr qiındıqtar tuındadı. Törehan mâselenî elşîlîk arqılı şeştî. Arnayı saraptamadan keyîn balasınıñ denesî anıqtaldı. Törehan balasınıñ süyegîn elge alıp keldî. El-jûrtı Törehannıñ qayğısına ortaqtasıp kele bastadı.

Törehan sazarğan küyî bîr orınnan qozğalmay otır. Qanday ata-ana  bolmasın balapanın ûyasınan qanattandırıp ûşıradı. Ömîr keñîstîgînde samğay ûşuın qalaydı. Törehannıñ «Ğabit  halqına adal qızmet etetîn memlekettîk qızmetker bolsa» degen armanı bar edî. Armanı orındalmadı... Sol jolda kele jatqan perzentî tereñ qûzğa tüsîp qayta şığa almadı. Törehannıñ  mızğımay otırğan qalpın, jadırap quanıp jürgen Ayğanım ğana bûzdı. «Menîñ balam dîn üşîn şaĥid boldı» dep barlıq elge ülgî etîp aytıp jür. Törehan özîn âreñ ûstap otırdı. Tuğan balasınıñ ölîmîne quanğan adamdı bîrînşî ret körîp otır. Bîr kezde tağı da şûbırğan top qaralı üyge kelîp kîrdî. Bûl toptıñ basında Jazira jâne jiren saqal emşî molda jür. Olar da quanıştı. Bûdan ârîge şıday almağan Törehan barlıq tâkfîrşîlerdî üyden quıp şıqtı. «Balam-ay!» dep zarlağan âke dausı estîgen jandı qayğığa batırdı. Bîreu qayğırıp jatsa, ekînşîlerî şeksîz quanışqa bölenîp jür.

Mîne terîs ağım bîr ğana otbasınıñ özînîñ tas-talqanın şığardı. Törehan japadan jalğız qaldı. Al Ayğanım tâkfirşîlerdîñ soyılın soğıp jür. Törehan Nûrsaya men Baqıttı jat ağımnan aman alıp qaluğa qanday jolmen bolsa da tırıspaq. «Bas-köz bolıñdarşı osı balağa. Qûrğır jüregîm bîr qauîptî sezgendey...» Bûl söz Törehannıñ jadınan ketpedî. Âkesî Sağımbaydıñ öler aldında nemeresî Ğabitke qaratıp aytqan aqtıq sözî edî... «Ata jüregî bûl qauîptî künî bûrın sezgen eken» degen oy Törehanğa endî ğana keldî. Ğabit kîm üşîn jâne ne üşîn öldî degen sûraqtıñ jauabı beymâlîm küyde qaldı.

Elnûr ÂSKENÛLI
date06.03.2013readCount4372printBasıp şığaru