Jîgîttermen qol berîp amandaspaymın

 

Soñğı kezderî ıñğaysız jağdayğa jiî qalıp jürmîn. Bîzdegî er adamdardıñ qızdarğa qol sozıp amandasatını qiın-aq. Keyde qûrbı qızdardıñ ortasında olarmen qol alısıp amandasqan jîgît mağan da qolın sozadı. Ondayda "Keşîrîñîz, jîgîttermen qol alısıp amandaspaytın edîm" dep jılı jımiyamın. Keybîrî basımdağı oramalğa qarap tüsîne qoyadı. Endî bîrî añırap, qolın sozğan küyî tûrıp qaladı. Nemese ıñğaysız küyge tüsîp, qaraday qısıladı. Mına jaqtan qılmıs jasağanday men bîrtürlî bop tûramın. Artınan qûrbı qızdarım: "Sen emes, bîz ıñğaysızdandıq" dep renjîp jatadı. Al jaqında qolımdı ûsınbağanım üşîn sonday bîr ağadan auır söz estîdîm.

Ras, qazîr köpşîlîgîñîz îştey "Qoldı ûsına salğanda tûrğan ne bar?" dep oylap otırğan şığarsızdar, îştey) Jo-joq, mâsele tîptî de onda emes. Mâsele, tazalıqta. Bîz ünemî İslamnıñ taza dîn ekenîn aytamız da, künîne bes uaqıt dâretîmîzdî tîlge tiek etemîz. Alayda, tazalıq sırtıñdı juumen şektelmeydî ğoy. Îşkî tazalıqtı qayda qoyamız?

Qazaqta bayağıda "qolûstatar" degen salt bolğan. Onda küyeu jîgît pen qalıñdıqtıñ nekelerî qiılğan soñ jeñgeler qauımı qızdıñ qolın jîgîtke ûstatıp, aqı aladı eken. Bûl turalı Zeynep Ahmetovanıñ "Babalar amanatınan" oqıdım. Ârî Bauırjan Momışûlı Zeynep apayğa: "Sender ne deseñder de, qalay sınasañdar da, bîz basımızdan ötkîzgen “qolûstatar” talğamı berîk, tîlegî tûnıq, târbiesî mol âdemî ğûrıp edî-au, şîrkîn! Qız degen âr erkekke qolın ûstata berse, alaqanınıñ qıtığı ketedî. Qıtığı degen – ûyatı. Ûyat ketse, qız qasietîn saqtau sezîmî sûyıladı. Qolın jîgîtterge qımsınbay jiî ûstatuğa dânîkken boyjetkende qızğa tân nâzîktîk, pâktîk, sıpayılıq jûtaydı. Qılıqtarı daraqılanıp, jürîsterînen jañıladı", - deptî. Mîne, mâsele qayda!

Keñes ükîmetî kelgenge deyîn qazaq dînîne, ata saltına öte berîk edî ğoy. Ârî bükîl jağınan tazalıqqa qattı mân bergen. Künî keşe Şımkentte Hanbibî Esenqaraqızımen sûhbattasıp otırıp, aqınnıñ anası turalı aytqan mına bîr oqiğasına qayran qaldım. Anası qolına kelîp tûratın bolıp, qızınîkîne keledî. Sol kezde apaydıñ üyînde tamaq îstep, üy şaruasına kömektesîp, bîr orıs qız jürse kerek. Aqırı anası qoyar da qoymay "Üyînde doñızdıñ etîn ûstap kelgen qız, bîzge tamaq jasay ma?" dep şığartıp jîberedî. Mîne, bûl - qazaqtıñ tazalığı. Âytpese, ol kîsîge kîm şoşqa etîn bergelî tûr deysîz?

Nemese qazaqtıñ kesîrî tier dep aş otırsa da köldeneñ jatqan böten zattı almauı, ûrlıqpen kelgen maldıñ etîn jemeuî osınıñ ayğağı emes pe? Mûnıñ bârî - tazalıq.

Neke de solay. Tek tazalıqqa qûrıluı tiîs. Onday nekeden saliqalı, îzgî ûrpaq düniege keledî. Âzîlhan Nûrşayıqovtıñ "Mâñgîlîk mahabbat jırında" ğoy deymîn, âyelînîñ adaldığın, özînîñ de ömîrbaqi âyelîne adal bolğanın aytatını bar edî ğoy. Jartı ğasırdan astam uaqıt bîr şañıraq astında tatu-tâttî, baqıttı tûruınıñ sırın sol adaldıqtan, tazalıqtan deydî jazuşı.
Bügînde bîz de İslamnıñ osı bîr âdemî tıyımın ûstanğımız kelîp, qolımızdı ûsınudan bas tartıp jatsaq, ol bîzdîñ özge ağımğa kîrîp ketkenîmîz emes, adal neke qûrsaq, saliqalı ûrpaq düniege âkelsek degen nietîmîzden, qazaqtıñ bayağı qanındağı tazalıqqa degen ûmtılısımızdan dep bîlseñîzder eken. Sondıqtan qolın ûsınbay jatqan âr qızğa keşîrîmmen ârî tüsînîstîkpen qaraularıñızdı ötînemîn.

P.s. Bûl jazbamdı bîrînşî instagramğa jariyalağan edîm. Onda jîgîtter qauımı da qolın berîp nemese betten süyîp amandasatın qızdar bar ekenîn, olardıñ âreketînen ıñğaysız jağdayğa jiî qalatındarın tîlge tiek etîptî. Bûl problema qızdarda ğana dep oylasam... Qızdar, mûnımız tîptî ûyat qoy endî.

Marfuğa Şapiyan

date10.07.2017readCount2836printBasıp şığaru