Esîrtkînîñ ağzağa kerî âserî

Jalpı esîrtkî jâne uıtqûmarlıq zattardıñ keseldî kesîrî mûnı tîkeley qoldanatındarmen şektelmeydî. Bûl îndetten naşaqorlardıñ janûyası, jaqındarı, dostarı jâne tûtas qoğam zardap şegedî. Esîrtkîge tâueldîlîktîñ orasan zardaptarı eñ aldımen moraldıq-ruhani ömîrde körînîs tauıp, qoğamdıq tınıştıqtı oyrandaytındıqtan, onı qoldanuşınıñ ağzasına keltîretîn ziyanı köp rette ekînşî kezekke ığısıp qalıp jatadı. Degenmen esîrtkî jâne uıtqûmarlıq zattardıñ adam ağzasına keltîretîn ziyandarı şaş-etekten. Endî esîrtkînîñ ağzağa keltîretîn ziyandarına qısqaşa jeke-jeke toqtalıp ötelîk.

Mi jâne ortalıq jüyke jüyesî. Barlıq esîrtkî türlerî mi men ortalıq jüyke jüyesîne öte ziyandı. Basqaşa aytqanda aqıl-estîñ eñ azulı dûşpanı – esîrtkî. Esîrtkîge tâueldî adamdar, eñ aldımen, jüyke jâne psihikalıq aurularğa şaldığadı. Ûyqısızdıq, jındanu, erte aljıp, esînen adasu, ûstamalar (sandıraqtau, qisınsız âreketter jasau), galliutsinatsiyalar (bos qorqınış, eles köru, dıbıs estu, şoşınu), ûmıtşaqtıq, sekîldî dertterden köz aşpaydı jâne şara qoldanbasa ölîp tınadı.

Bauır jâne büyrek. Esîrtkînîñ ulı âserînen arıluda eñ auır jük bauır men büyrekke tüsedî. Bauır men büyrek jûmısınıñ bûzıluı saldarınan bauırdıñ maylanuı, qabınuı, jâne bauır tsirrozı, gepatit jâne öte auır büyrek auruları payda boladı.

Köz. Esîrtkî zattar qoldanu közge öte ziyandı. Nâtijede közdîñ jarıqtı körude tepe-teñîgî bûzılıp, alıstı köre almaydı. Qılilıq, qarañğıda tük körmeu, köz qaraşığınıñ ülkeiuî nemese kîşîreiuî sekîldî köz auruları asqınadı.

Tınıs alu jüyesî. Esîrtkî zattar tınıstı tarıltıp, jötel, dem jetîspey qısılu, tınıs alu ağzalarınıñ sal boluı jâne osılardıñ saldarınan oqıstan öluge ûrındıradı.

Qan-tamırları. Esîrtkî saldarınan qan azdıq, qannıñ ulanuı, qannıñ türî men qûramınıñ özgeruî, qannıñ ûiuı, gangrena, qan tamırlarınıñ bîteluî sekîldî aurular tuındaydı. Âsîrese, esîrtkînî inemen qan tamırğa salu öte qauîptî.

Ulanu. Esîrtkînîñ ağzağa töndîretîn qaterlerînîñ bîrî – köp rette ölîmmen ayaqtalatın ulanu oqiğaları.

Nûrbek Qayırmûhammed
date07.07.2017readCount3294printBasıp şığaru