Meşît jamağatına aytarım bar...

Biıl bîrînşî ret Astana qalasındağı Âzîret Sûltan  meşîtînde  QMDB törağası, Bas Müfti Erjan Malğajıûlı Mayamerovtıñ  şaqıruımen  auızaşarına  qatıstım. Auızaşarğa  Arab  elderînîñ  elşîlerî  men elîmîzdîñ  ziyalı  qauım  ökîlderî  qatıstı. Akademik Dihan Hamzabek, Professor Âdîl Ahmetov jâne Professor Ğarifulla Esîm  ağalarımız «Dîn men Dâstür» attı  kîtaptıñ  tûsauın kesîp berîp, söz söyledî. Uağız aytılıp, qûran oqıldı.

 

Elîmîzdegî  bas meşît Âzîret Sûltan meşîtînde  bîr  ay boyı  auızaşardan soñ, tarauıq namazına  qatıstım. Sonda bayqağanım, eñ aldımen Allağa  şükîr deymîz, meşîtke kelîp namaz oqitındardıñ denî jastar, jâne kün sanap olardıñ qarası qalıñ. Tağı bîr quanarlıq jayt, auzın bekîtkenderdîñ  basın qosıp, jamağatqa auızaşar beruge  tırısıp  jatqan, darhan  köñîlî  dariya  qazağımnıñ sanı jıl sayın artıp keledî. Barşasınıñ nietterîn  Rabbım qabıl etîp, sauaptan  jazğay. Osı auızaşar dastarhandarına, âje-analarımızben  âpke-qarındastarımız tâulîk boyı dayındalıp, üstelînîñ belîn mayıstırıp tağamnıñ  tür-türîn  jarısa qoiudı  âdetke  aynaldırğan. Ârine, qonağın qûdayınday sıylaytın  qazağımnıñ  qolı  ârqaşan keñ. Künî  boyı  aşqûrsaq  jürgen  adam, mûnday dastarhanda tamaqtan bas almay, tıñqıyıp tamaq jeu ziyan  ekenîn  qaperde ûstağan  abzal. Ramazan ayında auzın bekîtken jandar sanı  köbeygenîmen, bîzdîñ qoğamda ruhani jañğıru jağı âlî kenjelep  jatqandığı  köñîlge  qayau  tüsîredî.

Tarauıq namazı  oqılıp  jatqanda, jas balalardıñ  jılağandarı men  quısıp  oynağan dauıstarı  estîlîp jatadı. Oğan osı meşîttîñ  bas  imamnıñ orınbasarı Quat Erğaliûlı bîrneşe ret eskertkenîmen, onı  tıñdap  jatqan qız-kelînşekter  bolmadı. Negîzî, meşîtke  jaña  tuğan  nârestemen, esîn  bîlmeytîn  balamen  keluge  bolmaydı. Öytkenî, jamağattıñ  namaz  oquına kedergî  keltîruî âbden  mümkîn. Jûma  namazına  barğanda, parızdı  oqıp, qalasa ornınan  tûrıp  kete  beredî, bûl  dûrıs emes. Barlıq jamağat bîr  adamday  meşîtke  kîrîp, bîr  adamday namazın  oqıp, sâjdege  basın tigîzîp  şığuı  tiîs. Âytpese, meşît âkeñnîñ üy emes, qalasa  kelîp, qalasa  ketetîn.

Meşîtke  kelgen  adam  özîn  meylînşe, sıpayı  inabattı  ibalı  ûstağanı abzal. Ökînîşke  qaray, keybîreuler  ösek-ayañdı  bösu  nemese  dauıs  köterîp  söylep, jamağattı  özîne  qaratuğa  tırısu jâne  tarqıldap  külu men  orınğa  talasu  siyaqtı  keleñsîzdîkter  boy  aldırıp  jatadı. Meşît Qûdaydıñ  üyî  dep  jatamız, meşîttîñ  tabaldırığın  attağan  jan, Alla, namaz, sadaqa, zîkîr, obal-sauap, ınsap-ısırap, qûran-dûğa  siyaqtı sözderdî  aytuğa  boladı. Qalğan dünienîñ  basqasın  üyîñe  barğan  soñ, aytasız. Qazaq  onı  bîr  auız  sözben  «ûyat  boladı»  deydî.

Meşîtke  kelîp, ûyalı  telefonın, aqşa  salatın  bûyımın, odan  qala  berdî  ayaq  kiîmîn  joğaltıp  jatadı. Ûyalı  telefon men  âmiyandı  kölîgîñîzge tastap  ketken dûrıs. Al, ayaq  kiîmîñîzdîñ  jañasın  emes  eskîleuîn  kiîp  barğan  jön. Âytpese, ûrlap  ketuî  mümkîn. «Öz-özîñe  ıqtiyat  bol, körşîñîzdî  ûrı  tûtpa» degen ata-babamız. Sondıqtan  oraza  ûstağanda  tek  tamaq  jeuden  tıyılmay, mînez-qûlqımızdı, jürîs-tûrısımızdı, âdemînî  köruge, jaqsı  söz  estuge, dâmdî men  tâttî iîstî  iîskeuge  üyrenuîmîz  kerek.

Ramazannıñ şınayı qadîr-qasietîn, berer sansız mümkîndîkterîn beyhabar jandar qanşama,  ârbîr  mümînge berer  mümkîndîgî  qanday  ekenîn, qanşa  rizaşılıqqa  kenelîp  qaluğa, qanşama ruhani  payda  bolatının  qazaqşalap miına «qûyıp tûrıp  jetkîzetîn» imandar  sirek  ekenîn  bayqadım. Öytkenî, bîzdîñ  elde  jamağatqa sözîn ötkîzu üşîn  imamdardıñ bedelîn  köteru  jolğa  qoyılmağan. Mâselen, Türkiya siyaqtı  elderde  imamdarğa degen qûrmet-îzet keremet. Elîmîzdîñ  tükpîr-tükpîrîndegî, auıl-audandardağı  meşîtterdî  joğarı  bîlîmdî de  bîlîktî  dîn  mamandarımen  qamtamasız  etpesek, dînnîñ  jağdayın  köteru  mümkîn  emes. Ol üşîn  elîmîzdegî «Nûr-Mübârak» qazaq islam  universitetî men QMDB-ğa  qarastı  medreselerdîñ  bîlîm  beru  jüyesîn  odan  ârî  damıtıp, sapasın arttıru  kezek  küttîrmeytîn  mâsele. Qazîrgî  tañda, bîzge  ûlttıq  sanası qalıptasqan  dîni  bîlîmî  tereñ, intellektualı  öte  joğarı  zamanaui  imamdar  auaday  qajet. Öytkenî, imam-moldalardıñ  bîlîmî  men  bîlîktîlîgîn  jaña  zamanğa  say  jetîldîrudîñ  de  özektîlîgî  anıq  sezîlîp  tûrğanına  közîm  jettî. Sol arqılı  imam-moldalarğa  dîn  ğılımı  men  qatar  eldîñ  tarihın, qazaq  halqınıñ  maqal-mâtelderîn, ûlt  kösemderî  men  bi-şeşenderînîñ  danalıq  oy-tûjırımdarın, dîni  öleñ-jırların  jattatıp, uağız—nasihattı  sonday ûlttıq  qûndılıqtarmen  tûzdıqtap  otıruğa  maşıqtandıru  kerek.

Dîn  qızmetkerlerînîñ  bügîngî  qoğamnıñ  sûranısına say bîlîm îzdenuîne, özderîn  özderî  qamşılap  damuına, oy   örîsterînîñ  ünemî  keñeiuîne  septîgîn  tigîzuîmen  qatar, sportpen  şûğıldanıp  mıqtı  bolğanı  oñdı. Sonda  barıp, olarğa  degen  közqaras  qoğamda  özgeredî. Jûma  namazında  Allanıñ rizaşılığın alu, mol sauabı turalı şınayı dîn janaşırlarınan bîr  auız bolsa da uağız  tıñdap, ruhani  jañarıp  qaytsa  qanday ğanibet.

Ramazan sonday bîr  ay, barşamızdı  teñestîrîp, kündîz  aş qûrsaq  bop, al tünde  ûyqıdan  görî  qûlşılıqqa  arnap, özîmîzdîñ  nâpsîmîzdî  tıyıp, oyımız ben jüregîmîzdî  tazalap,   jaqsı  jağına  târbieleuge  ûmtılmasaq, âlbette Jaratuşığa bîzdîñ  künî  boyğı  aştığımızdıñ  qajetî joq. Jan-düniemîzdî  tazartıp, orazanıñ şınayı  mânîn  ûğınıp  auız  bekîtken jaqsı. Ökînîşke  qaray, soñğı uaqıtta  elîmîzde asıl  dînîmîzdîñ  atın  jamılıp, qazaq üşîn  kielî  de  qasiettî  İslam  dînîmîzge  eş  qatısı  joq  bîreulerdîñ qoğamğa  îrîtkî saluı  tejelmey tûr. Sayasi  astar  ûstanğan  âlgîlerdîñ âreketînen  zardap şekkender az emes. Jas jîgîtterdîñ  salaqtatıp  saqal  qoyıp, balaqtarın şort kesîp jüredî, qızdardıñ  betterîn  tûmşalap  qap-qara  köylek kigen qızdardıñ  qatarı  köbeiude. Bûl bîzdîñ qalıptasqan salt-sanamızğa tompaq, öreskel  qatelîk. Qazaqta  qara kiîmdî kîsî qaytıs bolğanda kiedî. 

Bügîngî  örkeniettî, ozıq  tehnogoliyalı, jaĥandıq  ıqpaldasudan, türlî  qauîp-qaterden  qorğanu  jolı. Osı orayda  ûltımızdıñ  ûstazı  Ahmet  Baytûrsınûlınıñ  «Qasıñnan da, dosıñnan  da  bîrdey  saqtan»--degen  sözî  oyğa  oraladı. Saqtanudıñ  bası—özîñe  qatıstı  ruhani  qûndılığıñdı  tügendep, keyîngî  ûrpaqqa  mûra  etîp  qaldıru  bolıp  tabıladı.

Bîrde payğambarımız  Mûhammedten  bîr  kîsî: «Ua,  Allanıñ  elşîsî, bûl  ömîrde  eñ  jaqsı  adam  kîm?» - dep  sûraydı. Sonda  ol: «Eñ jaqsı adam — qoğamğa, elge paydası  tigen pende», - dep jauap  beredî. Demek, qoğamğa  paydalı  bolğanıñ — jaqsı  mûsılman  bolğanıñ. Alla Elşîsînîñ  tağı  bîr  hadisînde: «Otanın küzetken şekaraşınıñ  közî  aqirette küymeydî» - degen. Tuğan  jerdî  qorğau, tuğan elîñe qızmet  etu  bîlîmnîñ  köptîgînen  emes,  eldîk  sanağa, tuğan  elîñe  degen  mahabbatqa  baylanıstı  eken. Sondıqtan  jastayınan  dîn men dâstürîmîzdî, tağılımdı tarihımızdı oqıp, susındap  ösken  ûrpaq  terîs ağımdar men jat mâdeniettîñ  jetegînde  ketpeydî. Salt-dâstürî  men  tarihına  erekşe  mân  bergen  eldîñ  tûğırı  biîk,  îrgesî  berîk  bolmaq.

Jûmamûrat  Şâmşî,

Tarih  ğılımdarınıñ  kandidatı

date05.07.2017readCount2444printBasıp şığaru