Jüktîlîk kezîndegî tîs kütîmî

Ârbîr âyel jüktîlîktî merekenî kütkendey asığa kütedî. Alayda jüktîlîktîñ ötu barısı türlî jağdayğa baylanıstı. Öytkenî qûrsaqtağı sâbi ana ağzasındağı bar jaqsını özîne aladı. Sonıñ îşînde tîstegî kaltsiydî de aladı. Tîsîñ auırsa janıñdı qoyarğa jer tappay ketesîñ. Qazaqstan ğalımdarı jüktîlîk kezînde tîs dârîgerîne baruğa boladı, tîptî ârbîr jüktî âyel  oğan baruğa mîndettî dep sanaydı!

 

Zertteu

Qazaqstan dârîgerlerî jay ğana teoriyamen emes, kömekke jügîngen almatılıq 37 jüktî âyelge jasalğan baqılau nâtijesînde qorıtındı jasadı.  Baqılauğa 24-38 jas aralığındağı âyelder alındı. Olardıñ basım köpşîlîgî (62%) ekînşî ret bosanğalı jürgen analar. Ğalımdar ûjımı (G.T.Ermuhanova, A.A.Tuletaev) zertteu nâtijesîn ğılımi jurnalda jariyaladı. Bîz sonıñ qısqartılğan nûsqasın ğana ûsınamız.


Körsetkîş söyleydî

Baqılauğa alınğan jüktî âyelderdîñ 89,1%-ınıñ tîs probleması jüktîlîkke baylanıstı payda bolmasa da, jüktîlîk kezînde asqınıp ketken. 21 âyelde tîsjegî, 12 âyelde asqınğan tîsjegî anıqtaldı. 13 âyeldîñ (35%) tîs qatarında aqau bayqaldı. Ekî nauqastan kataraldıq gingivit tabıldı. 15 âyelden gipertroftı jâne atroftı gingivit, al 8 âyelden – kataraldıq parodontit anıqtaldı.

Parodont tînînde probleması bar âyelderdîñ qızıl iegî qattı tamaqtı tîstegende jâne tîsîn tazalağanda qanaytın bolğan.

Âyelderdîñ az ğana bölîgî (10,9%) densaulığına jüktîlîkke deyîn aldın ala qaralğan. Olar stomatolog-dârîgerdîñ tolıq tekseruînen ötken. Eñ qızığı, olar bîrînşî ret jüktî bolğan âyelder. Olar jüktîlîgîne barınşa mûqiyat qarağan âyelder bolıp şıqtı. Tîsîñîzdî jüktîlîkke deyîn emdeñîz!

Baqılauğa alınğan âyelderdîñ tîsîndegî aqaudı olardıñ bosanu nâtijesîmen jâne balalarınıñ densaulığımen salıstırdı. Nâtijesînde almatılıq ğalımdar mınaday qorıtındığa keldî: auız quısınıñ qabınuı bolaşaq sâbige qauîp tuğızadı. Ârbîr üşînşî jağday sâbidîñ îndet jûqtıruına alıp keledî. Mûnday jağdayda balalardıñ immunitetî âlsîreydî. Îşek-qarın jolınıñ qızmetî bûzıladı. Basqa da aurularğa ûşıraydı. Sonımen qatar, anasında tîsjegî bolğan jağdayda, onıñ balada da bolatını bayqaldı. Ana men balanıñ arasındağı erîksîz jaqındıq sâbidîñ auıs quısında infektsiyanıñ jıldam taraluına alıp keledî. Alğaş tîs jarğan kezden bastap-aq tîsjegî payda boladı. Endeşe ne îsteu kerek? Ayrıqşa erejelerdî saqtay otırıp, jüktîlîk kezînde tîstî emdeu kerek.

 

Emdeuge boladı!

Nauqastıñ tîsî auırsa, tîs dârîgerînîñ bası auırarı sözsîz. Anesteziya jasau arqılı qarapayım adamğa da, jüktî âyelge de kömektesuge boladı. Qazîrgî tañda arnayı jüktî âyelderge arnalğan anesteziya bar. Mûnday dârî-dârmekter bala joldasınıñ tosqauılı arqılı ötpeydî. Sondıqtan anasına da, bolaşaq sâbige de eşqanday ziyanın tigîzbeydî. Tek tolıq anesteziyadan aulaq bolğan jön. Onı jüktîlîktîñ qay kezeñînde bolmasın paydalanuğa bolmaydı.  

Jüktîlîk kezînde tîstî emdeuge jâne jûluğa qatıstı qarsı körsetîlîmder bar. Alayda olar üzîldî-kesîldî emes. Bûl mâselenî ârbîr jekelegen jağdayğa baylanıstı tîs dârîgerîmen jâne terapevtpen keñesîp şeşu qajet. Rentgenge ayrıqşa nazar audaru qajet.

Bolaşaq analar tîs rentgenîn jüktîlîktîñ bîrînşî jâne soñğı üş ayında jasauğa bolmaytının bîluî kerek.

Keyde bîlîktî kömek körsetu üşîn dârîgerge tîs rengenî qajet boladı. Jüktî âyel üşîn rentgennen şığatın sâule nârestege qauîp tuğızuı mümkîn. Alayda qazîrgî tañda şığarılatın sâulenî sekundqa deyîn azaytatın apparat pen mikrosâulelenudî tîrkeuge qabîlettî  radioviziograf qoldanıladı.

Degenmen, ârbîr ana aldın alu şaraların saqtauı tiîs. Sâbidî qorğau üşîn omırauın, îşîn jâne jambasın arnayı japqışpen jauıp jüru kerek.

Eger jüktîlîk kezînde jasalğan tîs rentgenî jağdaydıñ qauîptî emestîgîn körsetse, tîstî emdeu şarasınıñ bîrqatarın balanı bosanğannan keyînge qaldırğan jön.

 

Jüktîlîk kezînde tîs jûldıru

Bûl şaranı asa qajettîlîk tuındağan jağdayda ğana jasatqan dûrıs. Tîstî jûlu kezînde stomatolog-dârîger jüktîlîk merzîmîn eskeruî tiîs. Mûnday şaranı jasauğa jüktîlîktîñ ekînşî toqsanı qolaylı. Kürdelî hirurgiyalıq ota (mısalı, aqıl tîsîn jûldıru) jasauğa şûğıl qajettîlîk bolmasa, onı jüktîlîktîñ soñına şegîndîrgen dûrıs.


Tîske protez salu

Protezdî jüktîlîkke deyîn salu qajet. Alayda, bolaşaq ana onı saldırıp ülgermese, protezdî jüktîlîktîñ bîrînşî jartısında jasatqanı abzal. Öytkenî osı kezeñde âyeldîñ jağdayı jaqsıraq boladı. Tîs dârîgerîne baru asa qiınğa soqpaydı. Bûl orayda jıldam salınatın jâne jansızdandırudı qajet etpeytîn protez türîn tañdau kerek. Jüktîlîk köp jağdayda protez saluğa qarsı körsetkîş emes. Sondıqtan tîstî qalpına keltîru qajet bolsa, mamanğa jügînîp, oñtaylı âdîstî tañdau jetkîlîktî.


Auırıp em îzdegenşe, auırmaytın jol îzde

Almatılıq ğalımdar sauattı jasalğan stomatologiyalıq şaralar jüktî âyel men nârestege ziyanın tigîzbeytînîne, kerîsînşe oñ nâtije beretînîne senîmdî. Jüktî âyeldîñ auız quısındağı sozılmalı infektsiya oşağın uaqtılı emdeu jüktîlîktîñ patologiyasız ötuîne kömektesedî. Degenmen, jüktî âyel tîs dârîgerînîñ aldına barmauğa barınşa tırısuı tiîs. Ol üşîn:

— tîstî tûraqtı jâne dûrıs tazalap tûru kerek (tîstî tazalaudı ârdayım bîr tîs qatarınan bastap, bîreuîn qaldırmay tazalau kerek).

— qosımşa aldın alu qûraldarın paydalanu kerek. Tîs qağın jâne tamaq qaldığın tazalau üşîn tîs jîbîn – flosstı; tîstîñ betkî qabatın jaqsı tazartatın, tîs qağı payda boluınıñ aldın alatın, auız quısın zalalsızdandıratın tîs eliksirîn paydalanu; qûramında qant almastırğışı, âsîrese ksilitî bar sağız şaynau.  Ksilit auız quısında ûzaq uaqıt tûradı da florağa oñ âserîn tigîzedî. Sağızdı tamaqtan keyîn 15-20 minut qana şaynau kerek.


Dûrıs tamaqtanu

Dieta sîzdîñ erekşelîgîñîzdî eskere otırıp jasaluı tiîs. Ol qajettî aquızdan, kömîrsutekten jâne maydan, sonımen qatar qajettî dârumen men mineraldı zattardan tûruı tiîs. Ârine, gazdalğan tâttî susındardan bas tartıp, tîsîmîzdîñ bastı jauı – tâttînî şekteu qajet.

date30.06.2017readCount2765printBasıp şığaru