Tâuba-nasuhtıñ mânî
Тәуба-насухтың мәні

Qasiettî Qûrannıñ köptegen tûstarında tâuba turalı aytılatını mâlîm. Ârkez tâuba etîp jüru qazaqtıñ da dîlîne sîñgen. Alayda nasuh-tâuba degen ne? Tâubanıñ ol türî nesîmen erekşelenedî?

Ğalımdardıñ aytuınşa, «Tahrim» süresînîñ 8-ayatında üş türlî ûğımğa basımdıq berîlgen: iman, tâuba jâne nasuh. Mûsılmandardı tâuba etuge şaqırğan ayatta bılay delîngen: «Ây, iman keltîrgender! Allaĥ tağalağa nasuh tâuba jasañdar! Osılay îstegende ğana «künâlarımızdı keşîrîp, Rabbım (ağaştarınıñ arası men baqşalarınıñ astınan) özender ağıp jatatın jûmaqtarğa kîrgîzer» dep ümît ete alasıñdar. Sol künî Allaĥ payğambarın jâne onıñ janındağı müminderdî ûyatqa qaldırmaydı. Olardıñ nûrı aldarınan ârî oñ jaqtarınan şalıqtap aldığa ozadı. Olar bılay deydî: «Ua, jomart Rabbımız! Nûrımızdı bûdan da arttırıp, tolıstıra gör! Kemşîlîkterîmîzdî keşîr! Öytkenî, Senîñ barlıq nârsege qûdîretîñ jetedî».

Ayat âuelde iman keltîrgenderge qaratıla aytılğan. Yağni, iman keltîrgen jandar Qûrandağı bûyrıqtarğa bas ierî anıq. Demek, bûl tûsta imannıñ mañızdı ekenîn köremîz. Desek te, añdausızda künâ jasap qoyğan imandı jan sol mezet ne îsteu kerektîgîn de bîluî tiîs. Ol – köp keşîktîrmey, «Ua, Raqımdı iem, men beybaqtı keşîre gör» dep dereu özîn de, barlıq îs-âreketîn de körîp tûrğan Allaĥ tağalanı eske alıp, tâuba jasauı.

Künâ – bîr sât adamnıñ öz erîk-jîgerîn tejey almay, nâpsînîñ qalauına jığılıp, Allaĥ tıyım salğan îstî jasap qoiuı bolsa, al tâuba – künâ jasağannan keyîngî ökînîş sezîmî. Adamnıñ özîn-özî kînâlap, janın qoyarğa jer tappay, may îşkendey mazasızdanuı. Jaratuşı ieden özîne jatsa-tûrsa keşîrîm tîlep, jalbarınuı. Adam ata men Haua anamız da jûmaqta tıyım salınğan jemîstî jegennen keyîn artınşa bûl îsterînîñ dûrıs bolmağanın sezîp, dereu tâubağa kelgen.

Tâuba – adasıp barıp esîn jiğan qûldıñ iesîn qayta tapqanı târîzdî. Ol îstegen jamandıqtan jirenudî bîldîredî. Bîraq qanşa jamandıqqa boy aldırsa da pendesînîñ bîr künî tâubağa kelgenîne Allaĥ tağala qattı quanadı. Allaĥtıñ quanışı pendenîñ quanğanınan özgeşe, özîne tân keyîpte jüzege asatını aqiqat. Degenmen hadiste pendenîñ tâubağa kelgendegî jağdayı bılayşa beynelengen: «Allaĥ qûlınıñ tâubesîne qattı quanadı. Mâselen, bîr tüye ûşı-qiırsız şöl dalada iesîn tastap qaşıp ketedî. Suı men azığı da sonımen bîrge ketkendîkten, iesî qattı qayğıradı. Âlgî kîsî alasûrıp tüyesîn ârlî-berlî îzdep şarşaydı. Aqırında âlî qûrıp, bîr ağaştıñ köleñkesîne qisayıp köz îlmek boladı. Bîr kezde közîn aşsa, qasında tüyesînîñ tûrğanın bayqaydı. Üstîndegî jügî de dîn aman. Sol mezet âlgî kîsînîñ quanğanı sonşa, öz şükîrşîlîgîn bîldîrmek bolıp, bîraq sözînen jañılıp «Ua, rabbım! Sen menîñ qûlımsıñ, men senîñ rabbıñmın» dep jîbergenîn bayqamaydı. Al Allaĥ tağalanıñ tâube etken qûlına degen quanışı bûl kîsînîñ quanışınan âldeqayda joğarı» (Müslim, Tâuba, 7).  

İmam Ğazalidıñ aytuınşa, «nasuh» sözî nasihat degen sözben tübîrles. Ol qayırımğa, ıqılastılıqqa, öz nâpsîñdî târbieleuge, îstelgen qatelîkterden sanalı türde bas tartıp, ekînşî qaytara künâ îstemeuge bekînudî bîldîredî. Nasuh-tâuba şınayı nietten tuatındıqtan, bûl tâubede ekînşî ret sol qatelîkke qayta ûrınbau negîzge alınadı.

Ğalım Zamahşari nasuh-tâuba sözîn bılay dep tüsîndîrgen: «Özîne tâubağa keludî nasihattağandar tım şekten şıqpaudı, sol künânî tüp tamırımen joiudı maqsat tûtadı. Artınşa tâubağa kelu sol îsterdîñ künâ, naşar ekenîn bîldîredî. Ökînîş sezîmî pûşayman küy keşuden tuındaydı. Şıqqan süttîñ qayta kerî kîrmeytînîndey ekînşî qayta ol jamandıqqa bettemeu kerek. Mîne, osınıñ barlığın negîzge ala otırıp şınayı tâubağa kelu degendî bîldîredî».  

Hasan Basriden tâuba nasuh turalı sûralğanda, bılay dep jauap bergen eken: «Tâuba nasuhta mına tört türlî nârse mañızdı:

Ökînîştî jürekpen sezînu;
Tîlmen kîşîrîm tîleu;
Dene müşelerîn künâdan tıiu;
Îştey ekînşî ret künâ jasamauğa bekînu».

Ardaqtı rasulımız (s.a.s.) mûsılman ümbetîne qalay tâuba etu kerektîgîn de üyretken. Bîr hadisterde tâuba etîp, keşîrîm tîler aldında ekî bas namaz oqu kerektîgî, sâjdege jığılğan qalpı «Ua, Hay ârî Qayium (mâñgî tîrî) Allaĥ tağalam! Menîñ barlıq jay-küyîmdî tüzey gör! Qas-qağım sâtke bolsa da menî nâpsîmnîñ jetegîne erîp ketuden saqtay gör!» degen dûğalar aytıluı qajettîgî eskertîlgen.

«Ua, Jasağan iem! Sen menîñ Rabbımsıñ! Senen basqa tâñîr joq. Menî jaratqan özîñsîñ, men senîñ qûlıñmın. İmanda, qûlşılıqta, Sağan bergen sertîmde tûruğa küş salamın. Sanalı türde jasağan qatelîkterîmnîñ kesîrînen saqtay gör!» degen dûğanı da Ardaqtı payğambarımız (s.a.s.) tâuba şınayı boluı üşîn ümbetîne ertelî-keş aytıp jürudî ösiet etken. 

Qûdayberdî Bağaşar
date04.03.2013readCount5252printBasıp şığaru