Sâlâfilerdî kîmder qarjılandıradı?
İbn Tâymiyanıñ (1263/1328) sâlafilîk ideyaların XVIII ğasırda Abd âl-Uaĥab (1703-1792) dîni-sayasi qozğalısqa aynaldırdı. Uaĥabşıldıq qozğalıs ekî ğasırğa juıq tınımsız küresten soñ 1927 jılı Saud âuletînîñ Nâjit memleketîn qûruımen ayaqtaldı. Salafilîk ideyanıñ negîzînde tarih sahnasına şıqqan KSA (Saud Arabiya Koroldîgî) mûsılman elderîndegî uaĥabşıldıq qozğalıstarğa negîzgî dem beruşî memleket bolıp sanaladı.
 
Bûdan özge sâlafilîk ideologiyanı qoldaytın Kuveyt pen Katar jâne bîrqatar memleketterde qarjılıq instituttar bar. Osılardıñ îşîndegî Qazaqtanda sâlafilîk ideologiyanı nasihattağan keybîr qorlarğa toqtalar bolsaq:
Elîmîzde sâlafilîk dîni senîmdî eñ alğaş bolıp nasiqattağan «Âleumettîk reformalar qoğamı» bolıp tabıladı. Bûl qayırımdılıq qor 1952 jılı Kuveytte qûrılğan. Atalmış ûyım öz jarğısında bastı maqsatı retînde – islamdıq bîlîm men tâlîm-târbie jâne âleumettîk kömek körsetudî negîzge alatının atap ötken. Bûl ûyım Qazaqtanda toqsanınşı jıldarı jûmıs îstey bastadı. Oñtüstîk Qazaqstan oblısınıñ âdîlet basqarmasında 1998 jılı resmi tîrkelgen. Qayırımdılıq qor 1999 jılı QR Bîlîm jâne ğılım ministrlîgînîñ №268 qaulısımen Qazaq-Kuveyt universitetîn aşuğa litsenziya aldı. Bastapqıda universitet «0215 – arab tîlî jâne âdebietî», sonday-aq «0218 – dîntanu» mamandığı boyınşa studentterdî dayındaydı. Bûl oqu ornınıñ şeteldîk oqıtuşılar qûramına osı qor arqılı İordaniya, Tunis, Egipet jâne Marokkodan dîni missionerler tartıldı.
 
Qazaq-Kuveyt universitetînîñ oqu bağdarlaması negîzînen Saud Arabiyasınıñ baspalarınan şıqqan sâlafilîk îlîmmen qamtılğan dîni oqulıqtarmen jabdıqtaldı. «Âleumettîk reformalar qoğamı» kommertsiyalıq maqsattı emes, negîzînen sâlafilîk îlîmdî nasiqattau üşîn qûrılğandıqtan universitette aqısız tegîn bîlîm berdî.
 
«Âleumettîk reformalar qoğamı» qorı qayırımdılıq şara retînde jetîm nemese âleumettîk jağdayı tömen otbasıdan şıqqan 150-den astam jasöspîrîm qızdarğa arnap «Mersi» qızdar-pansionatın da aştı.
 
Bîlîm jâne ğılım ministrlîgînîñ 2004 jılı jürgîzgen tekseru şaralarınıñ nâtijesînde bûl qayırımdılıq qordıñ prozeletistîk nasithat jürgîzgenî anıqtaldı. Oqu orındarında memlekettîñ konstitutsiyalıq qûrılımın bûzuğa bağıttalğan ideyalar nasihattalğandığı âşkerelendî. Osığan oray, Şımkent qalasınıñ audanaralıq mamandandırılğan ekonomikalıq sotı 2004 jılı qayırımdılıq qordıñ Qazaqstan aumağındağı qızmetîne tıyım saldı. Al 2005 jıldıñ 15 naurız ayında qabıldanğan Joğarı Sottıñ şeşîmîne sâykes «Âleumettîk reformalar qoğamı» qayırımdılıq qorı zayırlı ükîmetke qarsı bağıttalğan, âleumettîk bağdarlamalardı bürkenu arqılı jûmıs jasaytın terroristîk ûyım dep tanılğan.
 
Atalmış zañbûzuşılıqtar mâlîm bolğan soñ, qordıñ qoldauımen âreket etken Şımkent qalasındağı Oñtüstîk Qazaqstan gumanitarlıq akademiyasınıñ jâne «Mersi» qızdar-pansionatınıñ qızmetî 2004 jılı qûzırettî organdar tarapınan toqtatıldı.
 
Elîmîzdegî sâlafilîk ideyanı nasihattağan kelesî bîr ûyımnıñ bîrî «İslam jastarınıñ düniejüzîlîk assambleyası» bolıp tabıladı. Bûl ûyım 1972 jılı Saud Arabiyasınıñ Jidda qalasında «Mûsılman bauırlar» ûyımınıñ müşesî Kamal Heluabi tarapınan qûrıldı. Bîzdîñ qolımızdağı derekterge qarağanda osı ûyımnıñ qoldauımen Almatıda Abay atındağı QÛPU-nîñ şığıs tîlderî kafedrasındağı arab tîlî kabinetî qajettî tehnikalıq-oqu materialdarımen jabdıqtalğan.
 
Bügîn de atalmış ûyımnıñ 56 elde bölîmderî bar. Ûyımnıñ özî tolığımen Saud Arabiyası tarapınan qarjılandırıladı.
 
Qazaqtanda sâlafilîk îlîmdî jüyelî türde dârîptegen qor «Kâusar» korporativtîk qorı bolıp tabıladı. Bûl qor 2005 jılı qûrılıp, Almatı oblısı Qaskeleñ qalasında «Kâusar» jazdıq lagerlerî bîrneşe ret ûyımdastırdı jâne Türîksîb audanındağı №3 «Kâusar» qızdar-internatı men Qaskeleñdegî №2 «Kâusar» qızdar-internatınıñ qızmetîne qoldau körsettî.
 
Qaskeleñ qalasındağı internat 1997 jılı 18 qazanda jetîm jâne jartılay jetîmder, sonday-aq jağdayı tömen otbasılardan şıqqan kâmeletke tolmağan qızdar üşîn aşılğan. Sonday-aq, bûl mekemenîñ aşıluına «Böbek» jâne Abu Dabidegî (BAÂ) «Qızıl jartı Ay» qayırımdılıq qorları qoldau bîldîrgen. Osı uaqıttan berî bûl internattan 100-den astam jas qızdar târbielenîp şıqqan. İnternat tülekterînîñ keybîrî oquın şeteldîk joğarı oqu orındarında jalğastırdı. Al Almatı qalasınıñ Türîksîb audanında ornalasqan «Kâusar» internatında 7-18 jas aralığında 90-ğa juıq qızdar târbielengen. 2005 jılı aşılğan bûl oqu ornında dîni dârîsterdîñ zañsız jürgîzîlgendîgî anıqtaldı. Barlıq qûqıqbûzuşılıqtar dâleldengennen keyîn, qûzîrettî organdardıñ ıqpalımen bûl mekemede dîni dârîster jürgîzu toqtatıldı.
 
2013 jıldıñ 20 mamırında Almatı qalasınıñ mamandandırılğan audanaralıq âkîmşîlîk sotınıñ otırısında №3 «Kâusar» internatınıñ direktorı E.Baynazarovqa qatıstı sot ükîmî şıqtı. Oğan âkîmşîlîk jaza retînde ayıppûl salınumen qatar, zañğa qayşı mülkî târkîlenuî jâne mekeme jûmısın toqtatu turalı şeşîm qabıldanğan.
 
Elîmîzde sâlafilîk îlîmdî keñînen nasihattağan oqu orındarınıñ bîrî «Taiba» kolledjî edî. Almatıda qalasında ornalasqan bûl oqu ornın «Taiba» halıqaralıq qayırımdılıq qorı (AQŞ) qarjılandırıp otırğan.
 
Kolledj negîzînen bastauış jâne orta mektepterge arab tîlînîñ mûğalîmderîn dayındaytın. Oqu merzîmî 3 jılğa jalğasatın bûl mekemede zayırlı pânder de oqıtıldı. Kolledjde Saud Arabiyasınan âkelîngen dîni sarındağı oqulıqtar men oqu qûraldarı ğana paydalanatın. Kolledj basşılığı bîlîm beru salasında mamandığı joq arabtardan qûraldı. Al jergîlîktî ûstazdar tek zayırlı pânderdî oqıttı. Kolledjdîñ soñğı direktorı – Qazaqstanda joğarı meditsinalıq bîlîm alğan (stomatolog) palestinalıq Abd âl-Muazz.
 
Qûqıq qorğau organdarı kolledjdegî dîni nasihat jûmıstarı zañsız jürgîzîlîp jatqanın anıqtağan soñ, 2005 jılı atalmış oqu ornı sottıñ şeşîmîne sâykes qızmetîn toqtattı.
 
Qazaqstanda sâlafilîk îlîmdî taratuğa basımdıq bergen qorlardıñ bîrî «Âl-Babtin» qorı bolatın. Bûl qordıñ qûruşısı kuveyttîk îrî kâsîpker, metsenat Âbd âl-Âziz Saud âl-Babtin (1936 jılı tuılğan). «Âl-Babtin» qorınıñ resmi saytındağı mâlîmetterge sâykes, bûl qor Almatı qalasında «Âl-Babtin» medresesî men Şımkent qalasında «Abdrahman Saud âl-Babtin âl-Kuveyti» atındağı İslamtanu institutın aşqan. Degenmen QR BĞM reestrînde bûl bîlîm beru mekemesî «Şığıstanu» institutı retînde tîrkelgen.
 
Kuveyttîk metsenat tarapınan basqarılatın bûl qor Qazaqstanda memlekettîk emes joğarğı oqu orındarın qarjılandırumen aynalısqan. Atap aytqanda, atalmış qordıñ ıqpalımen Şımkent qalasında «Abdrahman Saud âl-Babtin âl-Kuveyti» atındağı Şığıstanu institutı 2000-2001 jıldarı Qazaqstan Respublikasında bîlîm beru qızmetîmen aynalısuğa litsenziya aldı.
 
Atalmış Şığıstanu institutı 1993 jıldıñ 22 jeltoqsanında 0307 «Qazaq tîlî jâne âdebietî», 0215 «Şet tîlî filologiyası», 0315 «Bastauışta oqıtu pedagogikası men âdîstemesî» jâne 0714 «Halıqaralıq ekonomikalıq qatınastar» mamandıqtarı boyınşa bîlîm beru qızmetîn jürgîzu qûqığına berîlgen seriyası BM№ 0000002 Memlekettîk litsenziyanıñ negîzînde jûmıs jasadı (soñğı ekî mamandıqtardıñ qoldanılu merzîmî – 01.09.2002 j.). Qazîrgî tañda osı qordıñ qoldauımen aşılğan bîlîm beru mekemelerî Qazaqstan aumağındağı qızmetîn toqtatqan.
 
Elîmîzde sâlafilîkpen qatar «İhuan-Muslimin» ideologiyasın nasiqattağan «Qatar qayırımdılıq qoğamı» da jûmıs îstedî. «Qatar qayırımdılıq qoğamı» qorı Qazaqstan aumağında ötken ğasırdıñ 90-jıldardan bastap qızmet ete bastadı. Bûl qor eldegî dîni oqu orındarğa materialdıq kömek berumen qatar, arab elderînen şeteldîk oqıtuşılardı âkelîp otırğan. Şımkent qalasında 1997 jılı «Iqılas» jastar qoğamdıq bîrlestîgî qatarlıq qordıñ qoldauımen âleumettîk jağdayı tömen jastar üşîn internat oqu ortalığın aşqan edî. Ortalıqta sol kezde 70-ke juıq jastar oqıdı. Bûl oqu ornında egipettîk Muhammad Hafaj jâne iordaniyalıq Muhammad Atıf Ubaydata Qatar qayırımdılıq qorınıñ demeuşîlîk bağdarlamasınıñ şeñberînde zañsız dîni dârîster jürgîzgen.
 
Atalmış internattağı paydalanılğan oqu qûraldarı da qatarlıqtar tarapınan jabdıqtalatın. Qûzırettî organdardıñ tekseru şaraları nâtijesînde oqulıqtarda dîni-sayasi şetîn közqarastardıñ bar ekendîgî anıqtaldı. 2000 jıldıñ mamırında ekî jıldıq tekseru şaralarınan keyîn egipettîk Muhammad Hafaj ben onıñ iordaniyalıq ârîptesî Muhammad Atıf sot şeşîmîne sâykes «ûlttıq jâne dîni arazdıqtı tudıruda» ayıptı dep tanıldı.
Elîmîzde resmi jûmıs îstemese de keybîr dîni oqu orındarına janama türde qarjılıq qoldau bîldîrgen «İbragim bin Abd âl-Aziz âl-İbragim» qayırımdılıq qorı edî. Bûl qor 1970 jılı Sauda Arabiyası Koroldîgînde qûrıldı. Ûyımnıñ ştab-pâterî Er-Riyadta ornalasqanımen, filialdarı âlemnîñ bîrqatar elderînde aşılğan. Atalmış saudiyalıq qordıñ belsendîlîgî TMD elderînîñ îşînde köbîne Resey Federatsiyasınıñ aumağında bayqaldı. Bûl elde ol 1992-2002 jıldar aralığında qızmetîn jalğastırdı. Qordıñ Reseydegî bölîmî derbes zañdı tûlğa retînde memlekettîk tîrkeuden ötîp, jergîlîktî medreselerge qoldau körsetken.
 
«İbragim bin Abd âl-Aziz âl-İbragim» qayırımdılıq qorınıñ Reseydegî bölîmînîñ Qazaqstandağı qızmetî negîzînen 2000-jıldarı halıqaralıq «Qazaq-Arab» universitetîne demeuşîlîk qoldau bîldîrumen şekteldî.
Tüyîn: Qazaqtanda sâlafilîk îlîm negîzînen KSA (Saud Arabiya Koroldîgî), Kuveyt, Katar jâne özgede elderde qûrılğan qayırımdılıq qorları tarapınan qarjılandırılğanımen, bûdan özge sâlafi bağıtın ûstanuşı jeke kâsîpkerlerdîñ de bûl dîni ağımdı nasiqattauğa üles qosqanın joqqa şığaruğa bolmaydı. Onıñ îşînde şetel azamttarımen qatar öz otandastarımızdıñ îşînde de sâlafilîk îlîmge qoldau bîldîretîn jeke kâsîpkerlerdîñ bar ekenî belgîlî.
kazislam.kz
date15.06.2017readCount3292printBasıp şığaru